"—. d

M

uf Ps

^er

^ —

VAELLUILCIHEHELÉRIE n i IHRHEUHIHL MIHI

|| ! ]

ACADEMLE

- CESAREO-LEOPOLDINE.

NATVR/E CVRIOSORVM ^*

EPHEMERIDES

SIVE

OBSERVATIONVM

MEDICO-PHYSICARVM

CELEBERRIMIS VIRLS

Tum Medicis, tum aliis eruditis in Germania: & extra eam communicatarum

CENTVRIA I zz [].

Cum

APPENDICE

Privilegio i Caf. Majeflatis..

———————— P

Editz fumptibus Academiz An. 1712. Q ;

NU FRANCOFFWTI: € LIPS1.5, C. . Apud CunmgsToPpHOnyM Bppone S Liter] MelcijegisGpttof iq Heinfi.2 7 3 | Mo.Bot. Gard*n, 1902.

€ )o( K&

^. .

SC RACERSAE EMO | INVICTISSIMOQVE.

ROMANORVM . IMPERATORKI

CAROLO VI.

SEMPER AVGV$TO,

GERMANLE, HISPANLE, INDIARVM , HVNGARLA& , BOHE- MUE,CASTILUE , LEGIONIS , ARAGONLE, SICILUE V TRIVSQVE, HIEROSOEY MORVM ATQVENAVARB. RJE , DALMATIE; CROATLE , SCLAVONLE , BVLGARLE, BOSNLE, SERVLE ET RASCLE

GRBGL

xa 720 JUCHIÁ

| S88)oC H8.

»ARCHIDVCI COAVSTRLEE,

DV CI

BVRGVNDLE, BRABANTLE ,

MEDIOLANI, STIRLE, CARINTHLE,

. «. CARNIOL/E AC LVCEMBVRGI,

| WIRTEMBERG/E ETIAM AC DVPLICIS SILESUE ,

PRINCIPI SVEVLE, COMITI [3 -4 LIMITANEO B RGOVUE, MORAVIJE : ET LV SATLE,

PRINCIPALI HABSPVRGI , TIROLIS, PFIRETARVM , KYBVRGI Eis. GORITLE,

PROVINCIALI ALSATLE , COMITI FLANDRLE, DOMINO MARCHLE VENEDICAE, PORTENAVL£,, SALINARVM, ET QV4& SVNT RELIQVA. PATRI

É

PIS MAE PATRI PAIRLE

CONSTANTISSIMO AC FORTISSIMO,

BELLO ET PACE MAXIMO, PATRVM' VIRTVTE '- ' AC IMMORTALIBVS SVIS DE BONO REIPVBL. wd MERITIS aa AD ORBIS GVBERNACVLA | EVECTO, QVEM DEVS SERVET AC SOSPITET, ^ HERO SVO ATQVE ASSERTORI - GRATIOSA CLEMENTIA INDVLGEN- TISSIMO 25 FIDEM. ALLIGAT ET. SVBJECTISSIMI OBSEQVII. PIGNVS —.. 4DEPONIT JETERNA ANIMI RELIGIONE DEVOTISSIMA

..ACADEMIA LEOPOLDINA.

43 Inter

. 98 )oC

3 (o5 ter effufima orbis incula- SX rum gaudia , quibus fummam rwuuUS PT RAE delatam gratulan- íur, CAROLE ImperantiumM A X I ME- nofira pariter ex[urgit pietas , €& [uae quo. que fubjedionis admitti defiderat, ofncium, Aeque dubitat Augufli [ui Genio cum -vo- dis demi[[i cultus 1ndicibus , banc nuncupa- re operarum colledionem , tametfi. alie- num forte videri queat , boc armorum pro- cin&u, ad bella juffi]fima aliquando confi- ciéuda , pacemque y quae tuta [it ac; [aluta- ris Imperio , conflituendam parato, artis nofirae delicias, € fludii ferum naturalium fudctitatem ingerere. AMovvimus enim e illufivibus jam diu documentis babemus per- [pedum , 1n gravviffmis etiam óccupationi- bus amoeniora literarum commercia neuti- quam difpMicere , curi miro confilio €9 pro-

viden-

videntia fic: omnia: juflis piisque. legibus — fint temperata , ut ejusdem Sceptri nutu , quo tot [ubjeiarum nationum ac gentium regimina difpenfantur ; fcientiarum pari- ler atque artium, fine quarum cultu mec magnae forent, mec felices respublicae, praefidia con ftabiliantur... 1gitur nibil fa- — ne *pilebatur. magis optandum ; quam ul Gloriofiffimo €9 cuntlis [aeculis V eneran- . do VESTRAE. MAIESTATIS N omi- ne bae lucubrationes. iufignireutur, cujus Virlus in omni*vita [pedatiffima illud fu- premae Dignitatis | fafigium promeruit, quo nibil. quidquam DEO. propinquius in terrió. reperitur ; cujus etiam 1 ngenium omnibus illis dotibus abunde e5l praeditum, . quae in Supremo Orbis Chriftiani Monar- cha "vel optari po]|unt , vel: mente dunta- xat concipi, iia ut in rerum adbuc ge- flarum | commemoratione nibil obvium ,

nibil ulgare, fed ampla omnia, praeclara, ' b ] 65 ia-

( 83 )oC &8 formam reda&um , editis longe. faluberri. mis de contentione litigantium aliquando finienda ,. € jure. fine tergrver[atione- di- cundo, conflitutionibus , quibus "veluti co- dumuis perpetua felicitatis publicae duratio Jirmabitur.... Vidimus aerarii exa&ins f[ub- duBas rationes, ac modum. impen[arum in 4s cumprimis ex: aequo remunerandis po- fitum, qui militaudo pro patriae falute: fG- pendia-merentur s omnia denique, quae ad Íof [mperiorum: adminiflrationem perti- neni, ea dapieutiae , [ummaeque Pruden- Lae difbeufatione ordinata, ut nibil perfe- G1 cogitatione concipi , nedum optari queal ,, aut a .D E O precibus efflagitari. brevi uos pariter. «vifuros AUguramur difciplinam ad optimas vivendi normas in- Jlauratam , € corruptos populi mores pru- dentilfime ad cenfuram veuvocatos , ut: in. eríta luxus diflipationibus definant difflue- re quorum. [alus in eo: ver(atur , ut re- E Ot preja.

88 )o( 88 - pre] libidinis omuis licentia intra modum ac lerminos [uos coberceatur. Quidni fas fit inde fperare felicem. temporum re- parationem, rebus Imperii interrita C. AE- S.AREI Animi Conflantia €) Fortitudine in veterem dignitatem atque [plendorem reflitutis , €9 fi qua impedimenta abs bo- fibus. fubjiciantur , iisdem , junda Princi- pum aíque exercituum concordia , citius ac fortius, quam ba&enus potuit fieri , [up- primendis,ubi, quod in propinquo eff, Keges Europae in prifanum voluntatis con[en- fum Divinis aufpiciis redudi coierint , €9

anGoritate pofibac. cumprimis M.ATE- ST ATIS VESTRAE roborati , con- Jitutis ubique juflae dominationis finibus, Jflabilem demum reddiderint populis € [ ae-- cttlo felicitatem. | Jam vero, tametfi baec omnia: filentio fuilent involuta , fumma tamen ope nitendum erat nobis, ut baec

fedulitatis nofirae farrago Auguflis pedi- cse IQ bus

zc uc WW IO NS

- bus fubjiceretur,ne ifibaec elap[a periret oc-- | ^ a quantum Divorum C AES ARV. M, LEOPOLDI atque IOSEPHI zmunifi- centiae debeamus , publice profiteudi , ani- mumque declarandi aeterna propterea reli- gione devotifimum. Propen[ae ILLIUS in doBvinarum fludia Gratiae ortum debet fuum Academia €) incrementa , quibus per Annos bene enultos in communem utilita- fem € aliquam [uae indufiriae laudem effio- — ruit. HUIUS fub tutela& au[piciis cou-

| fervata fuit per illum temporum gravifi- morum , quae exitium minari *videbantur bonis literis, decurfura, ut nec animos po- tere cura boni publici promovendi follici- fos , nec fpem pror(us abjiceret, fore ali- quando, uf compofitis turbis ac bellorum tumultibus, orata Mufis reducerentur bal- cyonia. .MVunc cum optatae jamdudum il- la [pes pacis aliquanto propius Aff ulfife in- felligatur, ereae rur[us in praeclara men- ; : fes,

28 )oC x8 —-— tes,Dadenus bellerum € difficultatum vari- arum aerumnis. pre[[ae, altius furgunt ,€ quicquid diuturna meditatione longoqs me- dendi ufu fuit ob[ervatum ,id in commune

bonum ingenua liberalique manu porro fibi exifiimant conferendum. | I'íaque , quod

Principumob[equiis ,crpiumque € extero- rum officiis implicat ,non citra valefudi-

nis noflrae €9 rei familiaris difpendium ,

opus quondam [ufcepimus , in eo pertexen-

do nunc pergimus , eo cerío alacriuy , quo

magis bortatu ac precibus multorum, tan-

quam fimulis, concitati, in id nobis omni

ffudio- emitendum ele putavimus , ut. aliis pluribus , non nobis duntaxat folis vixifle

videamur... Qíianquam enim magnum boc € fumme arduum: provinciae munus e[Je

feiamus , judiciorum tamen [everitate mi- nime deterriti , quidquid periculi eft, fubire,

ingeniique. ac. fedulitatis "vires. experiri

boneffum cumprimis & generofum e[e du-

| : XUmmuss

EN PS.

yágus, cum mon ob[curum id ejje poffit, quo MAIESTAS VESTRA favoreac in-.—

dulgentia virtutis frudio[os €? literarum a- - mantes ample&atur, qua itidem cura extin- Gas,aut certe frige[centes,optimarum artiü difciplinas inpriftinum bonorem ac decus cu- piat reflituere. Servet banc DEV$ OPT. MAX. mentem, qui dedit, M ALES T A- TEM VESTRAM Cbhrifianae Reipubl. bono diu concedat incolumem;ut longos per annos feliciffime emetiatur Gloriam, quam Patrum Vartute, nec minus incomparabili Conflantia €) Fortitudine immen[am fibi comparavit; € poflquá univer[um terrarü orbem quam diutif]ime prae[entia beueficiis- que [uis beati reddiderit & bonorum omni- um copia affluentem, tum demum,praeclaro Summae Virtutis exemplo pofleris relido, fa&aque Imperii in $obolem Auguftam pro- pagine, fulgentiffimas quoque in Caelefti Kegno confequatur Immortali-..—

faf: coronas.

*

ET UZYE TA J^ Ke WPZOft fexennálem moram ; quár varii forgunze iriful- Z/| cus nobis invitis impofüerunt , ad priores reverti *| labores cum datum fit , eosdemque alio fub ticu- $8 lo , ob certas rationes mutato , continuare ani- mus ferat, inobilillimorum Collegarum, aliorum- . á , AE:;

que celeb rum Medicornm atque Erudicorum , quos Ger- mania aliaeque exterz regiones venerantur , benevolentiam non poffumus non follicitare ; ut quz inre. medica & phyfica rario- fa fideque digna ipfis occurrunt , gratiofe nobiscum commu- nicare faveant , neque in tenebris zcernum fepulta ut ifta re- maneant , patiantur ; fed in DEI gloriam , artis medica ;inatu- ralisque fcientie fplendorem .& augmentum ,nec non proximi falutem , quisque, :non fine perennacurz proprie fame incre-

1 püblicz.exponere di Ir. Scimus equidem,

mento , fic luci xponere dig non omnia, quz hic leguntur, pari & fingulari curioficate. de- licato cuivis genio fe commendatura effe , fua tamen utilitate haud prorfus ea deftitui on minus perfpectum habemus. Be- ;nigniora autem judicia experiri fi contingat ; alacrius, & ; ubi Calum aurea pace nos beaverit, Magnatumque clemen- tia animaverit , felicius 'Curioforum palato ;nos cíle fatisfacturos fperamus | ot^ & fpondemus.-

í d ! KS 2i * í

c CATA-

FTT

dtadentametrcodeepelimanN aturae | ED ORRUER ab Anno MDCXCIIL uique z! ' Qreceptorum;, —— v :: M "S pe Tata nobis iterum €—— Jano T notátorum. 4. 74D f Dn. D. Johannes. Kunckelius, Conf tuf Reg. Succiz, dictus Hermes[ll. | 44. M DCXCIF. i. Di;D.C [us Berthold PhyticusHildef enf 5d. Fodoxuss Dn. D. Godofredus Schulzius , Pbyficus S Dn. D. Carolus Raygerus, A tinies pol Pofonienfis , dc Pil i. 7ADC

Dn. D. Martinus Antonius à Thran, Prof. e Publ. Vies, d Agspid

Dn: D:loh:Georg.Tofeph. Schwaller,Phyficus Solodüranus, d. Alexio.

1 Dn. D: Erneft.Fridematinüs Schelhas; Poliaker ezlatienfis, d.Amae |^ Kagoras:

Dn. D. Carolus basipfassiné Adchiééei oda Han d. Pilotes; ji

Undo cilisam. de Hehwich , Poliater. Vratislavienfis. »d. Empe:

Da. p s Gl iius Hoy d Philos Málhufinus , d. "Apeliodórüs."

T'D5; D: 1Toh-Eüdovicus'Apinus, Prof. P. Altorfitias 18) Mogus, ^U

Du. D. — à — JPRUN IS VPILIQUMORES drtapis." | "s :

Dn. kic. lob. Helfricus déogltrduir j Phyficus Mocno- Frincoforta. «5 nus,d. Apollonius. ^. .^

iDn.D.l Pyrrhus Maria Gabrieli, Prof. primar. Seneufis,. d.$ Strato;

Dz. D. Chriltianus Ludovicus Góckelius, Archiater Badenfis, , d. | Ale;

D». b i Mehradus Vorsvaldtner; Prof. P. 'Iagolttadiehffs &c d: ius. *

j. Du. Paulus Bocconus , Nobil. Panormitanus, & Monachus Cifter- cienfis , d. Plipius 1L...

f Dn. D. Ioh. Baptifta Ferrtnannus, Arehiater Princip. Liechtenftein, d. Philiffion.

Dn. D. Fridericus ili rats Confil, & Archiater Reg. Prufficus &c, d. Democrates. D

45 )o0( o9

A. 2 DCXCFII. Dn, D. Ioh. lacobus Francifcüs Vicarius, Profeff.. P. Feiburgenáis jd Anaximander, Dn. D. Ioh. Baptifta deW/enckh, Phyficus Géercenf $ , d. Lycus. Da. D. Ioh. MichaelSurgant , Phyficus Viennenfis , d. Cleophantus, Dn. D. Ioh. Iacobus Scheuchzerus , Poliater Tigurinus, d. Acarnan. . 1 Dn.D. Philippus Frauadorffer, Phyf. Bruna- Morav. 4; Herodicus; A. MDCXCFIIL. t Dn.D. Chriftoph Gottwaldt, PoliaterGedanenfis, d. Afclepiedotus, Dn. D. Philippus Sigismundus Stoffius, Arch. Prufficus & Medicus Cüftrinenfis , d. Androcydes. T Dn. D.Ioh. HenricusStardkcius ,Arch, Pruffi icus, & Pro£ P. Regu montanus;d, Sora : Dn. cu ^ iren Heliicus NValdfchmiedt, Prof, Publ. Kilonienfis? Da. D. loh. Craffto Hegel Archíater. Trevirenf $, d. Gefius.

—" 3s " * COMER NW IG

CSS

1 Dn. D. Matthaeus Blasv, Pro P. iiem TLuL Páofoias). La Dn. D. Fridericus Chriftianus Cregurus, Prof. Publ. Hanowienfis; d. arcellus, f Dn. D. Georgius Bagiivus, Prof. P. Acstóm. Romanus; d. Thales. - Dn. D. Gottlieb Budzus , Políater Budiffa-Lufatus , d. Menodotus. Dn. D. David Lichtenhahn,Archiater D Ducalis Saxon.d.Cl (4 7

D€G: ; t Dn. D. Ioh. Fridericus Ortlob, Prof. P. Lipfienfi s, d. Demeécedesd Dn. D. Georg. Erne(tus Stahl; Prof. P. Halenfis , d. Olympiodorus. Dn. D. foh. Cafparus Grimmius , Arch. Duc. 'Saxonic.- & Poliater Lipfienfis, d. Crito. Da.D. Philippus Liberius ab Halden, Phyf. Neoforenfis Silef. Ph OUR

Xagor Da; D. loh. "Baptifta deNV'eslofchnigg; Poliater Lincii Auftr. d. Me- trodorus. 504, MDC CL

Dn. P, Udalricus Staudig! , Ord. S, Benedi&i IBarar. d. Pittacüs.

1 Dn. D. Petrus Hotton, Prof. P. Lugduni Batav. d. Cratevas.

Dn. loh. Marius Crefcimbenus , Abbas Romanus, d. Idmon, :

i Dn». D. E Miices Grüadler, Phyficus Voguarienfis Hung.d. Mar-

bo i Dn. D. Joh. NU ilbelmus Rombetg, pers Manheimenfis , 4. Ps- '... troclus.

7$ )o( S8» (A MDCCIL

n. CC —. Dn. D. Chriftianus Maximilianus. Spener, Confil. & Med. Reg.Pryt- — ficus, d. Clidemus.. Ae. Dn. D. Ioh. Henricus Hottinger; Poliater Tigurinus , d. Saluftius, Da. D. Michael Erneftus Ettmüller , Prof, D,. Lipfienfis , d. Alexias.

; MA b estie A MDCCHED- uc | D». D, Antonius Pacchionus , Prof. P; Anatom. Romanus, d. Pelops. SMDCCIVF,

u—

Dn. D, loh. Melchior Verdries , Prof. P, Gieffenfis , d. Anaximenes.

Da. D. Sebaftianus Vórfter ;. Archiater Eleétoral.. Moguntin. d, Cha. ricles. 2 By^5o

Dn. D;lohiBurckard.Mogling .Conf..& Archiater Duc, N/ürtepber- gicus ,. d. Leonides.. .on

Dn. D: Cafpar. Comelihus, Med. Botan; Amftelodamenfis, d. Mantias.

Da. D. loh. Leonhardüs Scberlinus, Phyf. Bambergenfis, d. Thrafyas.

Dn. Tc Joitotpebuel Carl; Poliater Oringa , Hoénloicus , d. Afclepio-

Orus,. ^ Dn. D. Ioh.lac. Mayr a Mayerburg; Poliater Scaphufanus & c. d, Eu- ,b.:Methusa 0t io 3 jet !

4. MDCC.. Dn. D. David'Chriftian; Valther, Medicus Dresdenfis , d. Menander; Dn..D. Georg. Sigismundus Pogatfchnigh , l'oliater Labacenfis ; d, .. Hygienus.: - Dn. D. Gottlob Schober; Poliater: Holmienfis ; d. Agathocles. Dn; D. Andreas Myrrhen, Arch: Erpacenfis, d. Hiero. Dn. D.Fridericus Ruyfchius, Ptof, P; Amftelodamenfis, d.Philotimus. Dn. rt itas Nicolaus Langius, Poliater: Lucerna- Helvet. d, Ar- chibius,. / Dn..D. Godofredus Klatinig; Poliater Vratislavienfis &c; d.Eubulus. ^44 7MMDCCFII

Dn. D. lob. Adamus Lospichler ,Archiater Salisburgenfis , d. Polyat- chus.

Dn. D. Vlricus Sigismundüs Nimptfch , Poliater: Vratislavienfis , d enemachus.. TE, RYE

Dn. D.Samuei Steurlin, Phyficus Schleufingenfis , d. Agrius,.

Dn. D. Gottlieb: Albrecht, Polyater Vratislavienfis ; d. Diagoras.

Dn. D. Michasél Angelüs Morus , Poliater Senenfis, d. Rubrius..

Dn, D. Ioh, Maria Lancifius, Archiater Pontificius &c. d. Ca íarius.

Ds.D. Antonius Vallisnierius , Prof. P.. Patavinus; d. Philagrius.. Zn.

8$ 00 ( $0

4. MDCCFII L Dn. D.Fridericus Kaltfchmidt, Poliater M rcdafa ien n &c.d. Pro-

tarchus,

Da. D. Petrus W/olfartus , Prof. P. Marburgehfis &c. d. Polyznus. 1 Dn. D. Dominicus Gulielminus, Prof. P. Patavinus; d. Athenzus. Dn. D. Ich. Baptifta Morgagnus, Medicüs Forolivienfis ,d. Marinus. - Dn. D. Ioh. Iacobus Bajerus , Prof. P. Altorfinus, d. Eugenianus.' Dn. D. Petrus Mangoldus , Medicus Bafileenfis, d, Heraclitus. Dn. D, lohannes Scheuchzerus , Medicus Tigurinus, d. Philippus... . D». D. Ioh. David ie. RE icus Marbacenfis d, Pliftonicus.:

CIX. Dn.D. ue Erneftus Watsgos Pbyic Provinc. Suidnicenf. & Iaur. , d.Gl

4. X1. 1 Dn. D.Ioh. Gottlob Nüfsler pe "Nüfiler. Archiater Duc. Saganenfis' &c. d. Ctefias. Dn. D. Leonhardus Hurterus, Poliater Scaphufanus; d. Diophantus:: Dn. D, Samuel Battierius, Prof. P. Bafileenfis , d. Erotianus.: Dn. D. Ioh. Henricus Helcher, Phyficus Suidnicenfi is d. Hierotheus;: Dn. D.Toh. Mattbias Müllerus , Phyficus Cüpze!favienfis ;d. Gorgias. Dn. D. loh, Conradus Micbaelis , Poliater Hanovienfis, d. Sophocles. Dn. D. Ioh. Chriflianus Lehmann , Prof. P, Lipfienfis , d. Antenor II, Dn. D. Ioh. Adamus Genfelius , Phyficus Sempronienfis , d. Diodorus.: NOBILISSIMORVM DOMINORV M,. Qui pro duabus primis Centuriis Ephemeri- dum phyfico- medicarum Obfervationes: | commuinicarunt.

DN. D. SYLVESTER SAMVEL ANHORN de Hartwifs Archia- ter Sangallenfis , Mcademicus Curiofus.:

DN. D. CONRADVS BERTHOLDVS DEHRENS, Medicus & Se- nator Hildefierifis, Academicis Curiofus

DN.D.MATTH/EVS BLAW/, Med. Profeffor P. in Vniverfitate' Friburgenfi , J4cademicus Curiofus.

DN. D, !'OHANNES. FRIDERICVS: i i s Pbyfi Cus Fribur- genfis. DN

kN, *

[r5 o DOCE BN. PAVLVS BOCCONVS, Nobilis Panormitanus , Zcedemicus

.DN. D. JOHANNES CONRADVS BRVNNERVS, Confiliarius & — Archiater Sereniffimi ac Potentifs, Dn. Electoris Palatini &c. — oc Accademicus Curiofas. | : E DN. D. GOTTLIEB BVDAEVS, Archiater Dacalís Saxonicus,Phy-

ficus Provincialis ordinarius Marchionatus Lufatiz fuperioris ;

| — 4Zcademicus Gurio[nus. DN. D. ELIAS CAMERARIVS , Conáliarius & Archiater Ducalis W/ürtenbergicus , Profeffor P. in Vniverfitate Tubingenf , zc-

. demitus Curiofm. DN. LIC. IOHAN. SAMVEL CARL, Pra&icus Oeringenfis , Acad.

Curio[ns. DN. D. MICHAEL ERNESTVS ETTMüLLERVS, Med. Profef- for P. in Vniverfitate Lipfien(i, Academicus Curiofui. | Dn. D. GEORGIVS FRIDERICVS FRANCVS DE FRANKENAV, Profeflor P. regius Hafnien(üs , 4czdemicu; Curiofus. : DN. D. GVSTAVVS CASIMIRVS GAHRLIEP von oet £Tsllen/ Sereniffimi ac Potentiffimi Regis Boruffiz Archiater , Zcademi- cc €ms Curiofuns. : po^ DN. D. IOH. ADAM GENSELIVS , Phy(íicus Sempronienfis, Academicus Curiofin. -

DN.D. MARCVS GERBEZIVS, Poliater Labaceníis, 4cadeicus

o Curiofus, DN. D. SAMVEL GRASSIVS, Phyficus Vratislavienfis , 4rademie Aat. Cur. Adjuntlus ^ DN. p. IOHANNES CASPARVS GRIMMIVS, Sereniffimi Ducis Saxo - Ifenacenfis Archiater, & Poliater Liptieafis , 4cademicus

|. Curiefgms. DN.D. LAVRENTIVS HEISTERVS , in Vniverfitate Altorfna . Profeffor Publ. DN, D, CHRISTIANVS DE HELNVICH , Poliater Vratisiavien- -lis , Academicus Curious.

DN. D. (OHANNES MAVRICIVS HOFFMANNYVS, Sereni(Timi Marchionis Oaoldino- Brandenburgici , & Princi pis Solisbaco- Palatini Confiliarius & Archiater ; nec non in Vniverf(itate Altorfina Med, Profeffor P. Academie Nat, Cur. Adiuntlus,

DN. D. iOHANNES GEORGIVS HOYERVS, Poliater Molhu- finus ,' Jdcaderaicu: Cnriofns. | UERY

; DN,

—

; 4oCgE DN. D. LEONHARDYVS HVRTERVS , Poliater Scaphofinus ; ,

| Academicus: Curiofnss DN. LIC. IOHANNES HELFRICVS IVNGKEN , Phyficus Moe: no Francofurtenfis , Z4cademieus: Curiofus. :

- DN. D. IOHANNES FRIDEÉRICVS KHERN , Phyficüs Varás?

^ ' dinenfis in Croatia, Zcademicus Cario[us. ' !

— DN. D. GODOEREDVS KLAVNIG , SACRE CJES. MAIESTA: 'TIS , & Seteniffimi Principis Palatini Caroli &c. Medicus; Poliater Vratislavienfis , Z4cademicus Curiofzus. :

DN. D. IOSEPHVS. LANZONVS , FProtomedicus & Profeffor Ferrarienfis ,. Academicus Curiofus.

DN. D. SAMVEL LEDELIVS , Phyíi cus Nobilitatis & Civitatis Grunbergenfis Silefiz füfer: Academicus. Curiofüs..

DN. LIC. ROSINVS LENTILIVS , Archiater Düé, rusten- bergen(is , & Protomédicus Stutigardienfis , Acadesuicus Gu*

viofus.

DN. D. MICHAEL FRIDERICVS. LOCHNERVS ; Comes Pa: -, latinus C&fareus Nobilis , Medicüs Noribergenfis Épbemeri- —— dum Natura Certi órum Direttor.

DN, D. IOHANNES ADAMVS LOSPICHLERVS [e

- & Reverendiffimi Archiepifcopi Salisburgenfis Conf liarius & Archiater., "Ácademicus Curiofus.

DN. D. IOHANNES DAVID MAVCHARDVS , Phyficus Mar«

bacenlis , Academicus Curio[us.

DN. D. GODOFREDVS. DAVID MAYERVS, Poliater Vratis«

lavieníis , Academicnus C. wriofus.

DN; D. CHRETOPHOR VS. DANIEL MEZGERVS , Eminentis-

fimi ac Celfiffími Cardinalis de. Lamberg Épiícopi & S, '1.. Principis Paffavients - 'Confiliarius & Archiater 5 iuxta & - Pradlicus Ratisbonenfis.. CHER

DN. MD /(MICHABL. ANGELS à MORYS. Poliarer Senenfis is; Acai

mic fs

DN. D. Tuis CHRISTOPHORVS. DETRI AB HARTEN

, Comes Pal. Czfareus, Confiliarius & Archiater £lect, I dde iGotful primarius & Phyficus Erffurtenfis, Vnis ^ ver(itatis & Faci Med, Senior ,. ac Profeflor P. "dcademicus

vn e | DN.

S$oo fee

DN. D. GEORGIVS SIGISMVNDVS POGATSCHNIGH , Po: liater Labacenfis , Zcademicus Curiofus. ;

' DN.D. VITVS RIEDLIN VS, Neipnbliag Vlmeufis Phyücus, 4fc«-

(— demia Nat. Curiof. Adiuntln

DN. D. ANTONIVS MARIA. SAPORIT VS, Medicus Genuenfis.

DN. D. GUNTHERVS CHÁRISTOPHOR VS SCHELHAMERVS, Sereniffimi Ducis Hol(atie Archiater , "Med. Prof. P. prima- rius - Paieept itate Kilonienfi , Academie Nature Curiofórum Adiun

DN. D. (OH. JACOB SCHEVCHZER , Medic. & Mathef;

Prof. Publ. Tigurinus ; Academicus Curio ofas.

IDN. D. GOTTLOB SCHOBERYS, Regii Collegii Medici Holmienfis Affeffor, Poliater Lipfienfis ,' Z4cdemicus .Curiofus. |

DN. D. LVCAS SCHROECKIVS, Comes Palat. Cxfar, Nobilis , Phy(icus Auguftanus , "Academia Nat. Curiof: Prafas.

DN. D. PME SLOTZIVS, Phy(icus ordinarius Cibinii Trans-

fylva DN. b. SAMVEL STEVRLINVS , Phyficus Saxo- - Naumburg. Hennebergicus . Provinc. & Schleufi ingenfis , Academicus Ca-

rinfus. DN. "D. GODEFREDVS JHOMASIVS , "Medicus Noriberg. .. "Nordin. /cademicus Curiofus.

DN. D. MICHAEL BERNHARDVS NVALENTINI , Med. Pro- ids P. in Vniverfitate Gieffenfi » "Academia Natura Curivforum

diuntlus, DN. D. ANTONIVS VALLISNIERIVS ,' Med. Profeffor P. in

! Vniverfitate Patavina , 4cademicus Cirio:

DN. D. DAVID CHRISTIANVS VALTHER , Pra&icus Dres- deníis , Academicus Curio ofhs.

DN. D. IOHANNES MELCHIOR VERDRIES , Profeffor Publ. in Vniverfitate GiefTenfi , 4cademicus Curio S,

DN. D. fOHANNES lACOBVS FRANCISCVS VICARIVS , Med, Profeffor P. in Vniverfitate Friburgenfi , Z4cagessicus iiriefnk;

DN. D. REINHOLDVS NAGNERVS , in Regia Hafaienfi Me- dicinz Practicus.

DN. D. IOHANNES CASPARVS W/ESTPHALVS , Prafectu.

pergis & Bitterfeldenfis Phy(icus , Academicus Cu-

riofus.

OBSER.

5. p eL IE e SMEs SN P ACENS Sy 7mm CAST Ww-— 7 v z He zw Exe eO 3 ed C

OBSERVATIONVM PHYSICO-MEDICARVM

CJESAREJE LEOPOLDINZE CENTVRIA I | : OBSERF AT IO I. Ds. D. GVSTAVI CASIMIRI. GAHRLIEP VAN DER MüLLEN. M De

Fratiurá [pine dorfi admirandá,inViro quinquagenario, otio annos ab illa fra&hurÁ fuperflite poft obitum demum | exenteratione defetla. | A , Ecuri& fecunda Ephemeridum Medico-Phyfica- A V rum, anno decimo Obf 8o. inter alia de opio » fingularia, Viri cujusdam eruditione ac pru- | denrià politicáà apprimé nobilis mentionem feci , quà ut & alüs infignibus virtutis toga- 52s —577 "X tx meritis Confiliarii aulici titulo ornatus, ac .nobilitatis, à quà predeceffores ejus bellorum Germaniz diu- turniorum calamitatibus aliisque perfccutionum injuriis ,. patriá .— Olférv. Acad. N,C. Cent. T. B exules.

e

ae fedibus fuis avitis exuti defciverant, inftaurationém s fui Sereniífimi gratià, eger licet & valetudinarius in Eque- -ftrem Ordinem paucis aüte obirum annis evehi promeruit , qui -continuo ópii & opiatorum ufü valetudinem admodum aftli- €am per plurcs annos aliquatenus tolerabilem fibi reddidit. — Hic paucis ante obitum diebus morti fe vicinum animadvercens; ferió rs omen poft obitum cadaver fuum aperiri, ac in caufas mille malorum , quibuscum valetudo ejus tot annos conflictata fuerat inquiri mandaverat , imprimis quid dorfi fui fpinz annos ante cir- eiter octo accidetic, & unde déxtrorfum ac finiftrorfüm obliquata & aliquatenus incurvata, ftaturam fui corporis tres pene digitos fransveríos breviorem quàm ante fecerit: Medio enim fanitatis ad- verfz ftadio carteras inter afflictiones tuffi ferinà correptus, intem- peítà aliquando nocte excitus vehementiffimé tuffiens , violencá illà choracis ac dorfi conquaflatione fragorem in dorfo cum do- Tore, quafi baculus aliquis confringerecur , auditu perceperat; fed prater dolorem , quem fane acutum fehferac , quid actum nec ipfe, nec quisquam alius vel conjecturá a(lequi: póterat , quibusdam: vertebrarum dorfi exarthrofin. quandam infignem factam fufpi- cantibus, fed.atfeverare norvaudenübus. Fatis itaque poftquam 20: Auguíti An: r704. ceflerat, ego, Qui per p'ures annos illi,üc- pore affinitate mihi fatis propinqué jun&to , medicus fueram ordi- narius, & Dominus D. $jord/ Aula Regia Medicus, qui poftremis £norbi diebus cure ejus rationem quoque habuerat, ut eviícera- tioni ejus intcereflemus ,"vocato Chirurgo AulicoHulfpax ,unà cum: filio meo Medicine tunc Scudiofo, nunc Do&ore manus fe&tioni adhibentibus Abdomine primüm aperto, omertuni pinguedine flavà veftitum inte(tinis derelictis ac aliquousque detedis , extra naturalem fitum, finiftrum verfus latus provolutum ac quafi con- glomeratum, inteftiria fatis ben confticura invenimus, nifi quód quá parte Cyftidi, felle fcre vacuz , vicina à bile effusá flavo colo- re cincta effent; Verüm cüm diuciiiomorbo ob pronum corporis fitum thoracis regio & coftarum unà cum diaphragmate deorfum folito magis vergeret , ao viloeta abdominis potiora, veatriculaat

! nmi

: - ^ : $ Ra z^ AR RT X 53 pr E De frallurá fpina dorf admiranda ;in Piro quindiateMario dee: — 3

nimirum & epar , aliquatenus tegeret & ab(conderet, ficque illa ulteriori libera: luftrationi quadantenus fuübtraheret, hinc pectus

- fimul aperiendum «rat: Quo facto ventriculus cum epate primó

fc offerens, fuperficie exteriori preter naturam rubente inflam- matus quafi apparuit, tunica ejus admodum crant cenues, char- tg pauló robu(tioris craffitiem vix equantes, interior hinc inde

albicans, maculis nigricantibus variata, ac venulis livefcentibus.

hinc iude diífeminatis incerftincte , plicis autera omninó deítitu- tà. Quz facies omnibus feré Thee potós helluonibus continuis ac diuturnis, me fzpius hoc in cadaveribus illorum exenteratis; ipfius quoque DoGoris Bontekoé , Magni illius ; dum viveret, Thee Patroni & Encomiaítz , obíervante , familiaris & quafi pro- pria eft, Epar equidem quoad catera fanum, nifi quod circa cyftidem- gilvum, ac parenchyma ejus exiguis fparfim calculis diftinctum. |. Pancreas fine notabili labe, lien flaccidus ac livido fufcoque colore faedatus. Renum uterque copiofa pinguedine ftipatus, finifter dexcro minor, bené aliàs coníticurus, pauló ra- men flaccidior, dexrer debiro major & turgidior, plurimis per fubítantiam hinc inde purulencam diífeminatis exiguis candican- tibus glandulis foetus, cujus pelvi quatuor diyerfz magnitudinis calculi, quorum maximus quadratus , fed inzqualium laterum; ad pifi mediocrisferé magnitudinem afcendens, inherebanc R.e- liqua contenta absque infigni vitio. Quibus omnibus tandem exemtis, diaphragmate quoque à co ftis prius, mox & à media- ftino & pulmonum lobis, quibus in dextro prafertim latere fir- raiter valdé coaluerat , egre feparato, ac fterno perinde ad cla- viculas usque levato & reclinato, pulmonem tam finiftrum quàm dextrum & coloris exterioris lividi & parenchymatis ratione pla- né à naturali (tatu alienatum , duris quibusdam grumis, glandu- larum inftar fcyrrhofarum refertum, dextro imprimis lateri me- diante pleurà, hic admodum crafsá, cam valide connexum, ut vix, nifi infigni molimine, fcalpelli & digitorum ope, ab illà di- velli ac feparari potuerit, uterque phlegmate vifcido & pene pu-

rulento fcatens. — Tentarà in fuperiori dextri pulmonis regione. , A2.

. prope

La

D

1

--—

(icu la m feparatione, cum fcalpello, quod digitis non :

uerat, perficere Chirurgus anniteretur, ac incautius illud pro. dé nimis adigeret , ex apoftemate illic latente & cafu hoc

aperto, magna puris finceri copía regurgitare coepit, cujus fca- "turiginem ulterius indagaturi in finum incidimus fiftulofum ,

pulmoni circa trachez infertionem continuum, à fummitate pleure (membranz aliás inftar fatis tenuis, hic verÓ & in toto pectoris latere dextro prater naturam admodum denfz ac ter- goris bovini mediocris crafficiem zmulantis) ex unà parte pul. moni, exalterá coftis firmiffimé cohzrentis, ac quafi duplicatz,

- cujus per medium, tumoris faccati fpecie, fuperné ultra pollicem

latum, paulatim procedendo capaciorem , fub & à claviculá feré, ad diaphragma usque deorfum verfus defcendentem, ibique in- ferné palmum latitudine fermé equantem, atque fpina dorfi contiguum , hic loci & ad medietatem usque fuz longitudinis materi fpifSà ac febaceá , quale fteatomatum contentum effe folet, inde veró pauló liquidiore, ac fuperne plané purulentá

- aliquousque refertum, tuflis illius contumacis ac diuturne, ut

& doloris ac ardoris in dextro thoracis, quem inter fcribendum, qui labor ipfi officio cfflagitante feré perpetuus , jugiter perpef- fus fuerat, latere menfe incumbendo moleíti fomitem , & in- gentis illius, de quà mox ; rupture originem atque caufam. Cor tandem in mediaftino ac pericardio bené fatis conftitutis, ma- gnum, bovinum feré proportione zquans , fed flaccidum patuit, His demum omnibusfeparatisac é cavitate thoracis exemtis , fpi-

náque dorfi fimul ab integumentis ac adjacentibus vafis majo-

ribus , ut & du&tu thoracico nudatá obítupuimus adtoniti , dorfi nonam circiter vertebram cernentes.noa luxatam , fed in ipfo me-

dio trarisverfim,eá, quam (chema (TabuLI.) additum exhibet,figu-

rà fra&tam, non exiguá fiffurá aut fuperficiali, (ed grandi, totam vertebrz partem fuperiorem ab inferiori divaricante, adeó ut earum interftitium extremum digiti minimi apicem aut pennam

.anferinam facilé admitteret, margines utrinque tam füperné quam inferné afperis & aculcatis à rupturá apicibus armati ac -

quafi

n"

a Jesticulus humanus Qsfeus " ejus cavitas znterm c superfecter- exterm: Im gua. caruntadlae ape i m magnt tudine

A, T IMMNOET dpineedorÁ, epu eum. fem V Sgt^: comma cati, B, JÓnu; (qermediam zpleuram. defcendens Jstulatu C esfura. Anc, tfi osse eroyide Pn facta, e risctikcudbos : prodidit.

D. Or sternz fuper acie ed'inata.. ; Y Corte ache RS oreclinate fpa fractarn coidentiar patent

an: A | | Y í U/ UE AN H TN M H d / NE |

T Ti "LE : tn mM

uaa

| De frallurá fpina dozfi admirandà, in irt quinquagenario e. "

quafi dentati , explorantibus fpiculis fuis obnoxii ; ipfa fubftantia interna & fuperior & inferior cruore à recenti quafi fra&ura ro. rans, nullo tot annorum fpatio fübnafceritis calli vel veftigio ap- parente, unde prafentium nonnulli cariei aliquod indicium fu- fpicati funt, indeque fra&turz inicium deducere fategerunt, meum tamen id hebefcentem jam vifum effugifle fateor. — Res fané

fummé admiránda, & qu& omne ratiocinii acumen eludit, qui -

calamitofo hoc fpinz dorfi fract ftatu octo circiter annos eger hic vivere ac fupereffe potuerit; nullo fpinalis medulla lafz aut interceptz manifefíto apparente indicio, nullo externo infigni . incommodo, nifi quod , ut fuprà relatum, ftaturá ob curvaturam fpina parum decurtatá, cérnuus aliquantulum incedere ac fede- re cogeretur ; Ceteras tamen tam naturales, quàm animales cor- poris ut & anime functiones & actiones durante valetudine cam enormiter afflictà , utut patienter admodum toleratá, rite fatis, imó valdé exacté obire atque exequi valuerit; Nonnunquam etiam aftate , füdo ac fereno coclo, liberioris aéris capiendi ergó efledo extra pomoeria vehi fuüftinuerit.. Num compar huic ex- emplo Hiftoria Medica ullum habeat, ego faltem valdé dubito. ( Berolino Auguflam Find. miffa.)

OBSERVATIO IL... | Dx. PAULI BOCCONI, D

É Materia fimili Litbomarge Aaricole , aut Agarico ini- nerali Ferrantis Imperati , que in cacvitate quorundam faxorum aut. filicum in Diffritiu Civitatis Rotbomageufis C Portus —— Gratia in Normannia invenitur. — E [i vulgus Normanniz Bizetz nominat , ordinarió duritiem & confiftentiam filicis , fuperficiem interdum albam, modó rubefcenrem, aut inftar boli vel gypfi fübcroceam,figu- ramque irregularem obtinent, vel oblongam , cum utraque fü- petficie convexa , aut rotundam n Perfici , vel etiam . ot am,

2 e

-—

4 o Obfiruatio TI. sum rem

a attt

x» , & quafi offibus animalium fimilem. Reperiuntur pleni &

folidi, atque fubítantiá aliquà heterogencá filici fimili conftant , in medio maculá quadam aut figno albo, oculum reprafentante,

— morantur; fünt camen alii, qui hujus macüle loco cavicacem in

medio habent; pulvere plenam, qui Lichomargam Agricole, me- dullam (xi, vel Agaricum mineralem Imperati refert,

-—-. Magnum eorum numerum diffregi, in quibus femper nunc pulverem album, vel pallidum ,nunc carneum vel rubeum, ver- fus flavum inclinantem inveni : interdum ipfo hoc in pulvere par- va corpufcula ipfiusmet hujus lapidis comparuerunt, que cylin- drum aucbacillura, pyramidem vel corpus ubique in fuperficie corrofum prafentabant , con(iftencià & duritie filiceà, atque ex

. utraque parte concavitati affixa. Quandoque bacilli tales aut

- pyramides angulares erant & uncinati inftar chara&erum Syria-

corum. Alià vice diffraái hi filices quasdam concretiones cry- ftallinas figure hexagona exhibebanr , quz fuperficiei cavitatis inhzrebant, prouc excrefcentiz cryftallinz hexagona in medio majorum lapidum /Egyptiacorum, nomine Melonum di noftra Dame proftantium, obfervantur. Inveniuntur etiam lapides ta-* les carnei coloris , ad Chalcedonium & Achatem accedentes:

- quibus disruptis, quandoque in pariete interno concretiones in-

ftar parvorum tumorum adparent, qui puftulasrubentes , prouc jn variolarum principio erumpunt, referunt, Alios diffregi, qui

» parvorum horum corpufculorum aut pulveris loco, nucleum

vel globulum femiünduratum & porofum inftar tophi auc mar- g& habebant; aliquando nucleus calis parieti cavitatis adliere- bat;alià autem yice ab co folutus erat, ceu in Aerice contingere folet, id quod ad con(íiderandàm noyam corporis heterogenci &olidrin vacuo & concavitate illorum lapidum produ&tionem ios permovet ; de quibus brevicer in Mufeo meo phyfico & ex- perimentali differui. ^ Quandoque loco pulveris hujus lutum aliquod rubrum & impurum deprehendi, quod terram & locum, in quo lapides ifti medietate fuá infixi fuerant, colore aemula- batur. Nocavi cosdem lapides, qui lutum rufum & vile con-

; tinc-

[

— De Materia fimili Litbominkga Agricola, Ant Agarito winerali d 5

ünebanc, foramina & finuofitates ad cavitatem & centfum usque penetrantes habere, per quas lutum predictum iütrafle videba- tur. Inaliis lapidibus pulvis vel lithoraarga rufa obfervabatur, tui globuli , acicularum capitula magnitudine equantes immifce- bantur; unde opinionem Cartefii. circá compofitionem: multo-

rum folidorum corporum verifimilém efle judico. Expertus

fum globulos,; qui in lapidibus Cornu Ammonis di&tis, & ab Olao Wormio in Mafeo fuo, néc non à Bauhino ir hiftoria baln;

& font. Bollenf, defcriptis occurrunt, quamvis omnis globulus .

fit exiguus & minimus inftar ovorum pifcium , juxta obíervatio-

hem, quam inlibro meo : Kecherches & obfervations naturelles,

Amfítelodami apud Janffonum & Waesberg: A. 1674. impreffo,

occafione, ubi de Cornu Ammonis, & Coralii rubri Diofc. com- pofitione differui. In medio unius horum durorum lapidum. inveni fruftulum férri uncie dimidiz longitudine, & acicule

craffitie, nec non fuperficié parumper rubiginosá, quia cavicas, cui infigebatur, non habebat locum , quantus ad recipiendum

& concrinendum illud requirebacur; & ir coto hoc lapide non.

erat nifi fola illa cavitas, ubi fru(tulum illud erat locatum & in- €lufum, fine ullo pulveré aut lithomarga. | Reperi eciam in ca- vitate calium lapidum aquam & lutum invicem mixta,qua aqua

aliquot anté diebus per aliqua foramina aut fübciliffimos poros.

intraffe videtur, quia pauló antea ingentes pluviz deciderant ; in- veni quoque aliüm ad oram fluvii Diepdale, fuper quo plantula:

faphani paluftris, foliis in profundas lacinias divifis Bauh. prodr;

éreverat, fuasque radices in cavitatem lapidis, luto impuro ple- nam infixerat. Disruptis infuper aliis, frufta eorum & fragmen- ta examinavi, que ex partibus admodum denfis erant compofita notavique, ibidem aliquos poros fuperficie convexitatis usq; ad: concavitatis fuperficiem tendentes, ad. modum finuofitatum al- barum, quz lithomargáalbà plenz erant; & cum aliquot fru-

fta, que filicis duritiem habcbant , calcinaffem , de lithomargd

me certiorem reddiderunt; hec cinerei erat coloris ,éáque pori & finuofiace$ replebantur, Falis ac precedentes. obíeryatio- nes»

- nes mihi p

anc fuadent, quód omnes Marge, Terre , & pulveris, quem Lithomargam vocamus ; fpecies in folidis iftis, non intra- verint usque ad. centrum vel cavitatem lapidum, nifi mediante —aquá, que ipfis pro vehiculo infervit, & quód per poros à cir- cumferentia usque ad centrum &- cavitatem penetrenc; unde - color crufte vel fuperficiei ordinarió , antequam lapidem dif- fringamus , colorem Lithomargz vel terre inclufz nobis mon- ftrat, quia ram fuperficies lapidis , quàm Lithomarga aut Terra femper colorem luti vel terre obtinent, in qua lapis reconditus rat. is | Chimia nobis viam fuüfficienter fternit ad diffolutionem & .- filtrationem omnium corporum deníorum pro feparatione par- tium puriorum, ceu nobis natura fimplici modo demonftrac, & ego jam propofiturus fum. Ubi in Melitenfi infula fenem ali- quem Equicem aquam filtrafle recordor per tria mortaria, quz ex porofo aliquo faxo, quod ex Dominio Veneto; uti refereba- tur, provenit, confecta fuerant :aqua hac per poros primi mor- tarii deflillabac in fecundum , & inde in tertium, ficque pra- dicus Dominus fe aquam prorfus puram pro potu, magno fuo cum commodo, obtinere profitebatur. Circa primam noftro- rum lapidum compofitionem credo, eundem per unionem ter- rz &aquz in parvis maflulis fieri , quarum fuperficies indura-- tur per juxtapofitionem partium , quz. juxtapofitio ab atomis vel moleculis reiteratur, atque ab aére & aqua, quz fucceffive in eos cadit & defuper colatur , quin & locum ac fitum cis tri- buere poteft, precipitatur.. Caufa, ob quam in medio cavitas fpe&tatur, eft, quód materia füb hac crufta, dum exficcatür, im- minuitur, inque pulverem reducitur, qui cruítz jam indurate & confolidata adhzrefcit , poftea veró à partium juxtapofitione tumuli hi aut mafTz terrez augentur & indurantur ; atque. ad modum, quo earum induratio & fixatio perficitur, fiunt ifta fa- xa vel filices cum irregulari figura fecundum figuram & cavita- . xem loci & modulum, ubi indurantur.

. Prima corporum folidorum compofitio quandoque fit per EU : ftrara

x DCÉFLI S ias

i

De Materia fimili Litbomarga Agricola , aut Agarico minerali: ce. ^

flrata plana aut parallela, ceu in diverfo Achate & Jafpide, & in omnibus lapidibus planis confpicitur. quia & hzc compofitio aliquando in ovalem figuram fe adoptat , uti inlapide Gcode at- que atite obfervacur ; alias etiam in prismatis figuram; quod in cryítallo & talco contingit, . Frequenter in cavitate noftrorum faxorum corpus heterogeneum deprehendi, inftar craíEz pila, quz porofà erat & lapidis arenarii fub(tantiam aliquantum indu- ratam habebat , naturam quoque & colorem marge. faxatilis oftendebat ;id quod novam produ&ionem monítrat, qua fit ex partibus lithomargz , per poros circumferentie externa: verfus cencrum, ubi particule depofitz per ordinem juxtapofitionis fc uniunt,. llli; qui aque nomen agentis principalis, & principii materialis in compofitione partium in lapidibus & folidis dede- runt, non errarunt, egoque per has annotationes fum in eo con- firmatus; confidero autem. eam quafi vinculum , aut medium introductivum ad coordinationem partium figure differentis , at- que ad productionem ftrazorum , qua omnium horum folido- rum corporum bafin efficit in magno fubje&orum numero, qua mente non poffunt concipi aut mclius exprimi , quàm per verba additionis partis ad partem. | Saxaá concinua exhalatione cfflu- viorum terreftrium formari , Ariftoteli volo concedere; fiqui-- dem natura diverfimodé operatur ; fed ipfum loqui velle de cor- porum folidorum productione credo, qua in locis fuifureis con-

tingit; ubi incruftationes & concretiones ab exhalatione partium | -

volatilium produ&e reperiuntur. Ad margines aquarum mi- .neralium Aponenfium, non procul ab urbe Patavio, uc & Bal- neorum fulfureorum civitatis Sacce in Sicilia, nec nom alibi , ubi thermz exiítunt, incruftationes fatis durae obíervantur ; & hzc produ&ionis lapidofz fpecies fine dubio fit non fecus ac alix per partis ad partis additionem. Dn. Abbas N.N. doctiffimas & opti- mé6 fundatas annotationcs fecit fupra tale fubjectum, in fuo Iti- nere Italico, & ecce, qua mihi communicavit: Duobus circiter milliaribus Italicis à Tibure; in via Romana rivum invenimus,qui

Olferv. Acad. N.C. Cent. I. B orie-

c EN IENE . eriebatur ex aliquibus paludibus ter centum paffibus à viá, ad dextram , ubi Tiburi Romam itur, fluebatque per canalem faxo . jncdfüm. Dictum nobis fuic, in paludibus iftis efTe infulas na- . «antes, vel flu&tuantes, & revera parvulas cales vidimus prorfus X. perfectas, alias imperfectas, aliasque tantüm quafi inchoatas ; ob- fervavimus ex juncis& plantis paluftribus fimul collectis , & fu- per aquas natantibus compofitas, & cruftà aliqua albicante ob- ductas, qua eas uniebat & cooperiebat: crufta nobis videtur for- mata ab exhalatione aliqua , aut materia fulfurea vifcofa , gluti- nofà & lutoíz, que continuó ex fundo aque calida prodit, fem- Perque ei mifcetur : ftratum hoc primum augetur fecundo, & ab herbis aliis, qua ibidem feetiam adjungunt ;crefcuntque poft .€a defuper, prout fupra oras paludum plante paluftres ; quan do hzc aqua tali corpori fé adfigic, ubi fübfiftere & fe firmare, ac poítea exficcari poflit, crufta hzc induratur , lapidefcit, coc- que producit ftraca, ut carnalis rivi citó obturaretur, nifi iterum emundaretur. Lapis hic aut concretio faris eft fpongioía & po- toía,licet dura & ponderofa, &c. Vides fufficientem difcur- fum de ordine, quem natura tenere poteft in formatione faxo- .. fum noftroruni Rothomagenfium, & Lithomarge vel Medullo faxadlis in eis latentis; — An. r66$. cum in Mililli effem, loco in- ter montes Hyblzos fito, facellum S. Mauri adii, quod duabus . leucis gallicis inde diftac 5 Sacellum hoc in medio rupis excava tz, coloris lutefcenris, & quafi fimilis lapidi arenario vifitur, in eujus fifIuris obfervavi materiam inftar amyli, friabilem , cujus ultra libram collegi, eamque inter meas curioficates adíervo: Hanc Parifiis cum Dn. D'Emery, ob eruditum €uríum chymi- €um faris noto, & in Anglia cum Dn. Carolo Howard de Nor- folk, Dn: Cardinalis de Norfolk fratre, nec non cum Dn. Carolo Hatton, Equite , Londini fub Lithomargz nomine ex Melillo Si- cili communicavi; eundem quoque obtuli P. Honoraro Fabro $. J. cum Rom Poenitenuarius eflct in Bafilica S; Petri, viro in Phyficis doctiffimo, rogans, uc eam, conferendo cum illa ex fi- lice fupradicto, quam itidem videndam ipfi dederam, cxami- | nare

16

; T * E. - ,

De Materia fenili Lithogsávta Agricola , aut "Agarict mintralicbé, 16.

naret;quod etiam przflitit. | Sed redeundo ad meam obferva. tionem, margam hanc ,dum eam ex rupe defumfi albam ,& fa-- cilé in pulverem, ceu frufítula amyli , comprimi aptam reperi; quin & in aére ad modum calcis viva, dum a&ri exponitur , dit folvebarur. HasStenomargas Gallicas & Siculas in claffem ter- rarum medicinalium alcalicarum,; ob faporem earum & confi- - ftentiam repono; & utramque cjusdem nature cum rerra Le- mnia, Agarico minerali, & Lacte lune Imperati , non cancüm: quia linguz admote eidem adharent,fed etiam ob tenuitatem;

mollitiem , albedinem, & faporem , efle judico. —Obfervamus

etiam Stenomargam hanc ex montibus Hybleis defurmtam in-

ftar floris farina teneram efle, cui in boc paffu Bolus communis comparari nequeat... Dn. Gualterus Charleton, Medicus Angli- cus, ejusdem eft fenrentiz , ceu in ejus Onomaftico Zoico,Lon-

dini An. 1666. impreílo videri poteft. Generatio Lithomarga noftre Sicula & Normannicz certé ejusdem naturz effe mihi vi- detur, cum idem habeant principium , & pcr cundem modum

Bnt producta: Etenim fi in filicem terra hzc alba , mediante.

2quà;à fuperficie filicis in centrum ejusdem eft derivata, alcera

quoque in rupibus montium Hybleorum qua invenirur , per idem medium vel aquam fuit introducta, que nempé à monri- bus delabitur, & per aliqua (i (i prog die d fecum ab-

ducit minores cerra: particulas, easque in fiffuris rupium quafi

filcrando deponit, | Pulmentum farinaceum, quod in Sicilia pro

infantibus coquitur, mixcura aliqua eft ex farina & jure , cujus

juris in locum fübítituunt aquam communem cum oleo, ac ani-

malium pinguedine, quam Siculi Sarini nominant ; quod pul-

mentura , aut polenta ut bené parerur, aquá calcfieri debet, us-

que dum ebullire incipiat, tum farina cum uná manu paulatim infpergitur, alterá manu tudiculam tenendo, materiamque agi-.

cando:illi, quibus dexteritas & experientia hujus deeft, fa pe lo-

co polenta qua inftar gelatinz liquide aliàs efTe folet, tnagnum

numerum glomorum vel globulorum, efui ineptorum produ-

cunt. Pro hac polente fpecie ordinarió aliam farinam , qua fe-

Ba mola

- - Ec Ime "t Obfroais IL : . mola vocatur, adhibent ; & globuli, piles vel glomi, qui à prz-

i

x - 3

4 ss e $

DD—nz: RIS eEER er Cet

poíterá praeparatione refültant, in medio funt porofi, in fuper-

ficie veró compacti, un&uofi & lubrici; per hoc experimentum "quodammodo concipio, qua ratione productio & compofitrio . filicum noftrorum fieri queat, nempe per fruftum alicujus luti

aut exigue mafIz : ferri fruftulum, quodin medio lapide ,craffi- tie aciculz, inveniffe me fupra retuli , confirmat, primam com-- poficionem & maffam lapidis ex fruftulo luti, aut parva matfze

fieri; fiquidem non aliud aderat foramen , per quod ferrum hoc

intrare potuiffer, unde verifimile eft, incidiffe illud in hanc pri-

mam luti maffam, cum adhuc mollis lapidem iftum produce-

ret. . Ferrantes Imperatus lib. s. hift, nat. cap. 4 1. de Stenomarga vel Agarico minerali differens, hanc terre fpeciem in albedine fua terram Calcimoniam quare, fragilem & mollem effe refert, & quz ex fpecu eruta in pulverem refolvatur, cum fit corpus tenerum & fibrofum ; quod cum tempore inftar calcis viva aeri expofitz in pulverem abeat: hzc terra aut Agaricus mineralis - pariter lingua adharct, utilisque eft in curandis fanguinis vomi- tu & fluxu muliebri, eidemque ufui ; cui Terra Lemnia & Samia infervit; idem Autor cap. 1. diái libri Galenum adduci t, qui ex- prefsé ad inquirendam terram Lemniam , in Infülam iftam navi- gaverat, eamque ad vulnera cum vetera, tum cicatrici inducen- da contumacia , infuper ad viperz, omniumque ferarum mor- fus, nec non adverfus venena adhiberi fcripferat , de quibus plura

in lib. 9. de fimpl. medic. facult, differens videri potcft.

ca OBSERVATIO ILI Dx.D, JOHANNIS JACOBI F RANCISCI debd VICARII, |

: De Fiydrope Pedoris feliciter curato. Artinus Zimmerman hujus urbis civis &-lanio annorum circiter fo. temperamenti cholcrici, vinis tam nativis quàm aduítis fcu liquoribus ardentibus plusquam Cereri deditus, ad s : hos

- bitrabatur, iterumque fe recolligebat: Hzc fymptomata, nempe

v De Hydrepe Petloris feliciter cuvato. | 1j

hos usque annos feré inordinate vixit; Hic 4to Menfis Februa- rii An. 1704. difficultatem refpirandi cum enormi fatis tu(Ti , prze- fertim , dum deambulabar , fenfit; ita quidem, ut fzpius fefe (uf- focati crederet, à quo, dum requievit, aliqualiter allevari fe ar-

tam refpiratio difficilis quàm tuffis, de die in diem ingravefce- bant, ita ut tandem no&u vix per integram horam in lecto dor- miret, quà elapsà expergefa&tus jam jam fuffocationem immine-

re exiflimabat , inde quafi fuffocationis metu plenus fefe in:

leto erigere , atque ita refpirationem inftaurare, & quidem per

totam fübfequentem noctem coactus fuit ; dum tuffiit, clango-

rem & murmur circá cor obfervavit: in frigore refpiratio ditfi- cilior,in calore blando veróliberiorerat. Indextro hypochon- drio circa jecinoris regionem, & dolorem & fubinde tumorem

affe&tus illius nuncios fentiebat ; ad. vefperas femper pejus fe ha- bebat; pedes fücceffivé intumefcebant, fübinde & brachia ,facies - apparebat pallida & tumida appetitus exiguus , fitis veró fat cla- mofa , os quoque fübinde ficcefcebat, pulfüm habebat cenfum

& debilem, urina craffa & tincta, pauca , nec quantitati potus ul-

latenus correfpondebat, ceterüm totus videbatur cachecticus,

imó & foedà ichorosá fcabie infectus. : — —Hydropem pecoris adeffe ex infra in fcholio allatis tationí- bus ratus curam hoc modo divina afpirante gratia die 15. cur- rentis menfis aggrefTus fui ; 1. ad graviílimam refpirationem fub- levandam, diurefimque promovendam prafcripfi feq. s. aqua cinn. fpirit. 3B fyr. de hyflop. 5j oxymell. fquill. ij liq. C.C. fuccin. sif vini hifpan. $ig m. fignecur £ufft-JUtixtur oter8 ein eoffelz voll 3u nebmen 3 dein g. fuccin. alb. ppc. 5ij milleped. ppt. 2iv. ocul. cancr. ppt. 5j facch. alb. Sij macis. gr. vj m. f. pulvis. Signcet. Soaentreibenb 9uloer 3moaf bes Zaa8 alleseit ein flardejtel ferfpits voll írvoatcmer $8vüben gu neben: — Dein x. fucc. alb. ppc. cinnab. antimon. ppt. ana 5ij milleped. ppt. Biv. ocul. cancer. 5j facch. alb. Sij; Sal. Tarc. vol. 9j macis. gr. vj m. f. pulv. fumat in juículo carnis ter in die, quantum largior cultelli cufpis capit ; B 3

quo.

Ó-—

ec Obfrreaie THU 0000 he

S aces

craífa erat, confpiciebatur tenuior , & naturalior ac copiofior, mandavi igitur, ut noctu rurfus unam dofin jam di&a mixture cum gummi ammoniaco aflumeret , catcerüm pulverem conti- nuaret, 22. die, nox precedens denuó fuerat valde gravis, &

refpiratio anhelofa, ut torus orthopnocicus in lecto fuerit ; poít-

quam tantum per unicam horam prius dormivit , ordinavi cr- gó potentiorem mixturam talem : re. aqv, afthmar. Zi, hyffop. 2j ,oxymel. hellebor. min. Gefneri 3j, fyr. de hyflop. 3j, gummi ammon. ppr. ziij, Acet. deftill. 5vj m. Signec. €ufrtmirtut off ter8 ein ?offef voll 3u aeber/ qua refpiracio alleviari videbatur, & mucus per os excernebatur, urinaque copiofius fluebat ; con- : dinyavir hanc aliquamdiu cum euphoria fingulari. 26. Cum conquereretur de dolore quodam circa regionem hepatis, or- dinavi emplaítrum de nicotiapa q.s. pro fcuto hepatico anody-

no

.— De Hydropà Pelloris feliciter curato. ET

scdims

no & refolvente ; ad vefperas, cum antea ob expiationem con-

fcientia multum loquendo fe defatigaffet, refpiratio difficilis adeó invaluit, ut nifi ad aérem liberiorem frigidum extra hypocau- ftum, à füccenfo in fornace igne, nimis fervidum, fe conculifTet, certo fuffocarum iri fe crcderec , ordinavi has pillulas: zv. Extr. ther. exl. abfinch. ana gr. v. Mercurii dulcis gr. xvj m.£ pil. n, ix, no&tu capiendas, quibus & bene dormivit, & maximo lévamine quater purgatus fuit, multaque ferofa copiofiffimé dejecit; huc- usque & fere etiam pofthac per aliquod tempus jam magis jam

- fnirus manus, pedes & facies rumucrunr, & fcabies duravit; re-

E

petiit fupra jam deftriprum pulverem hoc modo : z. pulver. prius ordinati integram defcriptionem ;adde milleped. ppt. 2ij, "Fart.folub.5j M. Intereares feré in eodem permanfit, ac tam- etfi fubinde melius fe habere videretur, attamen totus leuco- phlegmaticus manfic, urinaque parcior fuit. 2. Martii exhibui x. turbeth. miner. gr.iv extr. pap. errat. gr. iij, m. £. pulv. quó co- piofiffima aquofa infigni cum levamine dejecit non fine debili- tate tamen : his parum proficientibus maximam fpem ponebat in potione quadam olim poft colicam convulfivam ad everren- das quisquilias utiliffima, quam alreró mane exhibui, qua talis erat: x. fol. fenn. ele&t. 5ij, rhei elect. 9ij, liq. 8j, fem. coriand. gr. xv , mann. elect. Sip crem. Tart. 5B m. £. La. cum 5. q. aqu. cham. infufum , mané levi ebullitione facta, colatura leniter ex- preffac adde fyr. de cichor. cum rhab. 3j, aqu. cin. 5j m. hac po- tione copiofa flava & viridefcentia dejecit; & profedó (atis cóm-

mode. & habere fibi videbatur , & praefertim dolor hbypochon-

driiimminuebatur; 4. Fandem Martii ordinavi hunc fuccum

feu mixcuram: 5. fyr. de hyfTopo; jujubis, ana 3iB fpir. Sal. Am-

mon. anif 5if fucci nafturtii aquac. 3iij m. fumat fius cochlear unum aut alterum, prafertim in. refpiratione difficiliori ; hifce tamen non obítantibus xgrum vix acne vix quidem aliqualiter al- leviatum fenfi, pulfus enim non folüm inzqualis, ut hucusque; fed & parvus, & infuper remittens permanfit, maximaque cor- dis anguftia & dyfpnea (licet hucusque mercurialia fzpius exhi-

| bita

X

REUS WASEA ALI IL c6 oc rr Mes pur ce D EE Eti OT i -

Ld

1l

rino) urfit, pro quorum fymp cum es pulverces , de quibus fextà quavis horá unum fumebat, gz. milleped. ppt. 5j cinnab. antimon. 3f facch. alb. 5j m. f. pulv.

: oid. in iij dofes equales, à quorum continuatione magnum - — fenfit folatium , cum urina nonnihil copiofior efflueret. En — — tandem hiftoriz cataftrophen! quippe ex improvifo febris qua- dam ad vefperas fe infinuavit, que cum fingulari horrore ince- pit, eumque intenfi calores infecuti funt, ita ut etiam de nocte delirarec; igitur, cum interea. vinum lymphatum & decoctum farfzparillz bibiflet, dedi talem potum: zw. Syr. viol. 3i , Nitr.

ppt. 5ij; Aqua flor. acac. £j, m. in €ín alb 9taas q3afiec qu bun pro potu ordinario: Altero die remiferunt fymptomata

hac febrilia, fatisque alacris fibimetipfi & adfítantibus videbatur, refpiratio liberior, urina turbata, ficque immunis erat toto illo

die ac nocte infequente, placidé dormiit, tertio veró àfcbre die

- rurfus rigor obvenit , cum zítu infequente, ita ut typum vera certiang prz fe culerit, quarein ipfoaítüs paroxyfmo mixcuram talem fepius cochleacim exhibendam ordinavi: x. Aqu. plantag. fcorz.ana Zif, cin. 5j , Antimon. diaphorer. 5j, bez. min. 9j , cont; alk. 5j Syr.cit. ZiB m. quà febris cum copiofo fudore citius cef- ' fabat;quó visó ad febrem profligandam hanc mihi fzpius falu- tarem vifam mixturam in forma electuarii praícripfi : xy. Conf, flor. cichor. zj , cort. chinchin. 5iij , cinam. 5j ;arc. dupl. 5j, diaph. martial. Sij, fyr. de pomis q.s. m. de qua fumpfit cempore inter- miffionis quarta quavis horá Nucis mofchate magnitudine; hoc medicamento tantum effeci, ut altero die febris omninó mitis

yl

*

fuerit, & vix per horam durarir, quà elapfa fatis alacris erac, nifi .

quód nares parum fanguinis plorarint , & corpus adhuc cache- Cticum manferic, fed continuato ad aliquor dies electuario ter tantum de die fumendo & habitus corporis in melius abiit, & fcabies evanuit. Pofthac mané & vefpere Tin&tur. chalybis ad 40. guttas aflumpficy ad menfam veró vinum medicatum con- fortans ( cui 5iij rhabarbari immixtz fuerunt) pro primo hauftu bibit , ita fücceffivé achleticus fa&us eft; ut omnium animos in

ftupo-

vationeordina-

Á

De Hydrope Pelloris feliciterdcurate. | 17

ftuporem (qui priorem morbi ftatum cognoverunt, & viderunt) raperet copiosé autem fatis urina his ultimis temporibus flue-

at. | | SCHOLIUM. ann | A Agpà, meherclé, imó maximá in hiftoriis morborum me- dicis fideliter defcribendis circumfpe&tione & cautelà opus efle, mihi perfuafum habeo, quippe hz fundamentum curatio- num nobis fuppeditant , przpoíleré veró communicate illud cvertunt. Hiítoriz bafes funt univerfilium praeceptorum feu

aphorifmorum , axiomata quoque efformant, & fi ratio debita

& requifita accedit, etiam Medicis titulum illum Experientiffi- morum largiuntur: Econtra laqueus injicitur inevitabilis, dum candida fcribendi methodus hiftorica deficir, quo fequaces Me- dici in eminentem, fed, heu! deplorandurn humani generis non

folüm labyrinthum, fed. etiam in ipfius vitz barathrum & rui-

nam ducuntur, ac przcipitantur : dum etenim errat obícryacor & fcriptor, errat & alter, qui hujus premit veftigia , & quidem in fe innocens , quia potius culpà authoris authoritatem jam ha- bentis , quàm propriá. Confcientiz itaque meritó quivis, ea, qua minüs exacté prius annotavit, orbi litterato propalarc(quia pru- denüioribus fubinde rifum mover, vel in fequaci aliene culpa fit particeps) fibi ducat, & potiflimum fi credulum nimis imitato-

rem fuerit na&us. Generofi Medici officium apud omnes pru-

dentes fit, non cuivis femper hiftorie ex dictis jam rationibus affentiri, fed & infuper rationem (resne nempe & huic confor- mis fic? )in confilium trahere; dolendum profeQó, multos quin & innumeros adeó hodié fcribendi, nomenque fuum divulgan-

di pruritu (ut orbi, modó non £eroflrati more; innotefcant)

laborare,ut hiftoriam quandam à plebe feu vetula quadam, auc indo&o fcarificatore vel hiftrione ipfo obiter tantüm perceptam, aut à feipfis, fed crudé & nudé annotatam Reipublice medica mox pró veriffimá & ad leges genuinz methodi (à qua tamen fx pius totó coeló aberrant ) elaboratà (aut nimis temerarii , aut ni-

Obférv, Acad. N. C. Cent. I.. C mis

-—-

a

x. . — mis

tiarum in morbis evcnientium obfervatione nihilominüs magna . *dhuc controverfia, majusque de re allata dubium exoriri queat, . *&t modó in (cquentibus abundé patebit. eri. !

: Tametíi Authores feré omnes, etiam ipfe divinus catero- : quin Cou: nofter, qui unicam locum habet, uti & Galenus,

- .- "quantum fakem mihi deprehendere licuit, vel nihil vel faltem:

.parüm omüinó de hydrope pectoris tradant, attamen poffibilem cfle, imó revera dari multa teftantut per anatomten facta ex- perientiz, ut &cipfx noftra Epbemerides Decur: 2. án. 6. obf. 210:

- . P: 419. fat fuperque nos edocent: Fiipporrates quidem lib. 2. de

810r bis, hujus affectus obfcuré & quaft fub aenigmate mentio-

-e nem feciffe videtur, inquiens : Si bydrops in mua ebris

. . €5 tuffis tenet , &5 acer"vatim ve[pirat , &y pedes tument, €&9 un ques contrabuntur , 65 patiuntur talia, qualia is, qui fuppuratus ft; en! licet affe&um noftrum apertis verbis non exprefferit; credibile tamen. eft, eümr per hydropem pulmorium non nifi

« .— pe&oris, id eft cavicatis, intelligere voluiffe: videtur enim pone-

re hic partem contentam , uc continentem infinuarer, de catéro"

enim longe facilior hujus ram gravis aliàs morbi curatio; aqua etenim levi negocio (imó multó leviori quàm in pituita craífa )

tufli excernerentur, brevem na&z viam: Huic do&drine dia-

| gnuoftice Coi ctiam fefe conformat nobiliffimus ille Obfervatos |. Pet, Poteriis Andegavenfis obf & cürationum: cent. r. c. 2: pag. m. 11. dicens : F7y4rops pulmonum affhmate, tuffi, cum dolore peloris, diuturnitate femporis pev[flente cognofcitur , etiam oris ftetore, cui «qualis pedum tumor accedit. "eitatur itidem col- lectionem aqux in pe&toris cavitate dari ipfe meus olim fami- liaris, J. Jacob W'epffer ys Ephemer. Dec. 2: an. 10. obf 170. ubi in adolefcenre grandinibus pulmonum & plithifi laboranté cultro anatomico diffeQto annotavit, quód fublató fternó dextera pe-

S ve .. &oriS

fterent, cüm & in accuratiffima phaznomenorum ac circumftan- .

co M

f.

-

at

E

pe Hydrope Petloris feliciter curato. : 19

toris cavitas aquá fübflavá limpidà ad menfuram circiter aut ibiij pendente plena inventa fueric, qui affe&us verus pecoris .-

"hydropsnominari debet; ne veró diutiüs benevolum lectorem in re (nempe ficri colle&iones aquae in thoracis cavitate) adeó manifeftà , nec rationi abíoná , imó &c multifariis experimentis

Obfervatà , atque à multis Scriptoribus confirmatà detincam, ad -

rhombum , quem fingularicer intenco, tranfzo , quibusnam nem-- pe notis diagnofticis affectus hic fatis abítrufus deprehendi

queat, potiffimum autem, an genuina hucusque figna patho-

gnomonica, cílentialia- dita, ab authoribus talia agnita vera

dentur nec ne;inde & utrum morbus patientis noftri revera pe- &oris hydrops intitulari potuerit. Hoc dum praftare intendo, fignis diagnofticis feparabilibus & aliis quoque morbofis ca(ibus

communibus tantisper miffis , folummodó ea; qua (eparari ab.

affedu nequeunt, & characteriftica ac infallibilia cenfentur , nem- pe morbum ípecificé defignantia examinare conabor.

-In his autem; qua hucusque attulimus, ni fallor, non ob-

fcuré nobis figna dicta ob oculos ponuntur, quippe dum é fun- do fontem Hippocráticum fupra allegatum expiícor , meherclé claré mihi eàdem innotefcere füfpicor, idem enim divinus Senes

eadem non in febre, nec in cufli, nec unguium contractione, aur -

fis, quz fuppuratis funt familiaria conflituere videtur; hec enim

accidentia aliis quoque funt communia affetibus, porius unicé-

patbognomonica efle vult , 1. quód acercvatim refpirent , & | pe- des éumeanit , falcem fucceffivé; hunc in finem etiam ipfe füpra cicatus Poferius afthma (id eft , acervatim factam refpirationem ) adducit, cui & aliqualis pedum tumor accedit; ipfe fupra eciam

S

allegatus & laudatus W/epfferus dicta obf. p. 328.n.9. in hzc de-.

fcendit verba : cüm alias in b4rope pelorts affetii non poffint. — |

nifi eretli fpirare, imó tandem *vix per momenía ipfis in lego permanere concedatur , quin id progreffü temporis auda evenif-

fet: aqua , nullus dubito, quia jam fatebatur fibi melius foras ,-

quàm in leido effe : Propiüs , ecce ! folertiffimus hic Vir & Ma- gnus Apollo ad cflentialem hydropis noftri diagnofin accedit, : Ca Le ^ DUM

/

*

La v APMEEbo Cte:

"m ad 33 " E APA, - E -

DAS. 5 jd —— Obférvatio IIl.

. dum non folüm afthma affirmat, fed infuper Patientes hofcenon nifi ere&tà cervice fpirare , adeoque orthopnceicos fieri ,imó nec ftabilem iis in leto concedi locum, fed extra hunc anhelofam e quidem, faciliorem tamen quód traducant vitam, affeverat; en

- habes figna morbum noftrum infeparabiliter comitantia ! Ad-

damus tamen adhuc fagaciffimum quendam hujus feculi fcri- ptorem Romanum Bagliruum , qui in praxi medica ad priícam obfervandi rationem revocanda p. m. 215. hzc haber: Sipna by- dropis pettoris «valde obfcura fant , &y dubia , [i Lamen eger. dy-

c fpnoa afficiatur. bor. onini potiffimum ingra-ve[cente , ita ut.

poft paucas boras fomuo impenfas derepente expergifcatur , ex- pergefatlus Juffocari fe [2ntiat, feneflvas aperiat , 65 liberum a£- rem exoptet, pro cerío 7 figno babeas , eorum bydrope petloris laborare nam €5 pedes intumefcent, aliaque figna minus conflantia aderunt ; € fi fidem tibi preflare noluerit , fubfe- quens morbi propre[fus, 65 apertio cada-veris de folida bac veri- faíe €os erudiet. Itaque luce meridianá clarits nobis innotefcit, figna noftra patbognomonica unicé cffe afthma poft fomnum in-

- gravefeens, ita ut paulo poft extralectum morari patientes opor-

tet, cui dein facilé oedema pedum &c. accedit 5 adeoque quis

-adhucdum de. pectoris hydrope in noftro Patiente controyer-

fiam moveret? & tamen movet fcquens fere fimilis, (altem quan- tum videbatur, hiftoria, qua minis afferca noftra figna chara- Geriftica approbat ; ca talis eft: Quidam non vulgaris Profapiz Vir, annorum 5 4.irrcirca, poftquam quafi à pueritiá caftra fecu- tus, auleque admotus fuit, inordiatam ( ut his in cafibus com- muniter fieri confuevic) duxit viram, ita ut randem /52i quàm Cereris amantior effet , praefertim veró fpiritus ardentes & aquas . Vit? (antequam ad quietem no&u fe componheret ) in fàtis no- tabili copia , ad unum aut alterüm vitrum cottidié,cetfi vino generofo absque hoc fatis fatur, potavit, earum tamen usque dum erat animi dotiwm , uc etiam, fi fieri poflec, ejus manes ve- neraremur: Hic ab aliquo tempore in acclivi & fcalarum afcen- fu, ant pauló vehementiori corporis agitatione notabilem fenfit : : refpi-

De Hydrope, Pelloris feliciter. curate. ai

—

refpirationis difficultatem & dyfpnocam,ita ut per tempus aliquod facis anhelofus quiete fübfiftere coa&tus fuerit, donec fcilicet fic demum omnia in pacatum redierunt ftatum; feq. mixturá cun- dem diuturniori füblevavi tempore ; & aqu. chamom. $i, ci-

nam. £D, fyr. cort. aurant. ziij, Elix. proptiet. dulc. 5j, Spirit. Sal.

Amm.anif. 5i, conf.alkerm. complec.2iv m. de qua de die bis,

rarius ter cochlear plenum affuropfit, penesque aperiüvis &ab-

forbentibus in ufum tractis commode fatis vitam usque ad 27. i * K * A fa L É

Febr. traduxit, donec tandem reaflumptà antiquá vivendi con- -

fuetudine ingens pedum oedema & tumor füpervenit , quem ta-

men (caetera enim fibi leviora credidit) & ipfum ob animi.

conítaatiam ica coleravic; uc adhuc fere fuis muniis faltem domi

vi camenfi obis me

. * * *: . b * "e » H tum incuflerunt: vix enim tranfiic una ac altera feptimana, heu! dyfpnoea ita adauia eft, ut poft unam, 2, 3, raró 4. horas fo-

mni , le&um deferere , ac in fella reliquam noctis partem erectus

tranfigere cogeretur , idque poftmodum frequentius coritigit ; ita queque, ut hora fomni metum incuflferit;atque licet eadem

fere ( faltem non multum difpari ) qne fupra memoratus Patiens:

tractarecur methodo nil tamen , ad minimürm vix quidpiam fen-

fic levaminis, préterquam: quód uná & alter vice , praefertim poft affumpta laxantia mercurialia, ad. 4. yel s. horas in: lecto:

morari licuerit,brevi tamen inantiquum devolvebatur ftatum ,.

fuffocationisque metum fub ftragulo paflus eft j- facies fa--

tis livefcebat , maximé vero appetitus profternebatur, incerdiu:

tamen aliquo tempore potum deferuit. Interea mercurialibus

plurimüm obfervavi juvari,fi veró folummodó mp. de hiera cum agarico ad gr.xij & magift. jalap. gr. i mercür. dulc. gr. xv.

Au

in pillulas redactis ufus fui copiofam quidem exeretionem etiam —

per urinam expertus , attamem inflammari egrunr obfervavi, -

hinc folüm Rhei extradum mercurio dulci: commifcui ; penes vero decocta, infufa, mixturas, pillulas, pulveres &c. diurericos

. C 3 $c an-

"

S—

v. p ^

2

À

Js ,

e 3 E á fF * -- -

cgi e ies : : " Ao P riu co e à c C rae : Dolce c oo mec Te det xc. ec efr v.

—.— &antihydropicos ac antiafthmaticos praftantiffimos quosvis aá-

hibui; dietà (imul exactà imperatà, affectus ramen nihilominüs

incrementum fumpfit, omniaque in dererius.abirc palam ficbat: - Juraffem ego ex jam allatis fignis chara&eri(ticis indu&tus, infal-

xc

- — dibilirer zgrum hydrope pe&oris laborare , & pocius zfpollinem - . mihi iratum cupiviffem, quàm. ut ab hac mea opinione dimove-

-

ri me paflus fuiffem ; fed jurarunt & magna hujus evi Medicine ]umina, Illuftris nofter Pon primus; eximium archilycei Bafi- leenfis membrum &c..ac Illu(tre multorum. Decus /Meyerus Schapffufianus, ambo mihi & amicitia, & familiari converfandi

. confuctudine conjun&iffimi, Venerandi(Iimi, qui & in cam diffi-

£ili proceffu mecum in confilium vocati de hydrope pe&oris

(utpote de fignis pathognomonicis, ab omnibus aliis receptis,

fccuri:) nequaquam, licec alteri etiam de tuberculis duris fufpi.

. &io obveneric, dübicarunt, licer ambo de aegri falute defperarint, atque licer ambo provinciam fuam pro virili füfceperint , faniffi-

maque confilia fuggefferint: Res denique eÓ ad incitas redacta fucrar, ut 22. Maii orience. Sole cotus livefceret, ac-mirum in univerfo corpore algeret, fudorque fyncopticus enormis fuper- veniret ; pulíus penes erat perexilis, atque refpiratio tam diflici- lis, ut quovis momentó orchopnoeicus fuffocari exiftimaretur: Inarená ergó confilium querendum erac, nec majori cujusdam medicamenti compofitioni ( omhis ctenim mora mihi periculo- fà videbatur ) ftudere oportuit; quare eidem fummis in anguftiis

. fonftituto, ac facró viaticó fimul munito Tin&ur, bezoard. Mi-

»

chacl. guttas xxxx in pauco vino exhibeo, brevique poft repeto, Quo unico cantüm profeci , ut quafi ex tumbaredivivus cum ftu- pore omnium rediiffe vifus füerit, omniumque conícius immen-

' fas de triumphato hoc tam funeíto paroxyímo grates DEO re-

penderet, ita uc & ego ipfe mirum hunc & infperarum effectum plurimüm admirarer ; Rediit camen pofthac (zpius miferandus hic circuitus, atque ad 5. feprimanas femper huic Tin&ur. victas

prebuit manus, donec tandem morbus ob(tinatiflimus & hujus .

- &lufit efficaciam, quippe pedum tumor multum increfcebat &c, | i ita

,

P ad

| De Hjdeige elsi felici curatio -—

íta ut tandem fponte fcarificationem: olim propofiram expetie- . rit, quz tametfi facillima effét, copiofaque fatis educerecur aqua: fubflava, non folüm nil levaminis tumoris refpedu, fed & nec dyfpnoew interpolata fenferac; fitis hucusque fatis aucta crefce- bat; Tin&urá hucusque tam falutari lzdebatur, ita ut folis fuc- cinatis , caftoreatis, & cinnabarinis infiftere oportuerit ; hic im - dextro pede füprá tarfum fcarificactum tribus ante obitum die- bus; livor levis tarnen (tametfi parces hacterius camphoratis ef- fentiis &c. feduló foverentur ) apparebat, atefcebar fimul lingua; pulfusque deficere coeperat, appétiit rüm & bibit aquam fonta- nam copiose & cum guítu', & (ua opinione cum levamine, gan- tenam enim internam vel maxXimé urgere, mortémque pre - fóribus effe, facilé conje&urare erat , quippe candem 2o. Junii, fui. - totus compos; vix advertentibus circümftantibus placidiffime in: Domino obdormivit, cujus anima fpe omnium beatis illara fe-- dibus &tern'im cum füo Creatore triumphat. 2M 3» Expettas, ut éfedo, BenevoleLeGor , nuüc córonüidém, cu - fcilicec hanc priori oppofuerim hiftoriam? en cape: Licentiá dif- fécandi cadaveris, véritatisque indagande concefiá, mot aper- tionem unà cum meo Filio & ipfo Profeffore Medico aggreílus , divifo abdomine omentum in confpectum venitfoeridum ex fla-- vó fufcacà ac putrilagirnofurá ; inceftinà omnia cora quanta in- flammata ; unaque cum mefenterio idém omenti factum fübi- bant; glandulz omnes, quótquet erant; valdopere confpicue prominebant; & fimul'cui paücreate tot indurace erant; ücer- que rer màgnicudinem naturalem multüm excedebat; acque in dextro notabilis incepit putredo; Lien crat quafi irftdr pilas, to- tus coBglobatus ,.non losgüs, mirura ponderofüs . ac du- fus ; Hépar videbatur perfpicué fcirrhófumi atque magnum, & exceffivurn habebat pondus; Cyftis tamen fellea liquidam com- tmebar bilem ifi jufta quantitate, nec cijusdam caleuli vel mic: himum depreéhendebatue veftigium "Veficá urinaria erac toca compacta , minoris quafi digitrcraffidie ác patva, nec dabat ulli Silatacioni rencate; Iocum: ; In éavitate abdominis vix^ij aquae

X ades

Ofiruati IILO d

lixivialis deprehendimus," Apertó thorace ( quàm fallacia funt fubinde diagnoítica! ) imprimis nec 5j aque aut feri invenieba- tur, & quidem hoc in utroque latere; dein aqua pericardii fuc- -. gat fàt copiofà & nonnihil quafi crocó tinta; Cor veró natura- . lem magnitudinem mulrüm fuperabat , parenchyma autem in- tegrum ex flavo albefcebat, fatisque durum confpiciebatur ; po- lypus in ejus ventriculis faltem notabilis nullus comparebat; In aorta autem plurimus tactu deprehendebatur tartarus & qui-

' dem artificialis quafi, ac inzquales fuperficies prz fe ferens, ve- lut parietibus dolii adharet, truftillum fatis nocabile hic ex bafi

- -. decerpfimus, norabilemque aorta partem aliter infarctam cxe- mimus, & adhuc dum in fpiritu vini affervatur, Tartarus hic quousque digitó in reliquam aorta parcem inquifivimus, idem erat deprehenfus 5 finifter pulmonum lobus ex livido totus ni- grefcebat , diffetus ichorem fpumofum faniofum & foctidum copiosé fundebat, ita ut de tuberculis fuppuratis non dubitave- rim , dexter lobus veró undique & mediaftino , & pericardio & pleure adherebat, cotusque putrilaginofus.erat. . Ultra, ob ne- gotia alia, non perreximus. Quid modó emolumenti ex hac mea utriusque cafus defcriptione in forum medicum redundare

queat, per feqq. Corollaria exponam. :

Corollarium primum ; Ex iis, que hactenus in fcenam pro- duximus, uti non dubito, argues me non minima in affignanda fignorum de hydrope pe&oris pathognomonicorum qualitate vel

' temeritatis, vel negligentie, regeresque cum eadem in fecundo non verificata fuerint fubje&o, nec in prima propofita hiftoria hydropicum pectoralem fuiífe, & quidem, uc ipfe tibi lubens concedo, non immeritó, uterque enim & orthopnocicus poft breviorem fomnum factus, & uterque pedum oedemate córre- ptus fuic: At paulifper mentem tuam fufpende, creditoque, hoc ipfum me ad hanc obfervationem pauló fufius enucleandam in- vitáíTe, cüm re intimius mecum penficatá , & utroque cafu inter

. - fe rice collató, luce. meridianà clarius cognoverim, primum - (tametíi fecundus patiens nullum hydropis pectoralis mgen : babe-

De Hydrope Petlovis feliciter curate. 2 "

"habere in apertione cadaveris deprehenfus fuerit ) tamen eodem

infallibilicer laboratle, nec ab hac mea opinione unquam divelli me patiar, aut fi pati oportet, vix ulli amplius authori fidem da- bo: Habe nunc, quibus meam firmem fententiam, videlicet r. Cons textu fupra in fcholio notato inter figna veré defignantia ponit : 65 acer-vatim refpirat, 69 pedes tument , 5c. ubi non fru- ftra refpirationem acervatim factam tumori pedum anteponit, . utpote quód illam priorem tempore oedemate pedum agnove- ric ; Hunc in finem etiam ipfe folertiffimus Poferizs omnium primó afibma adducit, ultimoque tandem aic: Cui equalis pe- dum fumor accedit; huc collimat & fxpius jam laudatus W'epfferus, qui fignum characterifticum exprefsé denotat dicen- do: Cim aliàs in bydrope pelloris affetli non poffint. nifi. evel fpirare 65c..— Omnium autem clariffimé defcribit bene fatus Baglicvus , inquiens: Signa bydropis peGoris "valde obfcura funt &c. ut fupra, ubi dyfpnoceam maximé primo ponit loco, & in- tumeícentiam pedum fübfequi (ftatuit, ira ut impofterum de duobus hifce fignis hydropis peétoralis pathognomonicis, ordi- ne camen dictó fibi fuccedentibus dubitare nefas forec, adeoque & nos dc primo cafu rationabiliter judicavimus.

Corollarium fecundum ; Forté adhuc dum dubitabis? dum curam hujus cam funefti & exitialis affectüs ad morbos incurabi- les, omnem Medici folertiam eludentes, relati etiam impoffibi- lem cenfebis; at nec hoc me movet; fcio equidem non paucos effe , qui vel ex propria focordia, aut etiam infcitia, eam in me- dendi methodo cdilicitem , ut finis fübfequatur intentus, auc non adhibent, aut mox (ni omnia ftatim ad votum füum fluant) affcctum omnem refpuere curam fibi imaginantur: at peílimó reverà confilió; in perniciem generis humani tendente. Ni ma- nifeító nobis infanabiliras pateat, Medici profectó , quibus falu- briora finxit praecordia Tiran, non «am levi defperant negotio, nec agrum tam inconfültó mox relinquunt, fed prognofticó quidem cautó muniti omnem movent lapidem, ut: tandem , quz aliis factu impofHibilia videntur , eruant, quod & ego ten--

Obférv. Acad. N. C. Cent. I. BB tavi

Ww — — . S HEBNIME IUE

cc pnm fcliciter abífolvi ; admittendam effe velis poffibilem hy-

dropis pectoralis curationem , in teftem rurfus mihi affumo bis: jam celebratum. Bagli vut, qui- de bilis natura p: 240: hec ha- bet: Jfa nuper virum 40.an: efat. bydrope pedoris cum ingenti pedum ,femorum , faciei &g' manuum tumore maxima [pirandi dif- ficultate , febre , "vigiliis 5c. laborantem , adhibitis innumeris & claffe mineralium remediis per annum circiter , & à /Medicis ur- bis de[peratum; fola decotlione nonnullarum plantarum &y pecu- liari pr epar atione ox»ymellis fauillitici ( quod forte cum Hellebo- rato coincidit) edudó per urinas éopibla ferós menfis (pació per-

fetle fanavvimus cum Jolertiffimo doiiffimoque pratico /Mattbao:

Palillio &yc. adeó ut reverà de fimili. cura nullum modó nobis

; dipacide quécdubium —. 0506€ s | xem 54 cas aid tertium, obferváfti à cheriacà coclefti majus fuf-

focationis periculum adfuiffe , utique ob opium, tanquam prin- Dhu: RESUME d 1

p ] g s ,idcircó ab ea impofterum abftinui , ras zionem ipfe tibi formabis: econtrà reperi gummi ammoniaco;: & oxymelle helleb. min. Gefiteri &c..multüm-alleviari; quapro- .

pier doíes horum. fubinde auxi. |

Corollarium quartum ; docemur itidem utroque cafa , vil. . magis: quàm mercurialia, fed aliis levioribus tamen v. g. Extra-

&o Rhei commixta. conferre, ex adverfo , quod praprimis in fe- cundo cafu videre eft , purgantia facilé inflammationem minita» ri auc parere, quod ex fuübfeqnenti intenfiori fiti, orisariditate &c,

facile conjecturatur , veluti claré: in exhibita MP. de hiera cum: agarico gr. xij-mag. jalap. gr. i. mercurii dulcis gr. xv in pillulas:

ormatá; concigiffe inveni; adeoque; quamvis authores mul- ti fint, qui commendent, illis tamen minus aflentior, praefertim: in iis fübjeQis, in quibus metus eft latentis cujusdam vifcerum labis, aut fecretionum infiguiter labefactatarum: at iti quibus hic metus: deeft; in-iis-adhucdum. locum purgantia. fibi: vendicare:

,porerunt |. | : : ! Gorollarium quintum ; Tandem & ex ultimo cafu claré in- notefcic;. eciam. fcarificariones ,. & fimiles corturas: externarum ix par-

.

De Hydrope Pelloris feliciter curd : Do P

La a

partium in hydropicis tumentium vel periculofas effe, vel fal- tem non neceffarias ; periculofas in hydropicis vitió vifceris or-

ganicó, vel communi laborantibus ; non neceflarias in iis , qui . *11*1.— " * . A eadem integra & illibata habent, & à levi quadam feu faltem à caufa quadam procatardtica tumorem corporis contraxerunt: Exemplafere innumera in medium producerem, ni laconicéfcri- bendi animus «eífet ; pauca idcirco annecto : Primum fic nofter ti cui licet leviffimz etiam, ita ut vix cuciculam trans- -

) w*

foderint, incifiohes fa&a fint, & in avertenda gangrana ftrenué allaboraverimus , nihilominüs camen averti non poterat. An-. ne&o fecundum: Adolefcens ann. 19. circiter , hydropicus fectus olim fuit in fcroto usque ad interiorem membranulam, ex quo vulnere adeó copiosé eflluxit aqua, ut lipothymiam horrendam breviáfe&ione intervallo pateretur; recollegit camen fefe , & al- leviacum ac quafi reftirutum exiftimaverat, dum tumor fcroti, qui antea capitis recens nati magnitudinem equabat, vix nucem juglandem referret , facceflivé veró paucos intra dies incendeba- tur fitis , urgebant inquietudines, füpervenére levia ramen deli. ria, & candem exhauftis viribus fatis ceffic : Diffe&tum cadaver ingentem foetorem ex fphacelatis partibus fpirabat, heparque fingulariter tocum , quantum fcirrhofum fuit, ac innumeras ex acinis glandularum induratarum prominentias prater aliarum partium vitia exhibebat. Memini tertió me per Numina adju- ratum mulieri cuxdam pauperi , atque omni prafidio deftituta ex aliorum defedu remediorum , pedes majori ex parte fcarifi- caffe, que quidem inde multum alleviabatur , cüm veró defen- fiva juxta mandatum meum ( quibus utique diutius fpiráffet ) de- bité non applicarentur, binos intra dies defunctam fuiffe, mihi referebatur. | Adduco quartum exemplum, quod vix ante duos contigit menfes, Infignis Religiofus plechoricus , cüm aftate prateritá ob intenfiffimum zftum & plurimum , & diverfiffimi generis porum diu noctuque ingeffifet, atque ceteroquin non- nihil valetudinarius effec, deftituitur paulatim appetitu , intenfior fit firis, vires labefactantur &c. tandemque in hydropem univerfi , : D Z Incis

d^ — c BBNEEJK

P nur" e EESTI

x 3 . s S nud : incidit, quem medi tis, quantum poteram, juxta artem ap- plicatis in tancüm adjuvi, ut multa remitterent fym pcomata, & fatis commodé viveret , pedum tamen tumor femper augeba. . tur, ut tandem in ingentem molem (nec huic credo integra fuiffe vifcera) excreverint. Hic, cüm defenfiva excrinfeca , exfic- cancia, diícutientia & refolventia incaflum à me adhiberentur, exin omni conatu remedium ( me fimile utpote ferale reípuen- t€) externum ad deplendas ferofitates, & confequenter cumorem àimminuendum quareret;qua:fi vit & invenit;ecce illud! utriusque pedis furz interiori applicantur veficatoria , excitantur vefica, aqua füillat in defiderata copiofa quantitate, pedes fucceffive de. tumefcunt, magisque mobiles fiunt, inde de triumphato hofte cum jubilo triumphus canitur : Uti autem ego fuperveni, eum- que invifi , veluc Tantalus tocus fitibundus erat, os continuó fic- ccícebat ; fomnus aderat , attamen irrequietus , & nonnunquam delirabat, atque dum dcligabantur partes veficata , tota carbo- nis ad inftar quafi erant, nifi quód infigniter adhuc ichorem foe- tidum plorarent, fed & inferior pedum pars audaciam hanc lue- bat, dum hinc inde maximus livor & fuggillatio (phacelofa ad- fuit, quó maló tandem intra 7.dies piiffimé obiit, qui utique aliàs diutius vivere potuiffet, licet non füpervixiffec. Exempla longé numerofiorain medium proferrem , quibus hanc meam mentem me confirmare poffe perfuafus eflem, (ed dum me tu, B. L. pa- tientià jam abuíum fuiffe mihi imaginer, abrumpo filum, ( Friburgo Brisg. Auguftam Vind, d, 24. ec. dn. 170. miffa,)

OBSERV AT1O IV. . Dx. D MATTHAEI BLAYV V. De

Petroleo , certo contra napelli virulentiam antidoto. 'Efero, quod experientia certa rerum magiftra commonftrat, AX cx qua tanquam ab cffe&u in notitiam rationis & ges eve-

-

-. De Petrolto Jcevto contra napelli virulentiam antidoto..——— 29

- devenire, haud eric difficile... De napello notum eft & apud

omnes Botanicos in confeflo , plantam effe noxiam & vencnatam, tamque malignz indolis , ut illi antidotum effe à nonnullis nege- tur, ejusque ufus tam internus quàm externus ,tam pro homini- bus quàm pecoribus; fummé nocivus cenícatur, ac propterea prohibeatur, |Quofüper videri poflunt varii Auctores Boranici & obíervatio à Dn. Eentilio defcripta in mifcellan. medico-pract.

Libr.2.pag.381. Quamvis autem napellus tantam habeat in fe

virulentiam , provida camen & mirabilis natura follicira eft con- trarium ipfi jungere antidorum , anthoram nempe ceu thorz (quo nomine & napcellus audit, quamvis quidam differentiam faciunt inter choram , & nepellum flore phoeniceo) inimicam, qua propterea vulgó (Bifftbeil appellatur, & ordinarió ad napel- lum íolet excrefcere, & quoad flores convenire. | Naturali huic & virtutis innate antidoto multi laborárunt fimile & a:qualium in effe&tu virium invenire alexipharmacum, quod napelli viru- lentiz refiftat, & qualitates ejus noxias emendare valeat. . Sic Auguftaniin pharmacoperiz fuz prolegomenis Ifagogicis cap. 8. de venenis corumque antidotis fcribunt: napello prater acetum , fpecies diamofch. dulc. diambr. lapis Bezoar refiftunt. Et am- bram quidem napcelli vim frangere multi referunt; inter quos vid. BHeurnius &c. Sic Pre votius in lib. de venenis & eorum alexi- pharmacis inter antidora contra napellum refert primó ambram gryfeam , & anthorz radicem , item rad. cappar. putarnina glani- dium , mofchum odoratum , lap. Bezoar & mufcas napcelli flores depafcentes , quas fingulariter & alii depredicanc. — Álii lapidem Bezoar & Smaragd. napelli veneno refiftere afferunc&c. — — De mufcis napelli floribus infidentibus eosque depafcenti- bus cafualiter inventis, & à Principe quodam tam contra napel- lum quàm alia venena miro cffectuapprobatis , mira fcribunt Bo- tanici, quorum fides experieniz relinquitur, quid autem de tal- pà illà feu mure fubterranco papelli radices devorante ( quam in montibus vallis Ananiz propé Tridentum magpá induflriá &la- bore fe cépifle gloriatur Matthiolus ) cenfendum fit , judicium . D 3 fuípca-

Li

en

T cw - T t e RUE

Wes ^ E z g Li * ts . i; — " 4ufpenditur. Quamvis autem prafati Authores hzc & alia con-- «ra napellum referant antidota, rationes tamen fpecialicer affi-

.gnant nullas, in quo napelli confiftat virulentia, aut in quo an-

xidotorum qualirates fundatz fint, fed ex Veterum hypothefi

... gcculras fupponere videntur ; nam propriecates feu qualitates

&ontrarios , quod confequeater caltfacere, acidum «corrigere,

manifeftas quod attinet , multi ex mente Avicennz referunt Bo-

tanici, napellum calidum & ficcum effe,& quidem in quarto gra- du, anthoram autem pariter calidam & ficcam effe defignanc: cüm veró fimile non agere foleat in fimile , idcirco venenofitatem mapelli, & virtucem alexipharmacam anthorz à prdidtis quali- tatibus dependere ,nemo prudenter judicabit. Utrum veró na- pellus herba calida & ficca dici poflit, hoc non immeritó in du- bium vocari poteft ; nam effe&us ( à quibus hz qualitates ema- nant, & herbz tantum effc&livé calida aut frigide, ficca vel hu- mida nominantur) hoc plané non comprobant; nam in iis, qui napellum affumpferunt, legimus, quod fequentia horrenda füe- ribc obfervata fymptomata: laffitudo nimirum in toto corpore, debilitas & compreffio cordis, (udor frigidus in fronte, motus «onvulfivi , frigus extremorum ;lechargus, afphyxia ,& color fa- ciei fublividus &c. ^ Sed ifti effe&us omnes certe ex calore haud. producuntur, nam venena calida & actia potius inflammationes, erofiones, refoluciones & humorum diffufiones, fanguinis fluxus, eftuationes, dy fenterias , agrypnias, deliria &c. procreant ; econ- tra veró frymptomata füpra recenfita , ex affumpto napello obfer- vata, potius ex humorum & fpirituum fixatione, ác fanguinis . €oagulatione proveniunt, ita ut ab effe&u verofimilius judicare liceat, venenum napellicum hocipfo , quod effe&tivé non calefa- ciat, fed fumme refrigerec, inter frigidi(fima venena locum ha- bere, & ab acido (ummé fixo ac coagulativo dependere &c. La- borárunt propterea artifices, ut contra ejusmodi frigida & coa- gulativa venena vegecabilium & fpecialiter concra napellum , ope artis chymica adaptatum invenire poffent remedium ceu anti- dorum , utpote cujus virtus effectus producat effectibus napelli

Xa-

De Petréleo , cévho chbtvA napelii virulentiam aydot; jt

- fixationem volatilifare & coagulationes: refolvére póffe aptum natum fic, ac natura alcalice. volatilis effe debeat; in quem fi nérb ( uti expertiffimus Boyle ex alio annotavit phil. experírnént.: . exercit.s. $ 16. pag. m. 208.) per Sal Tart. volat. plerorumque ve-. getabilium venena, nominatim napellum levi digeftione corrigi: . & innoxium reddi récommendatur, & (quamvis in eo loco ex-

perientia tunc fumi non potuerat ) ex dictis rationibus non im- probatur. Sedutad petroleum deveniam, de quo in titulo obfer- vationis fuic facta mentio, noc funt ejus vires pto ufu cam ex« terno quàm interno, Eít nimirum petroleuni utrunique tam: album quàm rubrum(inter qua ramen album & clarum prafe- rendum) iobile penetrans, fervidumque refolütivum ; hinc ríaphtham vocarunt veteres, quia flámmam facile concipit, nam: fubriliflimam bituminis contiret fübftantiam : & propterea eft natura calidz , refolutivz ac penetrativae, & tam per ft quàm cum oleo fuccini deftillato jun&tum iri affedibus nervorum fri- gidis paralyticis ac fpasmodicis egregium. eft remedium, prout in menfium obfítructionibus & calculo &c. quód autem napelli» virulenti validé refiftendi: vim habeat petroleum , prater ratió- nes fupra ab effe&u-utriusque allátas , fequeris comprobat ex- perimenturmi : fuccus € napello expreffus fi; cómmifcetür cut aqua, cám nigro colore tingit ; fi idem fuccu$ committetür fan. guini calenti, eundem: mox coagulat & condenfat: fi vero fan- guini à fucco napelli coagularo affunditür petfoleuii , tünc coá-: gulatio ftatim refolvitur; quod certo argunierito eft, petroleum: - contra napelli venenuni verum effe antidotum &c. Et quam-

vis occafio ulteriorem fuftipendi probam defuerit, dubium ca. men non eft, in animalibus fecuré id tentari poffe & certiorem: fieri expctientiam, fi' modo poft affümptüm toxicum non nimis: feró exhibeatur antidotum , qua: caufa eft; quód multorum ale- Xipharmacorum ctfi iri fe: faris validorum attivitas impediacür* sut retardecur.

GFribargo Brisr. Auguftam cux d, 27. Decemb,

Ann. 170 y miffa.)

OBSER--

CMM. . C EUM

——yu$ c ome

da. omit NeR es TU EET T DBSERFATIO V. ——- | Dx. D. SYLV. SAM. ANHORNII | DE HARTWISS. : | x De Fehri itlerica chronica , cum Colíca ventriculi.

'Lluftriffima Domina Baroniffa de P. 36.annos nata, temperiei pem vocant, fanguineo fulphurez , animi corporisque doti- bus, qua fexum longé fuperanc inftructa ; ex hoc folo infelix,

uód conjugium fortia fit ex animorum difparitate maximé in-

: Gian; affectuum moderamen licet ad ftuporem. usque cal- leat, fenfic camen excedeniium quandoque poenas. — Nonus la- bitur annus, quo ex febre maligná dubio eventu, fine fenfu du- dum & convulfa decubuit. | Deo benedicente , (edulá Gravi(Timi Reipubl. Cucienfis Praoris D. D. Bavierii operá, paulatim pritti- nz (anitatis recuperavit vigorem. Moeror animum gravius fub- inde confecit; hinc fpecies affe&tüs hyfíterici per artus, per vifce- ra quandoque deízviens. | Ad fponfalia Perilluftris Domini Fra- tris, liberi Baronis de H.. magnifice peragenda, confe&tioni pre- tiofiffimorum Sacharatorum interfuit, in hifce guftandis palato indulgens, ftomacho coepit malé habere, anxietates fenfit & op- preffiones ; adhibuit domeftica uterina & ftomachica cum leva- mine ; redeunte acrius ex quovis paroxyímo Cardialgià , antispas- modica przmiffo Emetico felieiter in ufum ducta funr. Coepit tamen abhinc delaffari , menfibus defraudari, & repetitis vene fe&ionibus fanguine largius detracto ,auriginefuffundi. Prafi- - dia non neglexit Celeberrimus fupra nominatus D. D. Bavieríus; quacunque pra'fendiffima hoc in morbo perhibentur. Succef- fum res pluries habuit quem fpe & votis conceperat; at vel que erant faítidia quotidie devoranda, vel quód diat minüs fuerit obfervans, firmam non diu concefsére valetudinem : levi datá ansá Cardialgia, fpa(mi abdominis & icterus rediérc. Celeberri- .mi in arce Viri confilium rogati, quivis fpecifica fua antiéteric 3, creber-

k- Mae jt

^

De Febri iflerica chronica , eum Celica ventriculi. 33

creberrimo fucceffü probata, omni ftudio commendavit. Ex- cellentiffimus: multorum Principum , Urbisque Lindavienfium

Archiater, D. D. Millerus premiílo Emetico adhibuit martialia

fanguinem & fuccos corrigentia it forma pulverum 5; Electuarii - & pillularum plurima , ex hauftu decodii fpecifici amari fumen- da, candem etiám fuccos ex herbis fcorbuticis expreffos.& alia; non deguítavit modó hzc fingula vice unà & alterá, fed pertina- ciffimo ufu quzvis ad plures menfes continuavit ; impetratum - fubinde eft, uc omne malum evanuiffe videretur, & menfis fpa- tio confopitum effet ; rediit tamen utplurimum deterius. Anno 1699, ad Thermas Fabarienfes fe conferens, balneum bene tulit, potum non icem. . Paroxyímus febrilis cum Cardialgia & ventris tormine, quem femper nova Aurigo excepit, & folito vehemen- tior & diutius protra&tus accedebat, ut omnium opinione non vice unà , labiis jam anima pallidis oberraret; pernitiofum Curz -

effe&tum dum hauftis protinus undis experiretur , maluit matu- ro diíceílu fuz confultuma vitz, quàm fe tanto difcrimini diu- : . tiüs expofitam; ad fuos denuó confugit fanitatis cuftodes, pro-

batiflimos in arte Viros: aliá jam vià morbum aggredi ftatue- runt; per Regiumillud antifebrile, Corticem Peruvianumin fub-

antia & infufo exbibitum, peffündare fomitem febrilem perten- tantes, Sociato anodynorum & fpecificorum aliorum ad fpas- mos dolorificos confopiendum ufu, fic morbum devicerunt, ut per integros plures menfes conquiefceret ; modó non penitus expungi poterat ictericus in facie & oculis character. ^ Afperri- má hyeme recreationis ergó trahá in diffitum veta, nec circa

Dietam fuz valetudinis hic & alibi memor, peccatum gravi re-

cidivà mox luit. Febris cum inten(iffima Cardialgia, tormine & fübfequente ictero , quovis fexto , tandem quinto & quarto die pracisé rediit: ad priftina digreffum eft auxilia. Sic Sifyphi . Saxo in usque aftatem Anni 1700. volutato, falfulis expurgato

corpore, Acidulas experiri ftacucum eft : bibit ex ipfo fonte quo-

tidié. menfuram & fupra: deterior redditus eft primis dicbus morbi ftatus. . His in anguftiis ver(anti, prafens tum tempori Obférv, Acad, N. C. Cent. I. | E Ex-

| 34 | E : Obfervatio p.

Tec c

£xcellenti(s. D. D. Ziegletus, Practicus ápud Tigufi -— p m

—. bris , Enieticum ci propinavit, quod infignem aruginofe bilis — .amürcám crebriore vomitu expulit : abhinc melius potum tu-

lit, & paroxyfmi ad feptimum usque diem moras tenuére, nec ut olím vehementes fuére. Surrexit natura vix dum in novas vires, en nova fe offerunt pejora prioribus fymptomata. Jam ad hoftem impugüandum vocatus Clariffimus Curie Rhietorum Medicus, D. D. Kóhlius; ex hoc campo vix felicior redii: exifti- tabat Exercítatiffimus Vir , fanguinis lentorem, craffitiem , aco« rem vix certius correctum , turbatam vitalem ecconemiam re» -ftitutum, & laticis oleofo- fülphurei crafin exaltatum iri, quàm ftrenuo volatilium ufu. In hoc perftitit merffis fpatio diligeri- tiffimé; aft ad extremum potius difcrimen deducta res eft : pa- toxyfmi exin fxviffimé, cum epigaftrii concuffione convulfiva quafi vivum quid intus tumultuaret , quovis triduo rediére. Placuit hincIlluftriffimz Dominz,ad me quoque deferri morbi €oncumacioris hiftoriam, & ne quid curz pratermiffum videre- tur,me fibi advocari. Diemadventüs uu magno defiderio ex- fpe&abat, ita percommodé eundem egit. — Facies fuit cüm cor- poré ubique flavefcens, corpus notabiliter emaciátum, ftoma-

Y

chi confinia pra cumida, durities in quoquam vifcere notari non

poterát , ferum tenue affatim fputabat , ftomachus ercbró ru- étus fonoros emifit , urina fülphure ceenofo referüiffima nigri- - eabat, feces alvi ciricritiz: erant, & compa&z, non cuffiit, non difficülter tefpiravit, vires ad deambulandum füfficiebant. Pri- tlie adventüs mei irà & terrore commota plures fanguinis gru- mos pravià tuffi rejecit, — Paroxyfmi quos binos eádem hebdo- madá fuftinuit , coeteros & doloris vehementià & fymptomaturn infuetorum concurfu fuperáffe vifi funt. Ordiebantur cum ofci- tariorie, tuctibus, fputatione, oppreffione ftomachi & dolore épigaftrii ititer confinia hepatis & lienis conclufo. Hic paula- fim usque adauctus eft, ut ftomachus praefertim quafi chelis «anctinis ( funt verba Hluftriffüme Dóminz ) morficarentur at- que conítringerentur, Tandem cum frigore ciae oc in ! | mpc-

De Febri iflerica chronica , cum Colica uenvieubi, ER.

impetuofos motus profiliit abdomen, & continuato ictu atque fub(uültu ab umbilico verfus ftomachum, fipé plures horas mi- - feram miferrimé exercebat. Defervente fpaímorum ferocià fer- Vebat totum corpus, pulfus magnus & fortis, non tamen natu- rali celerior obfervabatur. Somno obrepente omnia conquie-- fcebant, & mox totum corpus novo quafi croco profunde fut- fufum apparuit. Urina anre paroxyímum clarà , jam afpedu borribilis ex viridi nigricabar, fenfimque aliquid de cincturà craf- fiore depofuit, usque dum pra foribus exi(tenre novo paro- - Xyímo, penitus clarefceret, Amicé deliberatum hinc eft cum | Ampliffimo loci Pratore, Excell. D. D. Bavierio , Viro de Pacriá infigniter merito. Febris uti quidem icterica nobis nuncupatus eít affectus, non tamen cjus vel genii vel accidentis dolorifici, vel fpafmi ventris admirandi, adhuc dum vera patuit caufa. Vi- fum eft nobis acidum fylveftre, à fucco biliofo effatuato & ad duodenum exitu praclufo minus conremperatum, füfficere ad deducenda hino fingula phenomena, quz Illuftriffimz Doming Patienti obvenicbanr. In hoc ergó amicé convenimus, eam me- dendi methodum effe profequendam, quz apta fit ad duumvi- ratum in ventriculo & inteftinis reftituendum , füccum nempe biliofum acuendum , volatilifandum, fluxilem reddendum, & referato ductu. cholidocho ad duodenum ablegandum, uc te- fituto ejusdem cum fücco pancreatico amico connubio, con- coctiones, digeftiones , fecretiones reftaurari, ficque amicabilis inter folidas & fluidas corporis partes , quies & harmonia con- ciliari pofl; Deco&to Lindani anti&terico primas hic dedimus partes, cujus mane cyathum haufit. Sub vefperam exhibita eft dofis pillularum ex croco o? aperitiv. cum extracto fumarie & Caftorei parararum. Ad fymptomatis urgencis, ípasmi & do. loris ferociam mitigandam aqua hyfterico - anodyaa parara ett, per intervalla cochleatim fümenda. Fato hxc fingula ica pro- pitio dara funt , ut novam denuó convalefcendi fpem fumeret; alvo indies ter & quater cum palpabili ioo? commorá, & pa- roxyímo inducias octo dierum concedente. Hujus ut voci fui E2 com-

-

E p

-

36 : T "E E p Obfervatio Pl xm :

compos fieri commodius liceret, die 29. Auguft. 1700. Sangal-

ve lum fe contulit, ( fuadente id cum Illuftriffio Domino Paren-

d

*

- te; Excellentiff. D. D. Bavierio, Viro per ampliffimam Praxin in

& extra Patriam, atque negotia Politica nunquam non occupa- tiffimo) quó in zdibus meis quotidianz mutationes exactius obfervari , conveniens Dizt& regula teneri, & neceffarius in me- dicamentis exhibendis ordo inítitui poffit, — Advenientis Illu- ftrifl. Domipz crura, ad genua usque infigniter cumuére, i&te- rus vix notabilis, urina modicé tincta, feces alvi cineritiz erant. Remedia continuantur. — - : |

Die 3o. Auguft. alacris fuit, exfpatiando fe exercebat, avidé comedit, cibum bené tulit, no&u quieté dormiit, alvum ter red- didi. D. 31. reperit hauftum matutinum decoüi , unde flatus & tormina, fecum retentio. In prandio aliquantum Vini Mal- vatici deguítat cum intin&to pane facharato; mox tormina in- valefcunt , Cardialgia, frigus extremorum , & prafertim dolor exquifitus circa hepatis regionem fenticur ; injedtum Enema, &

. data eft mixtura hyfterico- anodyna, circa vefperam filuit dolor, & (omnus obrepfit; circa fexram pulíus concitatior obfervatus, etus membra occupavit; redditum eft clyfma cum liquamine albido ; dormiit totá nocte; mané vegeta fürrexit, fed coto cor- pore multà aurigine perfufa. Sic menfem Septembrem totum cransegit, ut nempe paroxyfmus octavo die, etiam exacto regi- mine obfervato, & alvo quotidie laxatá , nihilominus rediret, Solvuntur paroxyími largo fudore, unde pruritus in toto cor- pore , quem frictionibus ad fanguinis usque profluvium lenire conatur.

Die 17. & 24. fiftentibus fe paroxysmi prodromis, fcilicec ofcitatione, cardialgiá, ventris lancinatione, ru&tibus, fj putatione, quibus fe junxit fpaímus in pedum digitis exquifité dolorificus; deco&ti Chamomillz: vulgaris hauftum propinavi, & Clyfíma ex eodem cum Ol. Chamomill. & lumbricorum mixtum injici cu-

ravi —Vendiculo Galbanettum impofui , unde mitius affligebat dolor vix in horam protractus; febris autem non minus Limes

, ult.

De Febri itlevica chronica, cum Colica ventriculi. ^ - 37

"fuit, & poftero die urina ut hactenus fpiffa , faciesque profunde... qu Tentatum proin etiam eft; decantacum illud cupori- on ex lactis yaccini ablato cremore $vj Saponis Venet. 3i, & Syrup.de marrub. ZB. Potui ordinario infundebantur fümmi- tat. abíynch. marrub. urtic. & falvie, quibus non pronuper ex I&cro paroxyíante emaciati(limus reftitutus perhibebatur 5 ex- terna quoque & per magnetismum operantia quecunque in . ufum vocata fünt... Sed. dum omnem hadenus clufic operam affectus, & nihil refponfi ad repetitas meas ab Excell. D. D. Ba-- vierio, ob fui abfentiam forté, impetrare licuit; Celeberrimos in arte ZEfculapios, Magnificum D.D. Lucam Schrókium, Sacr. Ce- far. Majeft. Archiatr. Comit. Palatinum &c. Nobiliffimos icem, Excellentiflimos & medendi dexteritate longé lateque confpicu- os , D.D.MejerumSchaftufienfem, & D. D. Millerum Lindavien-

. fem , perfcriptáà ad illos morbi hiítorià ad communicandum confilium ferió rogavi. Unanimis Virorum Excellentiffimorum - otentia fuit , CorticePeruviano non fugari folüm , fed & deleri átque extingui pofle fermentum febrile, rantorum caufam mua- -— lorum. "ee | boe. c acus a D. 1. OGobris dum circa noctis duodecimam paroxy(ímus Colicus cum extremorum refrigeratione & fubíequente aftu. de-- nuó, fed fingulis poftremis mitior accederet deco&i Chamo- mille hauftu placatus, hoc magis audacter ad Antidoti febrilis - ufurn acceffimus , ejusque periculum fecimus, mané & vefperi ejüsdeti zB cum flor.Sal.amm.98 ex hauftu decoctiChamomilla:

- exhibendo, & feíe ad levem madorem componendo; tulit ufum non fine frudtu. Per nercs prodiit infolita flava mucaginis quantitas , appetitui & viribus robur acceífic, & univer(a fun- &iones alacrius expediri vifz funt. Dum jam in vado (c crede- ret conftitutatm & nihil minus exfpe&taret, circa vefperam D. g. fputatio & ructus redierunt; non nifi jufculo hau(to lectum pe- tiit ; no&tis horá fecundá extrema frigere coeperunt, & quod in omni glifcente paroxyfimo obfervatum , inanis ad alvum red- dendam ftimulus urgebat , ructus frequentes , tormina & if

. E "utro-

Den * Pinrenrra ij31f

DOES S colo c0 Obfrvatio P. |

à utroque hypochondrio fpasmus exquifitus, tantaque tandem igaftrii commotio, mox extenfio , mox vehemens retradiio,

— & verfus umbilicum pulfio acceffit , uc citra disruptionem in-9

— teftinorum tantam violentiam fieri concipi vix poflet.

.. D. 9. fammo mane injecta funt clysmata unctuofa anody- nà , facte inunctiones: interné data fünc Opiata theriacalia, tan- dem antifpasmodica oleofa , tubulum inteftinalem blandé de- inulcentia , referantia ; at omnia incaffum; non folüm hanc diem & noGem duravit paroxyfimus , fed etiam

D. 1o. totus venter extumuit , & maxime füb utroque hy- pochondrio , hepatis & lienis regione cumor fingulariter extube- rans exquifitiffimi fensüs obfervabatur, qui dolorum immani- cate Huftriffime Dominz, aliás advería quavis ad ftuporem pa-

. tenter ferenti, clamores & ejulatus expreffit quafi in partu dif- ficili conftitutz ; interim membra cadaverosé friguerunt , vires

, Corporis & animi defecerunt, pulfus elanguit, & profcriptà omni fpe vivendi inter preces & folamina adítantium hune & fequen- tern diem transegit. Tumor utriusque lateris, propter quem iti

.. neutrum fe latus fle&tere poterat , pro hepatis & lienis inflamma- tione nobis primüm impofuit, unde quod crebrá experienciá compertum habemus, linteamina aceto calente imbuta utrique tumori admovimus, pro tubuli inteftinalis à triduo conftipatis- fimi, nec clysmara reddentis reíeratione, Oleum in Colica fpas- modica eximii usüs , quod Perilluftri , Sereni(fimi Ele&oris Palati- ni Archiatro , toto Orbe Celeberrimo D. D. Brunnero acceptum debemus, per trium horarum intervalla cum jufculo carnis ex-

D. 11. Vomitus liquaminis vitellini acceffit, dum is crebri- Us urgeret, ad hunc inhibendum & morbum iliacum przcaven- dum pulvifculi abforbentes cum opii afflatu dati func... Oleum anticolicum feduló continuatum eft: circa vefperam cum hor-

. Fore totius corporis alvus officium fecit , prodierunt glandes eraffx , induratz , nigricantes, liquamine biliofo feccidiffimo ex- à Ceptes,

Msz "2

um

í

LI

*«

De Feri itlerica éhronica , cuta Colita ventriculi $9

cepta, & concrenientis calculofis pluribus referee , nodu breves fomnifübrepferunt, — i bu D. 13. Chariffirnarn Dorriinam Filianri vifitaturti acceffit Il- luftriffimus Dominus Parens: vidit illam. extremé debilem ,at cx limitie mortis paulifper ereptairt : continuatus eft olei anticolici - cum Syrup. rofar, S. S. permixti ufus : alvus liquida moleculis compactiflimis confufà jugiter flucbac: putatus hepatis & lienis | totiusque veftris tumor infigniter immiinucus eft : dolores grá- Viore$ mitefcebant: corpus aftuare ac intet fomriüm interrü- ptum fudoribus perfundi eNSt- |

D. 14. & fequentibus , viribus fractiffimia continüo füdore fnadebat , pulfüs celerior , fitis incerifa, dolor ab liepate ad lienis regionem fatis adhuc exquifitus , protüberanidia, quz pro liepa- tis inflammatione vel in arte verütiffimo impófuiffet , mülcum feceffu crebro diminuta , fed acriter fenfibilis perftitit; & quid di- cam nullas in corpore locus erat, qui &on fpafmorum ferocià exercitus, fopito paroxyfmo triftem doloris ideam féliquerit ; pettus , nucha, fcapulz , brachium dextrum , totüsqué venter vix áttactum ferebant, corpusque ad fceleti forrnam extabuir. Pa- toxyfmus hic; quo forté nemo & crudelius & longius fevieniteta vidit utquam , terminatus eft cam I&tero , nigro veriffimé dido: - lotiut percraffum & türbidam ; odore felium orinz pérfimile, totum locum inficiebat , ut finguli accedentes hypocauftum à Cato permiictüm dicerent. — Tümorem autem verris in ütro- que hypochondtio finguláriter prominentem & fenfibilem, éx folius inteftiti Coli infzrétu productum, motuque illo in ventrc convulfivo incatcetata fcybala & flatus ab irritato Atchzo,mo-- tu periftalico aucto, deloco in lócurn protrufa fuiffe, dotiec &xitus per inferiora paterer, uti dubium nobis riori fuit, ita hóc ex fundamento deflitum non eft, reliquias i Colo harentes jugt ufir Olei anticolici Syrup. rof. S. mixti, per cpicrafiri exput- fare, donec tzdiuri illam & naufea caperet remedii , quod ad erilluftris f. n. D. D. Brunneri dictamen paratur ex x, Flor.Cha- smomill, vulg. papav, rh. fol. nafturc. aquac funimit, meliff. fec, 808

$

-

^A zr | | : : - Ee | Olfervatio wA : S -— ana M8. lumbricor. terr. n. 1x.Balfam. Peruvian. 5. Vin.alb.gene- rof. 15 B Ol. amygd. d. 1bj. coquantur, fimul ad vini confumtio-

—— "mem Ol.Colatum ferv. ad Vitr. cer quocidié ad 2j in jufculo ex- — hibendum. xe

Ad vires reparandas juxta Cremorem hordei maximé ana- lepticum, cum carne vitulinà & gallinà ad mucaginem coctum , .& quater de die forpcum; etiam Gelatina Corn. Cerv. parata eft fequentem in modum: s, C.C. rafp. Ziijs fol. meliff. Veron. be-

- ton. flor. borrag. ana Mf fem. fcenic, 5j. coq. in aq. fontan. fbiiij. ad medias, poftmodum add. Conferv. rofar. r. 218 pafful. min.

apr. mundar. 5j. bulliant adhuc aliquantum, poftea colentur &

ferv.in vafe fi&ili in loco frigido, de qua fumantur mane horà feptimá, & vefperi horá quintà cochlearia duo, fuperbibendo jufculum ex cremore hordei analeptieo ; inun&tiones fecundum coli tra&tum diligenter continuata funt ; clysmata non neglecta. -D.Solis qu& erat 20. alacrior ac ha&enus, cibos in prandio ,avidé fumfit, vini modicum cum decocto rad. Chin. & paffulis haufit, ex hoc murmura ventris audita funt. | Clyfter inje&tus eft, qui ab inteftino redo; quafi vi magnáà abreptus verfus fto- . machum tendere putabatur : novi paroxyfmi protinus compa- ruére prodromi, ofcitatio,, ru&tus fonori , fputatio, Cardialgia , (colica ventriculi Mortono de phthift icterica nuncupata ) fpaími Coli mites fuerunt , & impetus ille fpaímodicus plane abfuit, fine . dubio propter Colon referactum & expurgatum, motu periftal- .tico imperturbaco exiftente, Bihorio fic transacto , ftus occu- | pavit artus , & largo fudore paroxyímus finiebatur. | D.2r. multum virium ex hoc paroxyfmo fumfiffe videba-

tur fibi; plurimus dolor difparuit, tangi ubique quàm hepatis.

regione fine dolore potuit, quam partem continuo ftringi fpaf- mo quzrebatur , urina , que hactenus acceffione finità profunde nigricans , foeculenta , limofa comparuit, jam non nifi bené cro- cata exíliti. Non exiguam redeuntis fenfim ad frugem vale- rudinis fpem fecic Illuítriffimis & Excellenciffimis fupra nomina- us Viris, quos confilio adhibueram, paroxyfímus hic cantum t $5 prio-

* : * v" De Feri ilerica chronica , cum Colica ventriculi... Qa

«prioribus mitior & tranquillior decurrens: proinde infufi anticte-

tici (quod Morconus in Phthifiologia p. 8. habet) corticis Peruvia- -

mi acceffione exaltati ufum interpofitis fubinde láxantibus com-

mendárunt. Sumfit bauftum mane & vefperi cum Pulveris Ca- che&ici à Celeberrimo D. D. Millero, amico eftumatiffimo trans- miffi,& ceu fpecificarum virium ,longà praxi probati 5f.

Qui D. 27. pároxyímus acceffiffe debuerat, diem poftpo- fuit, & d. »9. inter prandendum cum ructibus, oppreffione fto- machi & frigore extremorum rediit , dolores vero penitus abfue- re, Circa quintam "vefpertinam füdor paroxyímum finiit, & fomnus plurium horarum obrepfit. Ut veró Augiz hoc Coli ftabulum penitius extergeretur, & fermentum febrile excingue- retur, juxta infufi o? anticterici Chin. Chin. exaltati ufum , alvus fegnior per epicrafin potiunculá ex ol. amygd. d. & Man. opt. ana £if. deco&. fl. chamomill. £iiij. ( cujus aliás vires in pertina- ciffima Colica deprzdicari fatis non poffunt) etiam clyfteribus injc&tis follicitabatur, & hepatis regione à dolore & fpasmis non- dum immuni , Emplaftrum Norimbergenfe impofitum eft; &

quidem cum fücceífu, ut paroxyfmus quivis diem poftponens, .

tandem ad usque undecimum diem protraheretur ; mitior qua- "vis acceffio fieret, excrementa nigerrima prodirent; flatus co- -piofi, indicium inchoate digeftionis per inferiora fecederent, urina clarefceret, & bona note indicia praeberet, fingula fun- -€&tiones alacrius expedirentur , & fic Dei Max. ex gratiá fingulari, faufta queque apparerent. Succrefcente fic; lenco quamvis pro- greffu, vigore, Illuftriffima Domina fe domum portari medio Decembri, in Le&tica curabat: ex moleftia itineris, non tam tem-

peftate horridá, quàm cafu le&ice , equis profubdá noce in via

glaciata herentibus, cum tzdiis aliis, quas devorare cogebatur fatis acerbis, refüfcitatum denuó fcintillavit malum. — Febris re- diit cum colore icterico fingulos paroxyfmos excipiente, & co- lico dolore non quidem acerbo: bono cum omine inceptum intentionis fcopum profequi, rantó minüs deftitimus, & tandem €urz optatum colophonem impofuimus, femel hebdomadatim

Olferv. Acad. N. C. Cent. I. F exter.

de M

E oS

extergendo inteftinorum tubulum, per pulveris Rhabarb. v. 5j Cateris veró diebus mane & vefpeti hauítu fequentis deco&ti ab-

- forpro: x;. Rad. Chelidon. maj. Vincetox. gentian. ana 2. folior. . fnarrub. abfynth. Cichor. flor. Centaur. min. ana Mf; Cort. Ch. - Ch. 3B. limatur. e? in nod.lig. Zip. Zedoar. galang. ana 5j. Incif. ' coqu. in B. M. per hor. ij. cum aq. fonc. & Vin.alb. veter. atia 1bij-

Colatur, fervetu£ ad ufum. | In potu ordinario fruftum Q can- dentis fepius erat extin&dtum. — Dizza conveniens injun&ta. Sic fenfim corréctà fuccorum quoad crafin & motum anomaliá;

.. fermentis vifcerum ad genium redeuntibus , fanguine ad elate-.

rem fuum magis magisque exaltato, & turgefcentiz naturalis indicia exhibente per narium frequens ftillicidium , & appetitu naturali ad cibos boni fucci redeunte, qui prius riori nifi in ab-

- . furda ferebatur, in vado falutis omnia conítituta videbantur; fed

h

en! herüorrhagia riárium incrementa fundens indies, cum inter- €urrentibus animi deliquiis, perterruit de novo lliluftriffiniam Dominam Baroniffam , ut me 15. horarum itinere diftantem ad- $ocare decerneret: maturatüm eft iter, — . -

. 16. Februar. 1701. adveniens , vidi le&um circumftantes fanguine juhctos, extréma perpetim exfpe&tantes: ut veró pul- fum fatis bonum comperi & animi prafenriam , faufta quavis fperare juffi , quamvis ex laigiore fanguinis profufione viribus fractiflima exifterer , & pédes ocdemate tumerent. Data eft Mixtu- ta ad hemorrhagiam Sylviig parata funt Cardiaca temperata, jufcula cum Endtvia cocta, Gelatinofa & alia reficientia: ceffavit hemorrhagia , & vires fatifcentes reftitüebantur. ^ Continuatus uw quotidianus decocti Martial. amaricantis & Pulv. Khabar.

ebd

ho depurateütur , falia lixiva cicurarentur, vifcedines & lentor fanguinis atcenuaretur , bilis praefertim Sulphur effatuatum acu- erecur , tubulus inteftinalis reíeraretur; extergeretür, bilis egref-

fus in duodenum proliceretur, & fic etiam naturalis rnenftrua ,

per loca confueta: evacuatio promovcretur. Nec nos intentio Kcfellit 5; defperata valetudo fenfim reverfa eft , & poft ox ho- CS | : (tium

ius ufus, quó penitius fücci vitales à croco peregri-

*

ftium defideratum exfilium ovans cum triumpho rediit (ànicas, quá hucusque intemeraté. & cum fítupore eorum fruitur, qui cam cx fefquiennali morbo emaciatiffimam , & peregrino colo- ré deturpatam, nunc veró acdhledcé valentem '& nitidiffimam confpexére, es

OBSERVAT1O VI. — uy Ds. D. SYLV. SAMVELIS ANHORNII : —. 'DE HARTWISS. vr Abfciffa Coli portio non letbalir,

Rafforum inteftinorum vulnera quamvis paffim occurrant data atque curata, inteítinum camen per medium fectum, ab- fzifsáà ejusdem portione curam admifiíle, incer rariora meretur poni,qua occurrere poffunt obfervationum monumenta. -. Ca-

fus hic obtigit in Johanne Kreffenbuchur , Turgoviá Utvillano,-

juvene 26. annorum. | Hic An. 1694. mente adhuc & corpore fanus, ex annonz caritate famis miferiara expertus, clibano pi- ftoris adítans, & paniculum inibi relitum videns, jubentibus fociis: clam irrepfit , panem petiturus & ftomachum latrantem placaturus: verüm ceu vapore ceu fornacis calore mox inibi ob- mutuit : diucurniore morá perterriti circumítantes, vocato Pi- ftori rem exponunt : hic finc morá pedibus extractum frigidà largiter perfudit ; ex quo motus convulfivi cotum corpus prehenderunt; in habitum exinde Caducus erupit, & per paro- xyfmos modó femel, etiam bis de die miíerum concuffit , inter- dum unius & duarum hebdomadarum inducias conceffit ; per- verfis candem cerebri poris fatuitarem induxit. Die 16. Maji 1700. per feptimanz fpatium totus amens cum furore fuit; nu- dus ubicunque aufugere potuit, excurfitabat, & ne vim fibi in- ferrec, cuftodiri debuic. ^ Ex infticutá vene fectione placabilior fatus de dolore in latere hypochondiii finiftro magnas quere- las movet; quem atrocius etian paroxy fmi Epileprici x 2 ! o

| De Febri iflerica chronica , cum Colita eutylculi, i.

apud authores vel fponte naturáà, vel per futuram confoli- -

s

2 li c EU m onppepi RE : 44 : ME M 'Obfervatio Ft. ^ à;

rico Erni, Tigurino) folus in hypocaüfto relictus cultrum arri- puic; ventrem palmam fupra umbilicum magno icu non mo- dó perfodit; fed & portionem inteftini trium circiter unciarum à vulnere propendentem abfcidit; & ceu quid a&um fit celatu- rus infrà meníam projecit, feque ad fornacem proripuit. Pater fuperveniens conípccto cultro, deterius quid fibi illicó omina- tus, filii manus cruentas de ventre abripit, & rem attonitus vi- det. Vocatus loci Chirurgus , Dn. Joh. Conrad Vogt, portione inteftini abfcifi confpectà mortis prognofticon tulit, & Cardia- cis refocillato Patience , utramque inteftini partem ex vulnere propendere permifit ; donec de illa certus.effec, perquam fordes exirent. Re fatis exploratá, poft plurium dierum decurfum;

inferius inteftinum in ventrem intrufit. Superioris veró extre

mitatem probé obfervari juffit, ne fimul ad interiora recederet; & excrementa in cavum abdominis deponerentur. Sic candem folius. benigne confervatricis natura providentiá , nemine hoc per artem intendente factum eft, ut extremitas inteftini fauciati cum vulneris orificio coalefceret, & fexto jam anno; tanquam ex podice equino exprelfis prius rutilantibus rugis, excrementa al- vina & flatus fine ullà moleftià hác viá reddantur, per anum ve» ró ne minimum quid excernatur, nifi quod primis diebus li- quaminis cruenti feceffit..— Ante quinquennium circiter in vici- niam vocatus, nolui occafionem ipfum vifendi negligere: fatuus erat, moribus incompofitis & vultüs torvi; ligamenta detracta fero maduére; ex miro hoc podice palmam fupra umbilicum exiftente comprefIo, ferum fermentans fpumofüm & graviter nares feriens, cum granulis hordeaceis & avenaceis exibat. — Sic viribus valuit, ut negotia rufticana inr campis & pratis obiret; à triennio vero, dum in pifcinam fuffocaturus fefe profiliic, juffu Magiftratüs vinculis domi cuftoditur; ubi fila ducendo vitam - E agit

dc

AUS aad 3

dromum expertus eft ; precibus non raró inftitit, ut fibi cultro. - venter aperiretur. Die Mercurii ante Feftum Pentecoftis Anno — y7oo. (uti hoc cum totà casüs hiítorià confignatum mihi tra- - dere placuit plurimum Reverendo loci Parocho , Dn. Joh. Hen-

De abfciffa Coli portione non lethal 4g.

dgit. Paroxyfmum Epilepticum fi frequentius patiatur , & fitim extincturus largius bibat, plurimum aqua pore per locum hunc. exit. Jam viribus fractus & emiaciatus haud multum à fad li mine abeffe dicitur; quod cum ipfo Parentes unice vovent.

OBSERPVATIO VII. E Dx,D. SYLV. SAMVELIS ANHOR NII

| DE HART WISS. T

Ad Hemorrbagiam ex dente evulfo remedium.

E Trent dentes aliquando ita fortiter & profunde alveolis fuis: His: , ut etiam expertiffimis in hoc artificii genere magi- ftris, licec fuperato feliciter labore, ex hamorrhagia vix com- pefcibili fame difpendium quandoque immineat. Non pauci - funt, quibus conftringi lacerate arteriolae nullà arte potuerunt, donec cum meliore vitz thefauro ipfam vitam exfpirarens. Fa- cilé & haud unquam fallens auxilium ad reprimendum fatale hocce diluvium; hic addidiffe cantó minus lectori difplicebit ,. dum ejusdem pluries in defperatiffima hujusmodi fanguinis ad usque deliquia: profufione , vires prafertiflimas expertus fim. Eft veró Boc nihil alind, quàm nucis juglandis particula accen- fa, & flagransalveolo dentis extracti indica.. N1 ftatim voto effe- &us refpondeat, fecundá & tertiá vice eft hoc repetendum; & nucleus fortiter alveolo imprimendus; quo lzía arteriola tangi, - & calore ejus conftringi commodeé poffit... Sic fitie ullo excita- to dolore omnis hernorrhagia in momento ceffabit — Patiens vero per horas aliquot quietus manebit, nihil mafticabit, minüs calidum- quid hauriet , potius de aqua ad himorrhagiam Syl- vii aliquid per horas deguftabit, donec vires paulatim redeant; & íanguinis fervor remiteric.-

,2- OBSER-

n Pics 48 er s c T " T CHER. E 53 3 S - - - x^ vla 370 »o Ww , E a Mp Yd - RS

x Uc - -— Dlfersatio VIII. d- 1X |

T ia COBSERVATIO VIR — 7

Ds PD. | SYLV. SAM, ANHORNII DE HARTWISS.

Raucedinis remedium.

| X lympha in glandulis laryngis incraffare vitio, tempore

[d & « hyberno, fs pius noftris vox rauca evadit, & fub- inde p um m vim eludit. Ancilla nu- per per plures menfes raucofà, me confilium rogavit, Suafi Em feri la&tis calenuis mane & vefperi: à primo. potato cyatho vox clarior evafit — Tencavi idem in aliis, & hactenus — fpem nunquam fefellit, fed plürimis in xxr auxilium at- £ulit. | ca Auguftam Find. d. 2 9 Jatnar,

| An. 1706. "iffa.

OBSERFATIO IX. Dx. D. GODOPREIM KLAV NIG,

Sulphuris Antimonii diri virtute antimenereá,

Ntimonium , juxta famofiffimi Bafilii Valentini effatum , haud Basses comparatur circulo , cui neque principium , ne- | que finis, & in quo quantó plus quis querit, tantó plus femper invenic, nec fufficit hominis vita ad perfcrutanda & indaganda omnia, quz in antimonio latent, arcana & myfteria. Nor vacat hic rimari abditas hujus minera: gazas , quibus in fui admiratio- nem allicere foicc Auri fame centatos Alchymiftas , ut ipfis etiam co nomine primum ens Auri fpeciosé faris dicatur. Sufficiat mi- hi medicas inquirere vires, quibus nunquam radicitus eruendis

Antimonium pollet fpecificé, adeó quidem, uc debiré à Paracel- fo in Chirurg. mag. Parc. 2. tr. 3, c.5. p. m. 67. extollatur, quod uti Aurum, ica eciam hominea: repurgecab ominibus fordibus. Hu- jus

L]

De Sulphtüris Aniimo»l auvàall virtu aniothtrid. A 47 -

jus veritatis evidentiffimum documentum hupetrtimé mihi in. fulphure antimonii aurato; quod more folito ex fcoriis reguli cum aquá fimpl. coctis, debité pracipitatis & edulcatis pra para- vi, fequenti in cafü expetiri licuit. Accedebat Vratislaviam Sve- cicarum Copiarum Centurio, atate circiter quadragenarius; qui ex impuro coitu gonorrhazá , hác ceflante fini(tri inguinis bu- bone & noZturnis tibiatum capirisque doloribus vexatus alicujus Chirurgi noftratis opem implorabat, Hic ex artis fuz regulis buboni emplaftro; doloribus autem lignorum decocto füccur- rebar; haud tamen felici cum fücceffu. — Adhibitis enim per fe-. primanam modo dictis remediis; bubo quidem multum diroi- nuebatur, dolores vero capitis paricer atque tibiarüm óoftocopi horis quieti dicatis àdeó profundé & tantà cum ferociá augmen- ta fumebant, ut fomnum debito tempore capere amplius non valeret miferrimu$, qui camen interdiu de nullá nifi laíficudinis moleéftià querülas traheret voces. 5pe itaque de Chirurgo con- ceptá fruftratus meum efflagitábat colifilium , anxié petens , ut cruciatibus feré intolerabilibus citó obicem ponere allaborarem. Hec mecum arimo volvens recordabar, lllufttiffirnam Foemi- ham ahte tres annos pari contagio infectam fulphure antimonii aurato aliquoties fumto integerrima fanitati reftitutam 5. quà- propter idem hic tentare confultum ducebam. | Cum veró pra- laudate curz citcumftantias & remedia exa&é imitari mihi pró- ponerem, fülphuris antimonii aurati granis fex anatieam portio- nem pulveris ftomachalis nobilis ex Minfichti armamentario con- fecti, addidi, quam dofin horis matutinis tertiá quálibet die curn decocto aliquolignorum exhibui. Quod;cum primá vice age- retur, faburra omnis generis impuritatum per binos vomitus & tres feceffus ejiciebatur ; fecundam dofim fequebatur triplex al- vi dejectio cum fudore adhuc moderato, reliquas veró excipie- bat folüm largiffima diaphorcfis, quz tamen , uti predicte eva- cuationes ; procedebat fibe notabili virium proftratione. In- terim orminia correfpondebant voto ; vix enim quitiquies ufus trat hoé medicamento, ex quo fe pradicabag perfecte — Hau

: 48 Tac eria as x - * Obférvatio X. t -— «Haud q

x

uidem. diffiteor, me ad ferendas fülphuri antimoniali .. fuppetias decocta ex lignis ferió imperá(le, fruftraneo ramen cum €onatu; quam primüm enim exoptaram hujus fulphuris fenti- 'xet efficaciam, penitus abítinuit ab ufu. decoctorum; quz pri- mis etiam diebus durante hác mceá curà, quam parciflimé gu- ftavit. Quapropter vix ambigo aliquam fulphuri antimonii au- rato adícribere virtutem in corrigendo & excerminando miafma- te ex impurá venere lympha fanguinique illato, etiamfi adhuc dubius fim, an fecundum Paracelfum in chirurg. mag. Part. 3. L5. p.m.90. in liquore mercuriali, aut quà in parte lateat falus; quà Venere (auciatos beat antimonium. Qe

T C7ratislavia Auguflam Vind. d. 14. Febr,

An. 1706 «iffa. ) ^ OBSERVATIO X. Ds. D. JOHANNIS DAVIDIS 5:56 b ouss , BAVQUROY Au EA AB. dd.

dg! De | - Spirits vini accenfi vi difplofrvá infigni. picos quemcunque ad deflagrationem fpatium fufficiens & A liberum aérem requirere, fecus veró extingui , qui nefcic, quo- .tidiana doceri poteritexperientia, - Efle veró 5óy;c« quadam, que , utcunque accenía; denegatum fibi fpatium ultró querunt, etiam cum difplofione obítaculorum, vel unus pulvis tormenta- «rius, aut pulvis fulminans , imó ejusdem energiz aurum, abundé demonítrant An veró & Vini fpiritus in hunc cenfum hacte- nus fit relacus , nefcientem me peritiores informent. — Experien- tia me docuir, quantum valeat, anno abhinc quinto, cum qui- dam ex familiaribus , per literas mihi accerfico ,cotus pallidus ex terrore pregreffo, quaítionem proponeret : an crederem ope Ífpiricus vini dolium poffe difplodi ? Mirantem me, & ignoran- tiam facentem in cellam deducit, monftrat dolium novum, af- fabre factum amphorarum Würtembergicarum tredecim, quus c E poíte-

-

De Spirits vini accenft vi difplofrua infgmi-". 49

pofterior fundus totus, non folüm bis per cransverfum affularum in medio erat diffractus, utut ad trium pollicum (ípiffitudinem accederet, & quidem tantá vi ad murum, quatuor pedibus di- ftantem , allifus, ut fragmenta penitus effent obtuía , fed & ex- terior ejus margo totus in fovea , quam Dit (Barge[ vietores vo- cant,remanferit, fimulque repagulum, eine &pangt/ quod ob- ftiterat , removerit, clavosque ferreos id firmantes tam fortiter affulis impegerit, ac fi fortioribus graviflimi mallei ictibus eflent impulfi. Quarenti miranda hujus rei caufam , refertur:aliquot - menfüras fpiritüs vini dephlegmati per viecorem dolio ingeítas, | & ftudiosé omnibus dolii partibus affufas , tum , ad delendum novi ligni faporem , vino aliás communicandum , defuper ful- phurato incenfi , occlufis omnibus, ex victoris ignorantià, fora- minibus , contra quam alias fieri confuevic, his malis anífam de- diffe. Retulerunt poftea aliqui , tancum fuiffe exortum inde fragorem, ut vicini terre motum crederent, admoniti veró ab . alio vietore , rem ex odore vini fpiritus (ubolfaciente, ex metu

concepto in rifum fünt foluti.-

SCHOLIVM.

Teratam fpiritüs vini re&dificationem non neceffariam , imó hee effe , cum celebrisolim Chimiater , D. Jacobus Bar- nerus in chym. philofoph. tr. 3. cap. 2. oftend..ec, fofies foties- que fatum e(fe monuit, uf incautis admota candela, quo. firías decurrentes "viderent, accenfus fuerit [piritus, utpote qui vitris deftillatoriis inclufus, atque ob accenfionem in majorem expan- fionem dedu&us, cum fpatium fufficiens haud inveniret, vitra non fine fragore infigni disjecifle compertus eft. Et quis ncíciat, fepe in aliis etiam laboribus chimicis materias in vitris recondi- tas, fi vehementiori igne urgeantur , ficque plus jufto refolvan- tur, ob denegatum particulis rarefa&tis exirum , cum violentià & vaforum ruptura viam fibi quafiviffe? Unde idem hic conti- giffe verifimile eft, dum fpiritus vini dephlegmactus dolii lateri-

Olferv, -4cad, N, C. Cent. I. Ga. bus Mo.Bot. Gará:n, 1903.

007. Olfervatio X1.

— bus intus adfufus, à fuperingeftà fulfureà flammà incenfus fuit j - eujus particule: hinc admodum rarcfacte, dum amplius fpatiuma . eccupare opus habuerunt, nec ob occluía à vietore foramina - illud invenerunt, cum magno ifto fragore & fundi disjectione — €xirum molite fuerunt. | 2 ( L, Schróck, | OBSERFATIO XI. Dx.D.JOHANNIS DAVIDIS | MAVCHARTL ; i12 v : Experimento novo circa lachrymas vitrea.

7f Lira decennium jam excurrit, cum oblatas fortuná à vitria- rio lachrymas vitreas emerem, eo fine, ut otio dato, experi- menta Sturmiana , in Collegio Curiofo P. II. Tent. VI. propofita tenrarem. . Dum veró hz in menía pofite commodum tempus expe&tant, affertur forté vitrum fatis fpifíum aquá plerum, ad ós mané eluendum. Inceífit animum: cupido tentandi quid eveniret , ft lachryma vitrea, aqua irnméría , frangeretur , crede- bam veró futurum, ut aqua in. altum affiliret. Sed. prater fpem; eum infigni fragore; difliliic fundus vitri, aquam continentis, in plusquam eentum frufta ,. && aqua: contenta fübitó per menfam diffluens, vix locum fecit fcripta & libros removendi, & à made- fa&tione nocivà vindicandi s fuperiori margine vitri, qui camen

lateribus lachrymz fuerat oppofitus , integro: manente , mani- fefto argumento , omnem ejus vim deorfum tendere, Tenta- vum poftea idem in-aliis vitris, femper eodem. cum: fucceflu, ut & in iisdem oleo repletis, fed minori cum fragore & paucioribus

fiffuris, cum ramen vierum liquore vaouum , utut cenuiffimum ,

femper illafüm maneret; Rem hanc, an aliisquoque prius cen-

tatam ignarus , mihi ad minimum novam ad b. Joh. Chrifto-

phorum Sturmium: data occafione perfcripfi, is veró ex meis li-

: ; ; ECT 15 5.

— De Experimenio novo circa lacbrymas vitveat. E

teris nefcio quo fato, per fundum vitri diffrattum , non fundum vitri aquam continentis, fed lachryma vitrez intelligens, refpon- dit quidem benevolenrifimé , fed z«/ew« , ob me non intellectum. E licet poftea diverfis intervallis, bis ad eum fctriberem, femel per amicum, alterá vice per veredarios miffis literis, refponfüm non tuli ; ut credam eum meas non accepiffe. Addiras veró tum, ex meo ingenio, phoenomeni explicationes hac vice fup- primo, expectans alius cujuslibet ex Academicis Curiofis fuper

haq re cogitata. — OXSCHOLIVM.

lis: vitreas experimento fübjeci in tenuiori, ideoque fragiliori vitro , non tantum quod lato , fed etiam in alio, ftri- &iori quod in fummitate orificio erat praeditum ; & quidem gut- tulas illas vitreas modó propius circa fundum; modó remotius renendo, infuper lachrymz ventrem jam fundo , jam orificio vitri obvertendo ; nullibi camen diffilientis lachryma impetus vitro rupturam intulit. Unde qua caufà ruptura fübfic, atque . an fingularis ftru&tura vel figura pro phoenomeno hoc impetran. do requiratur, hzreo. Quód veró vitri fundus femper, nun- quam autem fuperior pars fracta fuerit, an fundi refiftentiz de- betur ? cum is particulis lachrymz diffilientibus & imperuosé irrumpentibus, ob foliditatem fuam cedere ncfciac, fecus ac in aqua in füperiori vitri parte confticuca & facile mobili accidit. Nam omnem vim lachrymz: deorfum tendere , autopfia mihi confirmare noluit, qua à diffra&ione in libero aére facta par- ticulas tam deorfum, quam ad latera, & furfum projici haud obfcuré oftendit; id quod etiam D. Rupertus /Moray in Anglia obfervavit, guttulis nempe his fractis, fi liberum quaquaveríum fcfe excendendi fpatium fzintilla inveniant, has in orbem difper- gi, vid. Eph. noflr. det. v. an. 2. app. quod có evidentius compa- rebit, fi in pyxide, cujus concavitas ubique pulticula farinacea &c. obliniatur, lachrymam rumpere libuerit, ubi ejusdem par- üiculas ubique pulticule fe iptrufiffe; confpicitur | | Aes L. Schróck. G 2 OBSER-

x d

: — Obfiriari un | a5 m UOBSERVATIO XI | —— Dx. D. JOHANNIS DAVIDIS po —— MAVCHAKII. : A

: ges e : Experimento movo-antiquo circa pinguefa&ionem | boum.

Egeram aliquoties, nec tamen intellexeram , qua habet Jo- hannes Riolanus in Paralip is Enchiridii Anatomici; p.m, 483. Scripfit. Arifloteles Lib. de FHifl. Animal. V11II. c.7. Veteres boves facilius pinguefcere , fi incisá cute infufflentur , flatimque pafltum ineant. Cui fuffragatur Plinius L. V I1. c. 45. ( pag. m. editionis Dalecbampiane 385. ) bis verbis : Lavattone. calide aque traduntur pinguefcere , E quis ,incisá cute, fpiritum arut- —

dine in vifcera adigat.: Quod mibi non efl «verifimile 5 corpus enim tumefcere facile potefl à flatá, fed non inde pingueftere ,1mó morbis magis obnoxium erit. "Tumor enim ille fallax 65 fucatus erit , tor "verus adeps , ut ipfe narrat Arifloteles , Libr. I. Elencb. . - Ca[aubonus L. V.Comment. in Atbeneum ,modum bunc infufflan- di boves explicat. Olim Athenis quando ad celebrandam ali- quam P diode folennitatem conveniebant , magna inter tribus de villimarum pre[lantid &5 cboragio totius maonificentie , emu- latio fuit ac contentio. ltaque naturali cvidiimarum altilium babitudine ton contenti, artem adbibebant , quo pinguiores &5 -opimiores "viderentur. — Incisá bobus cute, fpiritum arundine i» «vifcera immittebant , pingue[cere eos bacvatione autumantes &5c. Hactenus Ríolanus. Re&té quidem, & fine dubio experientia duce, Ariftoteles, non equé bené Plinius & Cafaubonus fcripfe- re, & Riolanus,forcé notione vifceris deceptus, verofimile non credidit , putans interiores corporis cavitates infüfflari, quod fi- ne noxá utique fieri vix poffet. — Mihi, nova experientia fuggef- fic fequentia. Rufticus quidam in pago hic vicino habuit bo- yes duos perquam opimos,ita ut laniones noftrates emere non - valerent, veriti, ut pretium aquivalens ex carnibus; inter rufti- cos

cr.

De Experimento wovo-antiquo circa piseuefatlionem boum. E:

cos potiffimum vendendis, reciperent. — Delata eft rei fama ad lanionem aulicum Sereniffimi, qui huc defcendit, & boves emit propé centum florenis; admonitus veró poftea de fuco ab ini- micis poffefforis, contractum diflolvens, rem ad Confilium Ju- - ftitiz fuperius detulit; inde mox mandatum ad D. Praefectum noftrum emanavit, ut quantocyus in rem inquireret,. Rufticus in jus vocatus fatetur: Fabrum quendam ferrarium, non procul hinc diflicum, facto in utroque amborum boum latere, juxta. fcapulam foramine parvo , ope cultelli , calamum anferinum im- mififfe, & fortiffimé infufflaffe , unde primó tumor ortus, ovi gallinacei magnitudine, quem faber poftea manibus feduló pro- truferit, ad alias füb cute partes, repetitá deinde infüfflatione, usque dum totus bos primó in uno, mox & in alterolatere fub- tumidus evaderet, deinde foramen feduló cerá & lanà obturaffe. Boves hinc per triduum fübtriftes, fine dubio ex dolore quodam, - dehinc veró,, evanefcente tumore, alacres rurfus & voraciífimos,. tandem fex hebdomadarum fpatio , adeó opimosfactos, Lanio aulicus emptionem recufavit, at alius lanio emptos octoginta florenis, non vento, fed copiofiffima pinguedine refertos, ma- gno cum foenore, deprehendit. Retulit idem rufticus, adhuc dum vivens, & me haud ita diu allocutus, fe fimiliter binas vac- cas infufflari curáffe, & hinc egregium la&tis, nam mulgebantur: quotidié, augmentum fenfiffe, atque fabrum iftum ferrarium, quem hactenus confpicere non licuit, hoc artificium jam à mul- tis annis in propriis armentis exercere, fed à violencià infufflatio- nis herniofum factum. — Videant tam Curiofi quàm Oeconomi, Quid hac de re ftatuendum fic, aut fperandum porró.

SCHOLIV M.

Nice Dn. Author huic fuz obfervationi An. r708. M. April. feqq. fübjunxit : Generofiffimus quidam Baro , bippotomus ex- gpertus vetulit equos firisofos etiam interdum pluribus binc Tte. in cute faBis foraminibus nen s malitiofis eorum poliifori-

| 2-- ^ US,

-€ Obferuatio X H1. x pe - bus, ut minus cautis obtcudant. eà carius emptoribus , foramina - cerá &S pice cum golypio mixtis obturari, fucum "ver [rrigili de-

je *-

vebendi, &y'equos nequaquam pinguiores binc fieri, fed potius

— egrofare. Ne de pinguefactione boum eadem arte inftituta

idem fit ferendum judicium, vereor. |

OBSERVATIO XHL ^ | Dx. D. JOHAN NIS DAVIDIS

Y £

MAYGHARTE —

- AMors in olla, feu de cupreorum vaforum noxa.

Rz mihi non femel Mater chariíTima, fe aliquando gravi- dam infigni appetitu acerariorum captam, ad hunc plenarie fatiandum , multufn lactuce que agnina vocarur, mundaffe, & in pelvi cuprea aceto & lardo paratam ad fatietatem comediffe, fed (iniftro eventu, cum tantus inde vomendi impetus fuccede- et, ut vifcera fibi excutienda viderentur; füblato fimul in po- fterum appetitu nimio, & absque noxà. Refricat hoc memo- riam binorum plorum , mihi ante aliquot annos oblato- rum, unum Generofiífimz Perfonz, quz volante equo, ob vo- "mitus enormes , meum petierat confilium. — Vix veró parata erant varia antemetica in-pharmacopolio , cum alius accedit - nuntius, referens: Coquam, Netricem & tres ancillas que (tre- . pué vomere, ita ut omnes anguli vomentibus perftreperent. Aperta tum fimul caufa, quod omnes in prandio cafeum ex la- &te vaccino, in cupreo vafe factum comediflent, resque medi- camentisà me miílis paulo poft in integrum refticura eft. AI- terum eft Chirurgi, adhuc dum viventis , qui nonnihil temulen- tus vefperi domum rediens, cubitum ierat, mediá no&te veró, venriculum fibi evelli, & abdomen disrumpi clamitans exper- gifcebatur , fibique venenum darum quercbarur, puempstid : : node

Jis ix ella , fóu de cupreerim wafsrum woxa, —— — gg

fode, ab uxore , ultima mariti, per convulfiones rhox eruptu-

5, exhibitis alexipharmace portionis coch- iine duobus largiffimus vomitus eft fecutus, isque aliquoties repetitus cum euphoriàzgri. Caufam ego rejeceram in crapu- lam,ille veró conftanter negavit, & fui jam compos; retulit fe , ex caíco', in cupreo vafe facto, & in eodem menfz impofito; adeó malé habete; faporem fe cüperofum manifefte in ore fen- dre. Hi quidém omnes non malé adeó tulere; fecus veró pu- ella quedam annorum 4.ante decennium. — Hujus pater anxius - & fudore perfufüs, ob vomitus filiole enormes ; meum petiie confilium , referens mané faniffimam cum parentibus offam ex pane & aquá comedifle, & alacrem poftea cum z qualibus luden- tem, vomere fübitó ante bihorium coepifle. — Accepie ahteme- tica, fed domum rediens, in vià accepit triftenuricium , filiolanr. interim. expiráffe. "Triduo abhinc ad me redux obtulit orbi- eulam orichalceam ( & conficitur orichalcum ex cupro & cad- 2» tefte Agricola lib. 8. de natur foffilium) nonnihil eru

quales equorum frznis affingi folene , eine $8udel vor cm (Bibi eines greco Saum/ quam adhuc dum poffideo, ex. quá filiola panem vino madefactum, cum zqualibus ludens co- rnederit, & hinc ille lachryma. | Quid videatur Nature Curio-

fis expedio. | SCHOLIVM, .

N? itigratum effe poterit Nature Cutiofis, fi judicium D. Éu- dovici Tefti , Medici nuper Veneti Clariffimi, quod de confi- — fhili obfervatione, quam nofter Nob. D. Jofephus Lanzonus in Ephem. Dec. 3. Ann 7. obf. 102. de triga Monialium ex cibo in vafe xneo parato, graviter lafis produxit, Icalieé confcriptum; . atque ab HI, D. Anc. Vallisnerio &c. Pracfidi ;La- tinis verbis hic adponatur.. Butyrum & oleum ex cupro aruginém, que venenófa di

extrahendi vim habere, cum experientia abunde teftetur, iud. Ro(lro in cafu.có facilius evenire potuit, qua pafta praterquam

qu

23 EY zs NES 5 Obférvatio XIII. : quod cum butyro & cafeo eíler parara, diu in vafe anco recon-. - dui

LIN i

lira fuerat. Ur veró evideatia rei compareat, partes ex quibus . pafta fuit compofita, ipfumque cuprum ordine examinabo. —— Indubitata apud Hermericos eft veritas ,ad mineralium ge- nerationem plus minus partium arfenicalium concurrere, eas- que feparandas effe, fi reraediis inde conficiendis infervire de- beant; qua follicitudine omiffa, non falutaria, fed humanz na- - . ture leufera finc evafüra, ^ Experientia etiam oftendit , vegeta- bilia humida non deftrui, nifi corruptiva pracefferit effervefcen- tia, per quam acida, eoque facilius fi calor externus accedat, red- dantur. . icm :

. . Huic itaque veritati Pata in prefenci obfervatione propo- fita fubjacet, cum ex nobili vegecabili, quale triticum eft, con- ftat, & cujus fübtiliffimus pulvis, farina dictus, aqua humecta- tus, cenerrimum compofitum producit , quod excoc&tum, ob craífam & infipidam naturam , modó vitiofam alterationem non fübeat, fine dubio incraffandi & dulcificandi vim obtinet : Pro- pterea inter alcalia referri debet, tancoque magis , quia fummé proficuum inacribus defluxionibus effe comperitur. Non acu- tas tantüm rerum partes obtundit, fed in fanguinem etiam con- vertitur , quo fübriles partes ad ebullitionem pronas corrigit: quam fub fubfequentefluidarum in maífa fanguincá diffolutione dum impedit, eoipfo füccorum quoque acrium productio inhi- betur. Debito idcirco tempore & loco ubi paíta hac prarícri- bicur, falutare evaditremedium. | Talem fortaffe in finem panis ex farinà frumenti fuit inventus, qui optimus eft, (i cum mode- rato fermento , fine fale, durus purusq ue fuerit: debite is fermen- tatus & coctus, non tamen ad ficcitatem usque, interius porofus & dulcis redditur, cum cibis acribus comettus fuperfluam eo- Tum acutiem moderabitur, ideoque pro dulcificante atirnari debet. — |

Sedquia in compofitis aliquando infoliti effe&us obfervan- .xur, übi in caufam eorum inquiritur, adparet , aut aérem cum remporc, aut aliam caufàrum fymmetriam partium immutafle, ECC B Ita

AMors in olla, féu de cupreorum vaforum noxa. x e

. ka ut hz naturalem figuram aut firum dum perdiderunt, diver-

fà pariter operatio füccedat. Sic vel viliflimis ancillis nocum eft, quod tempore afítivo dum paftam conficiunt,íiaéris inju- ric ea expofita relinquatur, non folüm acido odore, fed fimili — quoque fapore inficiatur : quz hac ratione fi acorem contraxit, apta evafifle dicenda eft, qua corrodere, non abíorbere valeat, utpote quia in proprio naturali ftatu noneft conftituta. Supet- fluum autem cum fic in re tam clará prolixius efle, ad lactis con- fiderationem devenio, ex quo butyrum, nec non cafcus cli-

«itur.

Quamvis inter corporis fluida lac fit nobiliffimum & uti- liffimum, à quo tenerrime embryonis partes augmentum & nu- trimentum accipiunt ; imó poftquam in lucem editus eft , ab co ipfo lacte per totam vitam fuftentantur , quin & guítui dulce ad- pareat, ideoque ab acido immune effe videatur: ratio camen &- experientia contrarium evincunt ; dum illa docet, lac, fi ex cibis interra natis dependet, illud etiam in fe reconditum habere, fic- que chylo unitum in maffam fanguineam derivari; hzc autem, preter ejusdem ad acefcentiam proclivitatem, in albá iftà dulce- dine nigerrimum & acidiffimum excrementum recondi obfer- vat. Jam veritatem hanc manifefte ceftacur ferum à lacte fepa-

ratum; in quo poft deftillationem excrementum nigerrimum &

acidiffimum remanet , evidenti arg to, illud etiam in parte cafeofa reperiri. "Ubi poftea per coagulum cafcofa hac pars à ferofa fuic feparata, acidum eó magis in hac fe manifeftat. Hoc non obftante; cafeus dum recens eít, quia partes ipfius alcalicae non funt fuppreffz , absque omni dubio dulcificandi vim obti- net. Verüm quia lac nec diu corruptioni refiftere valet, necin cafeum converti, falis infperfione idem pracaveri folet; à cujus difolucioneterra in füperficie remanet, acidum veró falinum ad - interiora penetrat , feque dictis acidis conjungit: à quibus cam tempore partes álcalicz fixantur , ficque conipofitum falfum, . quod cafeus dicitur , inde refultat ; id quod ex guftu cognofcitur, dum inítar aliorum falforum corporum lingua papillas vellica: ;

Obfcrv. Acad. N. C. Cent. I. H - v unde

ERU

[4

mice EE. XHR noo

BEN ER ne -—- ra recien C TLIHRE ANE unde cum pér etatem ád corrodendum aptus fiat,non amplius . inter alcalica, fed corrofiva reponi debet: hoc autem ita Íc habe-

xe illi fatentur ,qui ab aliqua egritudine, quam corrofiva acredo

s E s me . : * i excitat, adfliti , moleftias crefcere experiuntur, fi cafeum vete-

"rem comederint. à

In butyri confideratione primó chimara aliqua videbitur, finotabilem acredinem habere dicatur, cum fit pars dclicatiffima & revera fios puriffimus lactis; idque có magis, quia guftui eft dulce , dolores optimé lenit, & acredinem temperat. — Licet no- biliffimos & alcalicos producat effectus, falem tamen acerrimum iníe recondit. Erjam abunde notum eft, butyrum in aeítate acefcere, unde taliter conftitutum fi edatur, faucesexcoriat. Aít: multó confiderabilius eft, quód , cum aqua pura fi butyrum la- - vetur ,humidumque hoc à radiis folaribus aut igne evaporetur

acutiffimum fal, parüm à cauftico differens remaneat. Er quam

non vim habebit hocce fàl, cum ab aéris calore omnes butyri partesin acidas mutentur? evo | |... 4 vegetabilibus ad mineralia deyenio, quorum unum eft- cuprum fatis notum, alterum arfenicum, plurimüm, nec imme-. ritó fufpe&tum. | Primum facile in zruginem convertitur, quod

. viride &ris vocatur , ut, quamvis minima aqua portio , quz ipfi

ra

adhareat, brevi tempore faporem illum contrahat, . Et quia lecales eventus, venenatum efle viride aris, facileque à metallo feparari, demonftrarunt, ut funeftum malum impediretur, vafa «nea,quz culinz ufui cedere debent, ftanno obducere neceffa- rium cífe judicarunt. Que pracautio prudenter fuit in(ticuta , cum Spagiria, per feparatioriem partium cuprum conflituentium, illud fulfure acido rubicundo, & vitriolo, acido cauftico pre- gnante, abundare deprehendat. | Ut itaque viridis aris, corrofi- vo tali praediti, feparatio impediretur, cuprum ftanno incrufta- re optime inftituerunt, utpote. quod acido validé rcfiftit, ideo- que partium in cupro contrencarum folutionem inhibet, ceu quocdiana id obfervatio edocet, ndi: Cum idcó certa. fit experientia aquam. fimplicem viride «ris

— 7Mors in olla, fén de cupreovum waforum müxa. — ;5

arisà metallo hoc fegregare , quantó majori facilitate per acidum feparabitur; eoque promtius, ubi leni igne adjuvacur ? Horum idcirco confideratione , fequentes: propofitiones concedere co- gimur: -— j 2 T

Quód pafta fucrit acida facta, düm in zíftate plurima par- ticule fulfurez fupra modum accen(e, per aérem difperfz in- veniebantur. | jus :

Quód ezdem fe pafta facile infinuarint, ejusque gluten ra- tefacere potuerint, eoque magis, quia diutius quàm per viginti quatuor horas particulis illis fulfureis aditus fuic conceflus.

Quód unio ejds in tancum fuerit diffoluta, ut principia eam conflituentia promté exaltari, ac libere proprios fuos effectus producere valuerint. d ues

Sicuü confufio hzc partes volatiliores & acutas vegetabi- lium ad motum tumultuarium excitavit, ita fulfurez arfenica- les cupri in multó vehementiorem motum ab igneimpulfz fue- runt. Ab acutiffimis itaque clementi hujus particulis paftz , bu- tyri, & cafei liquefadtio fucceffit, & fimul cupri pori ampliores redditi func, unde vegetabilibus acidis patentior aditus in cu- prum conceffus, atque arfenicalibus in metallo harentibus ad fa- ciliorem & copiofiorem exitum via aperta fuit. .

Tot itaque acida corrofiva in pafta unita, poftquam hac in ventriculum pervenit, atque per fermentationem in chylum cranfiic, letalem in eodem tragoediam inchoarunt ; qua ante- quam explicetur, neceffarium eft oftendere, in quo arfenici vis confiftat , quia plus minus in omnibus mineralibus inveniri cun- &i adfirmant. Quo in pun&o, ne ab oracülo ignorantiz , oc- cultas qualitates innuo, idiotis cantopere venerabili, à prudenti- - bus veró quód vera idez notitia eos defítituat credite , refpon- fum petamus, opportuna arripiemus media, quibuscum verita- tem indagare licet. |

In rebus obfcuris effe&tus ignoti cum illis, qui à caufa ma- nifefta dependent , conferri folent, & quando utrique in pluribus circumftanüis conveniunt, ignotam caufam cum manifeíta fimi-

: c H2 .. litu-

Qr o- 7 capcssboOl bae XI cos z-

1* 4* : PS x

poftquam experimentales Philofophi , animalia ab eo intoxicata €opiofo aquz potu fe liberare obíervarunt, arfenicum efle vali- diffimum exficcans concluferunt, quandoquidem aqua , poten- tiflimum liume&ans, ejusdem fit antidotus.. Cujus: conclufionis in. confirmationem , mineralis hujus , ceu in cupro factum eft, partium fepararionem inftiti illud acuti fulfure & cau- ftico fale abundare detexerunt. | Reje&tá itaque occultá qualita- te; mortiferam arfenici operationem in exceífiva ficcante , & pre-

potente corrofiva virtute confiftere decretum fuit, quo acidiffi-:

mo fülfure & fale adurente: corporis partes lecaliter lacerare , at- que cjusdem fluida: devaftare valent; Et quia duobus hifce vio-

de-zris nomine veneni prudenter infignitum fuit; |

Cum praterea paíftam coctam'& repofitam; propter tot ho- rarum tempore aftivo in:vafc neo moram , acidis acutis & eru- ginofis partibus effe imbutam , atque idcirco venenatam , firmo: ftet fundamento; viride eris effe. venenofum; fequitur. Quo- rum: experit um: veritatem aliis quoque exemplis auctori- tas graviflorum: authorum , adducteque rationes; aliis etiam tem- poribus confirmarunt:.

Nunc modum confiderare oportet; quo acor paítz & ful- furis arfenicalis veneni Monachas adfligere &:unam: earum pro- fternerc: valuerit. Lg

Dum itaque cibus iftein ventriculum delatus fuit; fermen-

tum-hujus cum illo fe commifcuit, nec tamen naturalis & beni-

gna fermenratio, per quam partes pur ab impuris fcparari de- buiffent, fed tumultuaria ebullitio fucceffit, qua: moleftà inquie-

rudine turbarum exortarum indicium przbuit; à qua paíta acor filveftris, & fulfur cupri arfenicale fe extricarunt, atque fermen-

tum ventriculi immediaté pefTundederunt... Hac. in libertatem

em habere poffe; inde deducitur. Hoc primo tamen in- dicio non contenta virtuofà curiofitas,ut eó magisres clarafiat- ». per mechanicam ex compofitis principia feparat , qu oculis ex- — pofita evidenter eadem cognofcere facit. Circa arfenicum ideó

H

entis-corrofivis: cetera etiam.in cupro contenta fe uniunt, viri-

-—

Mors in olla, fen de cupreorum vafovum noxa, — 6r

fic pofita, fibrillas, ab humido priis defenfas , ut primum impe-.- tum , quamvis non fine immenfo dolore , tolerarent, invaferunt 4

uz ob confi humidum fuum arid & tenfz, ac ita multo fenfibiliores reddite ,. dolores acerbiffimos concitarunc ;à qua ventriculi adflictione pars cibi craffior, in qua falia fixa minera- lia cauftica (qua dubio procul reliqua etiam fàlia fixa infecerant & corruperant,) harebant, in inteftina detrufa, fibras etiam co- rundem. torminibus-laceravit ; qua violentiá fpaftici exorti mo- tus, impetuofos vomitus & furiofas ventris dejectiones induxe- runt; pro quibus nempe ferofiras abundé füppetebat, cum fibre cádem, quz violentum fulfuris arfenicalis impecum: aliqualiter impedire pocuiflent privarentur, atque ita fulfuri ifti easdem in praecipitem motum veríàs inteflina concitare haud difficile ex. titit.. :

Talibus & tam copiofis evacuationibus; ad quas fortaffe bc- nigna lympha , partibus humeétandis , maíIze. fanguinez fluori concitando, & fixationi impediende aliàs deftinata, fuit coacta, fiis molefta acceffit, à folidorüm confufione adaucta; ob quam nempe non' cuni eadem facilitate ab iis feparari potuit, cum qua Ampetuosé cvacuata fuic — Per violentas tot acutiffimorum dit folventium irrüptioncs, quibus fluida & folidas Corporis partes adgrefia funt, delicatiflima dpiricnim ftrudura dubio procul proftrata & deformata, puriffimusque fuccus,-à quo oriuntur, enervatus ac feré deftru&tus fuit: Si cali diffoiutiorii magná ex: parte fluida funt expofita, neccffarió in genete venofo excremen- tà tenuia & cráfIa, fed mordacia abundarunt, undecunque in ar- tetiis & veris turbida collectio folutorumi füccorüm conii getit.

Ex ram fingularibus pra miffis, cujus naturz , & quátn vehe- mens in vafis fluidorum impetus fuerit , nec non quàm effreni: impetu idcirco confusé circulaverint , intelligi poceft.

Deploratis hifce malis univerfalis acceflic febris; cujus. vera' idea patefcet, fi orgasmi ram impetuofi & univerfalis authorum: conditio perpendatur. Cum fulfurá arfenicalia primatum ob-- dnuerint, & cum fluida filia cauftica mineralia, acidaque filvc-

H3: flria!

"

: 2m : zs - oe : x x dar x z X. — 5. * Obfrvato XIL —

. firia acu

d EX.

quz fpiritus & fluida , fed partes etiam folidas deftruerent, uti

illi; quz inde obiit, accidit.

Prafentes circa paftam co&tam confiderationes fortaffe in- fufficientes videbuntur , (i communis opinio perpendatur, quod agyrte fimili pafta fe praemuniant, quando ad conciliandam an-

tidoti fuz contra venena fidem , eadem devorant. Uc ( verum

. fit, vel falfum, ) experimentum hoc non rejicio ,ita non tanctüm

paftam coctam, fed lac etiam, butyrum, aquam, modó in pro-

prio fuo & naturali ftatu fint conítituta, optimam prebere an- -

tidotum ftatuo. ' Verüm prafenti in cafu, in diverfo ftatu pafta noftra inveniebatur, quia maximat alterationem ab ambiente calidiflimo fübierat, viridique aris imprzgnatafuerat. Tam lon- gé ideo à vero aberat, paítam hanc fuifle antidotum , ut potius €orrodentium venenorum feminarium evaferic.

Ut viridis eris vim venenificam confirmem , notabilem hi- ftoriam prafenti noftre admodum fimilem , jam ante quadra- ginta quatuor annos ab unico meo, in Medicina Do&ore , ex- cellentiffimo D. Jofepho Vallisnerio, optimo tuo avunculo mi- hi narratanf proponam. Omnes puella: in domo SS. Trinitatis

urbis Regii , in quam virgines urbane , patre & matre orbatz recipiuntur , aliquando poft prandium horrido vomitu, tormi-

nofa ventris excretione , aliisque diris fymptomatibus fuerunt

oppreffe, ut vencficium ipíis accidille crederetur, Prafato

prudentiffimo Medico in confilium vocato , cum univerfalem.

illam adfli&ionem obfervaffet, & quem cibum comederint,

. interroga(Iet , co&am paftam , refponfüm fuir. Coquarum,

an ollam ab immunditie expurgaverint , interrogatarum titu- bans refponfio, dubium eum reddidit, an debita fuerit adhibita

.- giligentia, idcirco uc in rei veritatem deveniret, ollaro Be E o. : Ju.

iffima fe commifcuerint, ob congeriem tam perverfo- rum hoftium, febrem hanc verum characterem malignz febris . habuiffe, manifeftum redditur. Admirationem itaque meretur, - . .quód una fola ex tribus Monachis, quz de cibo hoc comede-

. runt, perierit, dum caufz tot malorum non folüm apte fuerunt,

'

; ! Mors ini ella, feu de cupreorum vafoyum mox, 63

juffit, in cujus margine cum arugo compareret, univerfale S zquale malum à partibus venenatis eruginis dependere judica- vi, Non obftante,fimplicem paftam, nec diu in olla commo- racam fuiffe, haud parum difficultatis tamen cura attulit ; & quid non fatum fuiílec, fi butyro & cafco condita, per viginti qua-

tuor, plurcsve horas ab ambiente aére alterata fuiffet, ficuti no

ftro in cafu accidit? : jap OBSERFATIO XIF. | Dx. D.JD OHANNIS DAVIDIS. | MAVCHARTI, Delfchurie &5 Colice letbalium caufa infolentiori. (ru. quidam noftras , aatis paulo fupra quadraginta;

"E z

abhinc fexeniiio, poft varios fcorbuticos infultus , & diucur- .

num EleQuarii antifcorbutici ufum , acidulas quoque verno tempore, tanta cum cuphoria bibit, ut cótus fibi refticutus, & quafi rejuvenefcens videretur , uti quidem tam mihi quám aliis retulit non femel. Die quodam alacrior, cum anre meridiem muncfi fuo debite vacaffet, in prandio fentit fe fübitó , & quidem repetitd vice ad uridiam reddendam ftimulari, utut vix unciam fimul excerrieret; fed fine dolore. Paulo poft rediit urinandi conatus fed jam inanis, & poft dolorificus, per omne momen- tum crefcens , ita ut meum imploraret auxilium. Animo in varias cogitationes aCto, & soft multas interrogationes nihil aptum reperiens, fuadeo u(üm Ol. amygd. d. cum ana Sir. viol. fed fine emolumento , quin potius ager ob doloris vehemen- tiam , ejulare primüm mox vociferari cogeretur. Applicata

^

Varia ,lenia diuretica, mucilaginofa, oleofà , facculi, cataplasma-

ta; fed omnia incaffum, — Ad vefperam fuccceffit alvi exctetio, -

(dolore interim ex pubis regione ad umbilicum afcendente ) primum ordinaria, mox liquida alia , tandem & hzc fubftirit, | fecuta

r

"vero eft colica, mox iliaca paífio tanta , ut eger ad defpe- n adigeretur, ego veró, & mecum omncs adítantcs ad iferaionem & füdores. Omnia in pejus ibant ad medi-

— - "am noctem usque, fruftra ulterius adhibitis duobus clyfteribus

emollientibus & anodynis , atque omnibus aliis, qua methodus medendi requirit. Secunda no&tis hora, quz erat decima quar-

ta ab acceffione, moritur, feré nihil convulfus. Altero die ca-.

daver aperui, inveni tocum abdomen pure repletum, tenui, fla- |: vo-gryfeo , adeó foctente , ut deliquium & vomitus vix reprime- 'rentur mihi & miniftranti chirurgo. Erat fimul adeó acre illud pus, ut digitos mihi arroderet, non fecus ac cx forti lixivio fit. Exhaufi nihilominus abdomen quoad licuit, & puris feré men- furam dimidiam extraxi. — Hepar, lien, renes, ventriculus, falva; inteftina flatibus non adeó diftenta, vefica vacua & contrada,

pancreas fcrophulofum & durum , Mefencerium plus centum ab--

fceffibus fcatens, quorum prope triginta adhuc claufi, fimilem ci in abdomine faniem incifi fundebant, reliqui rupti, fupra me- moratam faniem profuderant. Nullus veró eorum nucem ju- glandem füperabat , plerique avéllanz erant magnitudine. In aperto thorace, ob aliorum de phthifi opinionem, omnia inte- gra. Sunt mihi &aliz , feré fimiles obfervationes , qua alio tem- pere communicabuntur , ubi prius videro, quid alii hac de re fentiant , amicum enim & benevolum hic expecto Scholion.

SCHOLIVM.

ckius lib. 3. obfer-v. cap. de mefent. ex Thom. /Mermanno íup-

- pedirac, Virginis nempé, quz in dolores colicis fimiles, & febri

quotidie cum rigore infigni redeunti adíociaros incidit, atque poft paucos menícs marasmo confumta obiit; in cujus diffecto ventre ingens copia puris, quo mefenterium refercum ac quafi turgidum erat, erupit: & /4nton. Benivenius de abdit. morb. cau.

(Cis cap.33. in mefenterio juvenis alvi corminibus enecti abfceffum

magnum,

| N& admodum diffimilem obfervationem Job. Georg. Schen-

De WJfiburia ei Colica letbalium taufz infolentiori. 6f

snagnum, in quo maateria multa nigra foetensque contincbatur, inveni. Hoc autem Dn. Authoris. in fubjecto cum in maffa fanguineà multas acres particulas latitaffe tum perpefli fcorbu-- tici infultus, cum ipfa puris acredo innuanc, non mirum , cam - atroces dolores à pure ex folliculis ruptis in abdominis cavita-- tem cffufo, & obvia nervofa corpora arrodendo in fpasmodicas gontractiones eadem irritante fuiffe excitatos. am ie : L. Schróck.

OBSERV ATIO XV. — Dx. D.JOHANNIS DAVIDIS | MAVYVCHARTI. .

ie. "i E x Opii effeGibus tribus diverfis in eodem fubjeBo , eodem | 00 so temporeobjer-vatis. - |

Nte decennium datam commodató Bonneti Medicinam fe- prentrionalem ftudiofius toro dic, à fummo mane perlegens, fub vefperara dolorem capitis obtufum , mox in lecum procet- fus maítoidei, dextri lateris íe contrahentem , & fub clavi forma valdé affligentem nactus fum. Toleravi primó aliquandiu ma- lum, aucto veró, in ledtum me conruli , ante coenam; nihil co- mefturus;nec ullus erat etiam mihiappetitus. Crevic veró pau- lo poft malum adeó, ut ex pharmacopoeia Extractum bezoardi- cum b. Camerarii petendum curárim. | Non poterat ftatim re- periri Pharmacopoeus , pauló ante domo cgreffus , recurrit itaque ancilla vacua , cum fpe cámen , mox fecutura qua petieram. Do- loris veró momentaneum zugmentum admonuit , me in phar- macopolio domeftico portatili, paucos ante dies, repo(ui(le fru- ftulum opii crudi elegantioris ; afferri curo, & ad candelx lu- men, ex fplendidiori adeoque puriori parte, unguibus prope granum femis. deglubo atque deglutio. Ecce! ad miraculum Olférv. Acad, N. C. Cent. 1. I mox

-—

4B - —— ert tO ovite X PI... x " tnox oranis fiftitur dolor,latiffimo mihi, Paulo poft fuccedic antus comedendi appetitus , imó voracitas, ut oblata ab uxore - duo fatcimina & plurimum hordei coi, quod alias ternis mihi prandiis fuffecifler , quafi cum aliis vorando cercrandum effet, abligurirem velociffimé. Nec inde ulla noxa, aut; quod paulo plus jufto comedenti mihi fzpius accidit, ventriculi tenfio aut gravitas, quin potius mox in fomnum prolapfus brevi ruríus evigilavi, fed tota nocte modó de pr«liis ; contentionibus, itine- ribus, modó conviviis , hortis, bibliothecis & aliis garriens ,;imó delirans ; oculisque apertis , ut ab uxore, anxiá de falute meà, nul- lo modo ad mentem reduci potuerim, Summo mane ad me rediens, nihil ulterius incomrodi fenfi , di&dorutm & ab uxore relatorum fub fomniorum fpecie reminifcens, & poftca faniffi- mus. Sepius veró eodem Clavo ha&enus impetitus , opium crudum non amplius affumere fuftinui fed fupra metnorato ex- tracto bezoardico hoftem continuó profligare foleo.: Que ; fi quis annotatione digna judicaveric, me habebit gratiffimum.

|... QBSERFATIO XVLl ——— Dx.D. JOHANNIS DAVIDIS. MAVCHARTI,

E

! De Urine difficultate 65 Tenesmo à Venere nimiá. V quidani prope quinquagenarius, literatus, ab anno viduus; juvenculam duxerat. — Paulo poft nuptias fenfit primó do-

lorem obtufüm quafi ex frigore; in lumbis, mox urinz difficul- tatem, tandem & tenesmum. — Accerfitus, dum in varia phoe- nomena inquiro, refertur nihil ; quod mihi fatisfacere poffet, cenesmum tameri ex hzmorrhoidibus eger, qu& ipfi non adeó infuete erant, deducebat. —Chirurgus tamen loco dolente iti- fpecto, nihil fe deprehendere afleveravit. Adhibita varia, qua methodus medendi fuggerebat, fed fruftra. Dum veró dehoc

| | egro

rd

|. De Urine diffcultate e Tenesmo à Veneve nimia. 67

zgro forte cum alio, mihi amico colloquor, hic auda&ter cau- fam retulit in nimiam , quam pro viribus hujus «gri, venerem; in juvencule gratiam, repetiram. — Ridenti mihi propriam op- - pofuit experientiam, fibique cumà quodam Antecefforum meo- rum oleum terebinth. ad 9p in jusculo datum, & exterius lumbis. & peüini illitum cum euphoria, refert. — Perfuafic ut idem cen- tarem in meo, optimo cum fucceffu, qui etiam poftea eandem fubfuiffe caufam, cum rubore confeffus eft. TR

| OBSERPATIO XVIl Ds.D. JOHANNIS DAVIDIS ^ MAVCHARTI, Ses cus

: VE Struma feliciter fuppurata.

Rs quadragenaria, à decennio bronchocelem pugni ma- gnitudine contraxerat , ex fublevatione graminis madidi in caput. Ante octiduum poft rigorem brevem quidem fed vehe- . mentem calor praternaturalis totius firislaffirudo enormis, con- ipatio , anorexia, cephalalgia invaferant, Hactenusnullo ufa eft medicamento, cum veró fummé jam (1702. d.3. Decembr.) fit de- bilis, & omnia in pejus ruant, petir confilium. x. Aq.angel. ga- leg. carduib. ana £ij. cinnam. fine vin. 2j. Lig. CC. fuccin. s(3.Tindt. bez. 5j. anod. Bj. Ant. diaph. sf.. Sir. rub.id. $j. m. d. £. Sráfftiat8 ciBafjer Davon wool umacfibroendt alle &tunb meo £o voll su qeben. — Biduo poft refertur: eam mixtura prafcriprà cum emolumento ufam ; heri melius habuiffe , hodie quoque fine calore praternaturali totius degere , appetitum rediifle, alvum fponte folutam. Sitim veró concinuare, & collum totum rubere, bronchocelen maximé , ibique dolorem effe cenfivum & pulían- tem, Suafi mixturz reiterationem , & ucbronchocelz imponatur Emplaft. diach. c. gum. atque mala&ticum ana mixta, defuper veró cataplafma ex emollientibus & radice fcrophularig. Triduo ab- c I4 hinc

uu : iae dtt ji & v4Ho X PHL E E

hinc

P

t

x

zx

s bené coctum , cum euphoriá «gre, & vulnus aliquandiu à

.. "hirurgo apertum tenetur , adeoque mulier hec non folüm à —... pradi&tis moleftiis , fed & à bronchocele penitus liberata eft, col^

lo jam adcó gracili, acfi bronchoccle nunquam laborafler. / OBSERVATIO XV1ll. Dx, D. J OHANNIS DAVIDIS

VO CPTMAYOCHARTL —

: ij : Vulneré cordis fingulari , letbifero. Mis quidam ob Officiario glande plumbeá; defuper ex fcig- peto feu piftolide per dorfum trajectus; mox, poft vix tria prolata verba, mortuus conciderat. "Viginti horis poft mortem à me diffc&ti , finiftra choracis cavitas tota, fanguine nondum coagulato repleta, dextra vacua, quarta dorfi vertebra penitus conquaffata; quinta aliquomodo lefa, funt inventa. Globulus Yeró per ramum arterie pulmonaris dextra extra pericardium tranfiens,, & in ejus cavitare defcendens; intra pericardium in bas fi cordis prope valvulas (emilunares exierat, mox veró rurfus; prope auriculam finiftram, per obliquum, in ventriculum dex- trum fe immerferat, atque fioe dilaceratione columnarum & fi- brarum ejus in partc acuminatà cordis prorumpens, & intra -duplicaturam mediaf(tini tranfiens , inter cartilaginofos proceffus fterni, qui cum quarta & quinta cofta combinantur, illeía cuce quiefcebat. — Sirum demortui, in quo fuerit, cum occideretur ; vix capio, cor veró in diaftole traje&tum conjicio, & copiofum fanguinem , quem ex dorfi vulnere. mortuus exfüdaverat, quó* que thoracis: pars finiftra fucrat repleta, ex folà arterià pulmo- nari prodiiflc eredo,

OBSER-

: ini aphoenomena ceffant ; tumor mollis eft ; & ma- . eria ineo flu&uans tangitur. Aperitur ergó lancettà, prodit

/

| De Vulr hepatis enormi , tertio demum delehdi, 69 00x OnOBSERPFATIO XLX.. Dx, D.J OHANNIS DAVIDIS. MAVCHARTL ^

Ras. D snnm

| Dec a Vulnere bepatia enormi , fertio demuin die letbali, - MisS quidam Cafareus , ex legione Cufana, ab expeditione

Bavarica per nofltam tegionem ad Rhenumrediens,àcons . tubernali preter intentionem, ex piftolide glande plumbeà tra- je&us, 1704.d. 5. Septemb. & ad chirurgum noftratem deve&tus eft, uc fanarétur. . Vulnus erat in dexiro latere, ejusque cofta fexta , in ipfa curvaturá, pergens digiti longitudine fuper ipfam Coftam, dorfum verfus , ubi aliquid ftylo quarentis obftabat fem- per, fcabrum & afperumi. Per vulnus ítatim poft lafionem multum fanguinis finceri manaverat, me prafenre vetó, d. 7. Septembr. tertio poft vulnerationem die , decetum , vix $1j. fan» guinis jufto nigrioris, ferofi , non fpumofi profudit, Suafi fta- tim incifionem , ad illud obítaculum usque , quam tamen chi- rurgus in craftinurn diftulic, fimul referens fe vulnerato heri pul- Vererà contra cafüm Auguft. cum zquali pondere oc. cancr. ppr. in aqua petrofelini exhibuiffe, unde ftatim melius habuerit; fed paulo poft ingenti dolore in pe&ine oborto, denuó fumpta petrofelint aqua, & oc. cancr; ppt. multum fanguinis cum uriná reddidiffe,fecuto levámine. Nuric nulla adeft refpirationis lz- fio, tuífis aut excreatio,é contrario tenetur anorexia, pracordi- . orumque compreffione; & alvum egerendam frequens fed ina- üis eft irritatio , uriria difficulter prodit, cumque grumis fangui- fiis, pallet zger , nec tamen debilis cft, quin potius absque ad- jurneüto € lecto furgit, ad fcllam abit, magno conatu feces ege- tere tentat, fiis mediocris , nullus rigor; calor p. n. non inteníus, pulfus lentus fed qualis , nulla cordis palpitatio. D. 8. Septemb. tane hora 5. vocor ad eundem ; reperio furnme debilem in fel- là fedentem. — Multum fanguinis per vulnus manayerat, itidem

I3 Áerofi

- ferofi & nigrioris , turunda & emplaftra abierant,, quod totá nocte

iquietus, in finitro latere quiefcere fruftra centaflet, revolutus in dextrum melius quidem habuerar , fed tantum fanguinis ex vulnere profluxerat , ut per le&um pilis equinis fartum, eítte S9tatrase mit aefottenen $3aar/ acque ftramentum fübftratum - manárit. Unde furrexit ipfe folus, candelam popofcic, & facis. alacriter locutus eft; etiam nunc mecum, mox deficere vifus , de- ligato rurfus vulnere , exquo yix aliquot gutta fanguinis fub de- ligatione prodierant , in lectum repofitus eft. Reftauracus hinc variis, utcunque melius habuit... Hora ro. matutina vulneris ul- terior apertio , ut tandem conftaret, quorfum id pertingerec, ad petitum zgri eft inftituta, vulnerato furgente adhuc absque ad. jumento, & fedtionem, absque doloris, ut videbatur, fenfu cole- rante. Tum demum patuit vulnus penetrare in cavitatem pe- &oris, coftà fextà penitus diffradà, quod omnes mirabamur, absque ullà dyfpnoea, hactenus obfervata , fieri potuiffe, ulterius yeró quorfum abierit globulus ne divinare quidem licebat... A meridie fenfim fenfimque debilior fa&us, & pulfus magis magis- que imminutus eft, nec camen adhuc ulla dyfpnoea, tuffis, fin- gulcus, palpitatio &c. aderant. Offam comedit, folus furrexit, deligationem fella infidens absque deliquio fuftinuit, qua foluta .in leQum fe folus contulit, ita ut pedibus ei infifterec, & deinde fe in eum fübmirteret. Praífcripra tum rurfus lenia diuretica, ob compreffivum dolorem in pc&ine, & pruritum quendam in glande. Interim eger fputo , absque ullo vomitu, multum bi- lis amariffime & crocez faliva dilute expuir, ira ut pavimen- tum & lectus croceo colore tingerentur, & paulo poft in grave " deliquium incidens, vires quidem aliquomodo recepit, at circa horam 5. vefpertinam expiravir , absque ullo fingultu, & cum levifolum oristorcurá. —Cadavere aperto, thoracis totum latus dextrum fanguine grumofo plenum reperii ad 1b. x. ad mini- mum , unde denuo vifcus quocdam pectoris lafum fufpicatus, dum ca utrinque verfo, nec cameri quidquam reperio, fangui- nem extravafatum exhauriendum duxi, Quo plus veró exhau- | ricbam,

De Vulnere bepatis euormi ,tevtio demum die letbali. Pí

tiebam có plus aderat. Tandem inveni globulum, non ut ex- terioris. vulneris ductus monflrabat , recta via in pectus, fed oblique defcendendo per diaphragma pencetraíle. Ab- domine igitur apertó ; idem fanguine plenum reperio, quo exhaufto , reperii foramen magnum per hepatis loburm inferio- rem factum, & globulum. hinc iii dorfum juxta fpinam pene- trafle, unde etiam quarta folüm cjus pars. extracta eft , tota ni-- tida , ac fi cultro ica feta effet, uc credam talem in fclopetum feu piftolidem infertum fuiffe , quod interdum. ufu fit. Mirabar

tà , & tanta cum fanguinis deperditione,; ut de ficu vulneris, queri " fie lynceus quidem conjeciílet, nihil dicam, ] ( £Marbaco Auguflam Find.d. 25. Februarii ooo adm. d z06.mffa.)

bs.D. ANTONII MARIZE SAPORITI cs gba | Singulari fudore Janguimeo. ME ; vifendeque fpeciei juvenis, cui natura ad 18. annum integerrimam valetudinem , hilarémque genium de- . derat, pef multiplices nunc du&a mórborum modos iricidic iri fluxuni fabiguinis ex inufitatis partibus, & tandem iri detetrimam partialis fudotis fpeciem ex amibitti corporis. Qtuamprimum in cà atate concipiendz fpei aptiffima gravi fenfu correpta fuit, poft diuturrium ftoroachi laborem ccepit fanguinem tuffi expue- té occafione émentite pleuritidis; qua die noria Aprilis febrici- tabat cum dolore lateris, & difficili refpitatione, — Quarto in- fultus die thoracis morbo evanefcente, capitis dolore, quo & antea laboraverat, gravari; & fine levamine fanguitiem fundere € natibus obfervabatur; quocirca hujus copiam e pede detraxit : Chi-

L

O»&—

vado KX.

Chirurgus familiaris , qui bis edu&tum primis diebus ex brachio gelatinofum infpexerat. Verüm haud potuit decrefcere mor :us, qui conceptum virus in promptu habebat movere ad ulte- riora ; hinc fuperaddita eít affli&a Juveni cardialgia , unde vo- mitus primum viícidi, & viridis humoris, mox fanguinis , nec proinde capitis egricudine allevabatur, quin circulo quodam or- dinato recurrentibus purpureus liquor ex utraque parte, & ad multos dies prodibat, Malorum importuna viciífirudo nimis adhuc increbuic, eum circa inicium Maji erumperent menfes, & prout ipfi mos erat, in fufficienci menfurá. . Quid inde opina- retur Chirurgus, qui üsque modo folus curationi aderat; haud potui ab ipfo edifcere, Manna potionem exhibuit poft feptimum diem, & ab cá licec non parum perturbata in pejus ruere egra videretur,attamen pauló poftea febris in cocum ceffavir, qua: antea plus, vel minus una cum vigiliis ingrave(cens fuerat con- - tinua. "Vix per integram hebdomadam habuit otium morbus, cum febris rurfus invafic comicaca dolore arcuura, & potiffimum ventris , quibus licer fefe citius expediverir, abfumpto nempe oleo amygdalarum dulcium recenti fine igne extracto, nihilo- minus conftans vomjitionis moleftia , & fanguinis jactura fum-

moperé urgebat.

Diro Bossa: ur occnrretent clariffimi Medici confu- luerunt in minori dofi, & per vices fanguinem ex falvatellà ex» trahere , anodyna , adítringentia, & alia quamplurima adhibere, quod etfi executioni mandacum fuerit, i ftant methodo pro- cedens affe&us frequentiores excretionum vias feré omnes cum attigiffec, cepit per inufitatas errare. - : |

. Cum igitur circa initinm Junii thefaurus vitalis ex auribus

effluxiffet, pauló poft curiofiori fpectaculo ex acumine digiro-

rum primó manuum deinde pedum fe fundere vifus eft. Mox ex umbilico, & ex angulo oculi, hinc pluries per fudorem , inde rantüm ex medio pectore, poftea ex pede, eoque loci, ubi tun- dicur faphena; candem ex urraque vyolà manuum, & ex oppo- fità parte ; poft triduum ex mento, nodu ex acumine linguz;

Ka

De fogulari fudore fanguine. me.

ita ut 14. dierum fpatio difcrimen hoc, veluti fabulofum , maxima ex parte abfolveric. Mea |

Motus novitate rei , & amicorum impulfu veni ad juve- nem, quam miratus viribus mediocriter conftare, & jucundo vultu fingula mihi enarrare, prout ab aliis audiveram. | Adhuc cerni poterat füperftes cicatricula in vola finiftrz manus ad in- ftar inzqualis puncture leviter impreífa , unde fanguis pridie fluxerat, rerulitque id non fine fenfatione triíti factum fuifle, uti femper contigerat, cum ex fpeciali loco prodiret. Ubi veró ex pere, aut aliis partibus fudoris fpecie emanaverat, nullum aperti pori reliquerat veftigium ; id tantüm ex indufiis patebat, quorum duo vidi ad latitudinem fcuti aurei cruore rofco fparfim colorata. Die 14. Junii apparentibus menftruis jufto copiofio- ribus, indefüblatum morbum nonnulli crediderunt, potiflimüm quod viginti dierum inducias feciffe. — Verüm inchoato altero fudoris exordio, & ad multum temporis procedente mifella de- bilitari fentiebacur, & fanguis difcolor apparere; hinc recreandí fpiritus, mutandzque fortung gratia in alium aérem fe tranftu- it. At qualis fecefferac , rediit ad urbem die quinta Augufti, -imó infirmior, quod prater morbi acerbitatem , artis quoque methodo exhaufta ulteriorem jacturam fuiffet experta. Hinc non diffimili modo progredien:e zgricudine, & paucis tantüm habitis intervallis effundendo fanguinem modoó ex uná parte, modó ex alterà, fzpius per fudorem, quod reliquum erat cjus- dem menfis, & medium Septembris confecerat. — Petii egra do- imum, & confabulando diutiüs cum immorarer, accidit, quod forté expetiveram, ex dolore lancinante in extremo unius digiti raanus admonitam fuiffe, fanguinem inde exítillaturum, quem notavi , veluti ex profundiori punctura, mox ex alterà parum diftante guttatim decidere , & indufium fupra pectus recenti ma- cula fignari viderem, priusquam recederem.

Poft triduum mirabiliorem fanguinei fudoris copiam ex- hibuit, quo multis crucibus , aliisque charadteribus Divinz paíffionis indufia fupra pe&us depingebantur. Hujus rei primi

Obferv, Acad. N. C. Cent. I. Ku infpe- .

infpe&ores Aftrologis affimilandi videri potuerunt, quod ut ifti ex ftellis , ita illi ex fanguinis afterismis varias figuras propriaima-- ginatione compornirent..— Veré tarben, clareque apparebant fi- gura. Unde factum id fuerit; prorfus ignoro; & quoniam fa- cri Antiflites id flrictius inquirendum minimé judicarunt , ita vericati fuz omnia relinquens ad finem hiftoriz redeo. | Vel nullum , aut exigui fudorem momenti deinceps paffa éft, attamen reticere non debeo ex levi excoriatione , fupra mal- leolumi cafu torture pedis fada uberiorem inde penum. ferofi- tatis éffluxifIe ; ut ftypticis remediis , & compreflis fafciis non fa-

-

cilé fifteretur. | Di. vn | —. -Inauditi eventus difficultas commovit ingeriia Phyficorum ; non naturale prodigium exiftimaffec vulgus, nifi plures hiftorize i promptu fuiffent. Omnium fenior Medicus ( Fabtieius fcili- «et Ardifonus ) qui nonagefimum teíftium attingit annum , retu- lit mulierem annorum triginta fe olim curafle, cui füppreffi erant menfes, & fanguis ad multum tempus ex oculi angulo fluebat; TeVOcCatis nimirum menftruis ad confüeta nature; « Extcant & alia exempla videnda apud auctores; Benivenium tempe, Hollerium &c. Attamen horum omnium aliqua in- culpanda venit caufa, unde fanguis extra vaforum confinia co- gcretur. In pra-fenti cafu alio ratiocinio procedendum eft, quód obítructionum idea non. obfcuré locum nen habeat, Sangui-- "nis cahtüm fubtiliffima crafis in confpe&um venit, unde color ejusdem rofeus in principio, mox dilutus fatis apparuit. Nec aliquis dicet in principio obfervatum fuifle gelatinofum ,. hoc €nim minimé evincit crafliorem fubftantiam, fed partium ran- tüm concrefcibilium majorem elixationeni, idque pra-(ertim fit obvium, cui inducitur ingravefcente febris acceffione. Pluri- bus abhiric annis aderam , cum nobili filiolae occafione acuti mor- bi vena tunderetur, & vidi album ferum, & tenue emanare loco eruoris, & concrevit. Atcamerm haud inficior, eam cau(am, ut adzquatam minimé poflc füfficere, multo minus pofle arridere Natur& myftis, quibus certam , & infenfibilem quandam uen ^ i(po-

De fengulari fudove fangninen. : 7y :

difpofiionem hariolandam mitto. Hoc ftudium deponere me lura docuerunt, non modó, quód praxin exercentibus, cum ad minus fenfibilia diftorquemus ingenium , urgente egritudi- num ftatu, fallimur ; verüm, quia & ipf obfervationes anato- mice plané evincunt , utplurirnum inveniri aliquod infigne, quod in mente excidere nunquam poterat. A aps Liceat mihi dare exemplum , quia rariffimum , ecíi minus faciat ad rem propofitz hiftoriz. ^ Acceffit curandus nuper ela- pío menfe Octobris vir rufticus, & ex multo tempore extenua- tus laborans torminibus ventris, atque hypochondriorum fpas- modicis contractionibus ; nil feré dejiciebat per inferiora, & con- tinuo languore exolurus fpiritu candem defecit. Non effet, qui non deduxifiec morbum hunc ad ficcatorium ab Hippocra-- te appellatum , maximé quia, que ab hypochondriis obftinaté vel deformiter procedunt, ad Prothei formam referre omnes confuefcimus, hinc in fermencis , & füccis carrareis pofita caufa fyndromen toram explicare parum quisque laboraflet. Aperto cadavere invenimus inteftina craffa , precipue ubi in vicinia duo- deni fleduntur mediis protuberanriis callofis invicem, & cum adjacentibus confolidata, ut obfcurum eflec invicem ab alcero diftinguere, & quod pejus erat, corum fubftantiam adinftar du- riufcule cartilaginis concretam & craffam , ut nulla feré cavitas amplius fupereffer. — Itaque zejiciens ulteriorem indaginem eo- rum, qua magis recondita func, dicam cum Philofopho morali; Tantam verum naturam umbram efe aut inanem , auí fallacem, neque tme irafci illis , qui nibil nos fcire volunt, neque illis, qui ne boc quidem nobis relinquunt. Genuz , $. Dec. 1703»

SCHOLIV M.

Udicium dehoc admirabili Cafulll. D. Antonii Vallisnierii , pu-. blici Mediciaz practice in primo loco in Lycco Patavino Pro- fefloris &c. hic fübjungi meretur ; qui equidem circa venerabiles has figuras &cobfcura fpectacula primó dubius bait, poftea veo K 2 adcu-

Teo TM CUR UTE LE Fou. oer ia t. i EE, 7 ME res Dim o a eM AME d — dente E E ir NON niri e RUN e Wis

(6^ c0 SS NE MRENEREL — -- is

adcuratius fzpiusque rem perpendens conclufit, talia prodigiofa artificia ; tamque notabiles figuras fortuitó pofle contingere.

"Unde cum ex prudeniiílimá relatione Dn. Saporiti percepilet, - fapientiffimos illosPralatos minime pro miraculofis figuras iftas habuiffe , imó facete dixiflc, quod ex fanguinis aflerismis va-

rias figuras propria imaginatione componerent ,ufpicari incepit,

aut naturale, non prodigiofum quid effe, (ed à causáà accidenta-

li & fimplici fallacià dependere, aut ab arte quid acceffi(le atque

.& phantafià ejus, qui primo figuras illas divulgavit, aut fortafle eciam alium aliquem dolum fubefle, |Non adeó credibile, uti

vulgus facit; ipfi videcur, DEUM omnipotentiam fuam exferere

& oracula fcribere, ut ita dicam; cum fanguinis horrore. Sufpi-

catus itaque fuit, mediante commiffura vel interftitio mufculo-

| rum ,fternique & coftarum eminentia, juxta cum aliquibus in- dufii, quo Virgo induta fuerat, rugis ac plicis figuras hafce acci- dentaliter oriri potuifíe, ud fzpe in trabibus aut parietibus ab aliquo liquido fupra eos defluente varias curiofiffimas imagines fortuito effigiari cernimus 5 aut quale quid Pi&ori illi contigit, qui ex indignatione fpongiam madcfa&tam in faciem equi depi- &i conjecit, à quà is perfectionem , quam Pi&or delineaverac, imó novam fortafle fpeciem & gratiam obtinuerat ; aut etiam Virginem aliquod devotionis monumentum ex collo pendu- . lum fupra pectus nudum geítaffe; in quo figure illa (acre acu dépicdtz vel efformatz fuerant, qua fortaffe infüper ab aliis vi- sinis partibus eodem fluido & tin&to liquore humectatz, ipfis inftar typi eminentioris , fupra indufii planitiem formam fuam impreflerant. Id quod ipfi verifimile videtur ex duabus literis, quas fecunda Figura, d. 18. hor. 1 3. obfervata, fiftic, A g, ubi al- tera S inyerfum exhibet , ceu illi accidit, qui negligenter typos collocat, ubi femper illud , quod eft in parte dextrá, finiftram, & quod in finiftrá, dextram partem ab impreffione fübfequente occupat, Unde litera iítz in pentaculo re&é quidem fe habe- bant; in indufio autem inverfz comparcbant ; ex quo dubium omne , quod fallere poffet, detegitur, Prudenter tamen Dn. m. Sapo-

t E au d

| 9

li | 1 1

De fingulari fudore fanguinec. 77

Saporitus fcribit, peapgi quidem oculis fanguinis ex variis par- tibus ftillicidium fe obíervafle, non veró ipfummet fe vidiíIe re- ferc, quomodo figura illa producta fuerint, fed cantum quod veré & claré adparuerint, Quare Dn. Vallisnierius duplici ifto modo figuras has cflingi potuiffe concludit, nempe aut à fortui- tà rugarum & plicarum interulz à fanguine confperfione quas. dein concinniores ille delineaverit, qui animo erroneo & mira- culis preoccupato iftas effinxerat , aut ab aliqua re collo ae obftupefcentis adpenía fuifleimpreffas. | Hunc itaque cafum ad- monere poffe decernit illum , qui mirabilia amet & ftupendis de- le&atur , ne mox in vulgi creduli & ignoranti, rudiumque muliercularum opinionem ruat, fed rem ipfam prius bené ut confiderare diícat , ne Altiffimum miraculis, que non funt ipfius, involvat, aut naturales.cafus cocleftibus adícribat, aut cum mu- tis fignis & characteribus magna politica & myfteriofa menda- cia ftrepat. : T Excommnnicatione Exc. D.D. Tobasnii Bübmii, Xr; ( Medici Veneti d. 9. ge 1706. Ang Fig.r.Tab.2. flam Vind. miffa.)

OBSERFATIO XXL Ds. LIC, JOHANNIS HELFRICI JüNGKEN.

De - 4Molis fingularibus. Bfervavi przteritá hyeme aliquid , quod ad molarum hifto- riam fpectat,fané curiofi. Etenim illuftris quedam mari- táta, incirca 45. annorum , poft partum ante tredecim annos ma- nu chirurgi extratum, fenfim fe male habere coepit, fluxu nimi- rum fanguinis continuo ftillante per aliquot annos. Quod in- commodum tunc temporis fenfim per Martem fuafu D. Dod. . Brunneri, Archiatri nunc Palatini, in cantum fuit füblatum, * K 3 a

—

DINE

E *- D ri

' ad quatuordecim dies rediret, donec fucceffu cemporis candem jn ordinem reducebatur. Inéerim annis aliquot ica transactis, mimio & impecuofo menfium fluxu centatur , fecedentibus con- . eretionibus fanguineis, molarum inftar, cenui runicá inclufis, -

- forma utplurimum oblonga lienis inftar , & minimi digiti craffi-

riem haud fuperantibus. ^ Uterus fentitur quafi (cirrhofus, & ad tadtum duritiem lapidis adzquans ; quz durities tandem cedit

'& redit, — Acque hoc malo per intervalla plurimis annis fuit rmoleítata. Praterità veró hyeme eodem fuit fatigata & tan- tüm non enecta, per tres menfes, intra quod tempus, concretio- - num talium ingens numerus fuit rejectus, maximis cum anxie- tatibus & doloribus , omnibus fuam propriam formam, lieni or- dinariam, referentibus. An molam nomiínarem , anceps fum, quod cum viro commercium haud habuerit intra longum illad tempus. lpíe cum vocarer, miras illas molzformes concretio- . nes intra unum diem & no&em decem numeravi. Liquidum,

quod fimul prodit fimile apparet lotura: carnis; ceffant tamen

. lla concretienes fingulis quatuordecim diebus, fed fanguis lo-

rure carnis fimilis fluere continuat, usque dum quatuordecim dies redeunt, ubi rur(us concretiones tales rejici incipiunt. Sed nunc à quinque feptimanis poftquam fingulare aliquod fal, ex

. Marris & Antimonii fcoriis, propria manu claboratum & cafii à

me inventum, propino, fingulis matutinis, ac acidulas, faltem ad fitim levandam bibit, przter omnem fpem fe melius habere incipit, emanente fanguinis fluxu, & concretionibus illis mola- formibus; imó in ranturn vires recuperavit , ut haud defierit nun- dinas hafce adire , aliquot licet milliaribus Francofurto abfit,

Quinam bic uteri coníticutio & textura fir, latet ; fan guinem ta- men fingulari modo contextum , nec rité cohxrentem, fimul caufam fovere credo, effectu Martis inductus , qui tantum effe» Cum, fanguinis texcuram refticuendo praftar. :

( Francofurto ad Maenum , Aguflam Vind, 9» April. An. 1708. vifa. ) Di

| | | OBSER-

^ be Delirio fortimtarto melancbolico, Pyrpura alba excretionem ec. jj | Ue 00 CABSERPUOLIO! XGNd- Ds, D; GOTTLOB SCHOBERL- D

i2€ Delirio fymptomatico melancholico , Purpur.e albe ex- créfionem propter curam per-vei[am impediente. ———— Xor fratris mei diledtiffimi anno 1698. menfe , ni fallor, Se-- prembris hicLipfiz: delirio melancholico affligebatur non lé- vi quod ultrà 12. dies noctesque dütán$ &gram valdé anxiam & gemebundam reddebat, ica j ut noti modó continuis lacrymis moerorem fuum teftaretur; tenebrasque & abfentiam hominum quareret, fed etiam de omnibus, & imprimis de DEI mifericor- dià in futuro extremo judicio ; defperatet , miferriméque, noü fine commiferatione aftantium, vitam tranfigeret. — Accerfitus facundiffiamus Verbi DEI Praco, duo triftem hanc animam pef veram fidem ineffandá DEI mifericordiá exhilararet & falvaret » fed vix quicquam efficiebat, — Medici ordinarii affedum | huric Melancholiam hypochondriacam definiebant , üide pramitlo vomitorio, ad Martialia & Aperientia, egregia iti dicto affecti folamina, confugerant, (ed irrito conatu. Malum hoc tanquam - fune(ítum ab omnibus conclamabatur, unde ego propter ulci- tnum Vale accedens, ex percepto pulfü, celeri quidem fed duro & intermitténte zftuque febrili, nec nonadjunctà cardialgià an- xiosá, fufpicabar prafentiam febris cujüsdam cum difficili excre- tione conjunctz ; adeoque fudóriferum fequens prafcribebam: 5. Sal. volat. C, C.5f. Succin. Nitr. perlat. ana gr. viij.CinaB. nativ. Myrrh. elect. ana gr, iv. Theriac. cocl. gr. . M. F, pulvispro Dof j. Quo aflumto unà cum fuüdore purpura alba véfligia circa prz- Cordia apparuerunt, adeoque de febris purpurata prafencià nul- lus dubitabam : adhibitis ergó neceflariis remediis cum óomni- modá fzbris ac delirii ceffatione purpura alba fucceffivé prorum- pebar, hinc mentis totiusque cofporis functiones ad naturalem ftatum redibant, fine ullá aut delirii aut melancholiz hypochon- driaca ad hoc usque tempus recidivà, d uid | OBSER-

-- - 3s I evi xin. (— OBSERPATIO XXII. Ds. D, GOTTLOB SCHOBERI. S D

[: JHirá Epilepfid , Demoniaca di&a , matrimonio | cur at á.

Eati Domini Himpfelii , Phyfici Revalienfis & Mathematici ce- Bios Filia unica, Virgo alids pia & pudica 18. pracerpro- pter annorum, paroxyímo non infrequenter affligebatur epile- ptico. Symptomata interdum erantatrocia fatis, qua inter to- rum corpus fipius in arcum quafi concavum contorquebatur infigni cum clamore ita, ut aftantes fzpius de vicá defperarent. Declinante paroxyfímo mens quidem redibat, zgrota tamen le- viter adhuc delirans chartam unà cum atramento atque calamo fcriptorio pofcens , hymnos aliaque carmina facra non inconcin- Da, qua tamen extra paroxyfmum nullo modo componere po- tuit, annotabat ; interdum etiam magná cum facundiá & aftan- tium jucunditate fermones faciebac; & quidem linguà cum ver- naculá, cum peregrinis fibi anteà incognitis Hebraicá nimirum, Grzc& , Latinà , & Gallicá interdum, de quibus camen remitcen-: tc paroxyfio, altum erat filentium. — Inter alia prz cateris ad- miratione dignum eft, quód aliquando helluoni cuidam mortem fubicaneam pradixerit, animaeque hujus aeternam damnationem multis profufis lacrymis maxime doluerit, quod etiam, proh do-

or' cum omnium ftupore infequente nocle evenit: helluo enim maximé ebrius fcalas defcendere impotens, improvifo ac impe- tuofo lapfu ab alto vertebras colli dislocabat ; codemque mo- mento animam expirabat. Pauco pofthac temporis fpatio civi Revalienfi pio ac probo beatam analyfin prafagiebat, qua etiam ftatuto die, przgreffo paucorum dierum morbo, evenit. Mul- ta quidem contra hunc morbum adhibebantur remedia, omnia tamen fine ulloeffe&u. | IntereaSacerdos quidam paganus, five commifcrationis ergó , de morbi causá, matrimonio nempe de- nega-

De mira Epilepfia, Damoniaca dias matrimonio curat. $t

negato, certior factus, five optimá hujus virginis formá devin- Qus, erga eam in amorem rapicbatur , inde celebratis utriusque cum gaudio nuptiis, fadtáque conceptione ab hoc malo immu- nis plané hucusque vixit, debicoque tempore embryonem feli- - ci partu enixa eft. eub : : ! Cauíam hujus epilepfiz proximam auguror liquoris geni-. talis denegatam emiífionem , unde in. proftatis ca(tiflima: hujus virginis ftagaando , alteratus. curgefcentiá fuá fpumosá ac fpiri- tuosá ipfos partim fpiritus animales inquinavit , partim parces nerveas has fenfibiles & per confenfum totum genus nervofum vellicavic, adeoque epilepfiam dictam excitavit. Quod veró ra- tiones retiquorum fymptomatum attinet, quatenus hzc ineru- dita, virgo in paroxyímorum declinatione verfus: non inelegan- . tes. confecerit ;, orationes concinnas habuerit , linguis anteà (ibi incognitis locuta fic, futura praviderit, hoc eft, de quo omnes ftupefcebant. Maxima Concionatorum pars totum negotium aítucis Diaboli tentationibus in pia & caftiflima hac virgine attri- bucbant ; unus ac alter veró Sagaciorum Medicorum anima ra- tionali ab omni corporis commercio, vi conftri&tiionum epile- pticarum exclufz , in fe redu&z, fibique relicta: rectiffimé ad- fcribebant, Anima nimirum rationalis particula eft.illa aurz divinz omnifcia, mediante quidem fpiritu feu principio vitali tanquam vinculo corpori noftro jungitur , cum hujus tamen actionibus tunc temporis nullum habet commercium. Unde non mirum, quód corpore exiítente (ano actiones dictas exer- .cere non poflit ; repugnant enim actiones animze fenfitive ac xorporis, hujusque przdominium illius a&iones fuffocat & im- pedit. | Poft lapfum nimirum protoplaftorum noftrorum ani- / mz rationalisimperium, propter animz fenfitiva aut carnis im- perium vel opera non parüm oppreffum in corporc, adeoque pee nitus infirmum redditum, fi non plané füffocatum eft, adcó , uc mentis voluntati in plurimis vix aufcultet anima fenfitiva , ut- pote qua adverfus illud, ficut ipfa anima rationalis contra fenfi- tivam feu carnem concupifcit. ^ Hinc divinorum cognitio nobis Obférv, Acad, N. C. Cent. I. L non

T "oM ^ Olfireatió X XIÍI. DON ent mem non ni(i difficulter eheu! & parum patet. Uc taceam Artium omniumque fcientiarum notitiam indefefSà curá & labore no- bis effe comparandam, quarum tamen idez attimc rationali coriz natz nobifcum nafcuntur adeoque quivis homo juxta Paracel- fum in Fragment. Pb»f. cap. de morb. Somnii, zrfes 65 fcientias opnes in fe babet, quas per modum difcipline ervol-vere €5 in adum fecundum producere neceffe babei. Quod fi anima ratio- nalis zvrayevi?e , fic voco principium vitale, debilicarur atque enervatur, quod in inediá , in laboribus; morbis &c. nón infrez quens eft, aut in tranquillo huimorum ftatir ac motu quietiór exiftit , uti boc ex Excellentiffimi &5 fumm4 eruditione con[picui Profedfforis Flallenfis Difput. de Potenti4 -ventor uni in corpus bu- - Tinnum allecat- Albucafis nofler- in Obfe-vat. 122. amni «ij. 65 vir. /Mifcellan. 7Medico - Pbyfico. vibes Dec, iij. p.198. tutic adverfus mentem non concupifcit, fiéque hujüs operationes ma- nifeftius fe exferunt. — Eum in finem jejutiia à piis inftituuntür , quo mens in meditationibus facris à f; iritibus animalibus cibo /& potu reftauraris & volatili(atis. mirius itmpediri , fed preces ma jori devotione longé ardentius fundere poffir.- Ipfi ágonizantes ob exhauftam aut deflructam: atimz rationalis arítagoniftam, pleno rationis judicio pollent, falvificamque fidem ample£tun- tur multó facilius , quam ubi cotpore exiftente fatio hoc ideis lafzivis & voluptuofis cumulatüm eft ;ultimaqüe mortis in horá mentis oculi nonnulla: viden , y. £. Angelosbonos, Satanam &c, quod aliàs in corporis ftatà fano & vegeto plané eft impoffibile. Confer. E.xcellentiffimi Rivvini elegatitiffimam Difputationem de piritu Flom. vitali c.3. $15: t tacéam futura quandoque pr&videre , mortis horam áccirate detettninare. — Nihil jam di- cam de infomniis; cüm corpus infomno ; fimili modo ac ecfta- ticorum , mortui inftar jaceat, iri quo anima tationilis ab idea- fum terrenarum impreffionibus vacna; & à fpirituüm arrimali- um vinculis liberior, fata futuri dici aut teripotis exacte mani- feftar, de quibus homo inter vigilàndum tiunquam cogicaffet.

OBSER-

m

Sacerdores pavore atque ftupore perculfi, cosdem pro Da:mo. aj L2

M USATI MP" CENTUM Tp APVT 4 i

De Satyrortm in Eftborid e Olandià hifce temporibus viforum óc. 83 [ooo OBSERIDATIO XLI... Dx. D. GOTTLOB SCHOBERI.

fa

i

De [ | - Satyrorum in E [lboniá &y Olandid hifce temporibus Duarte Wiforum exiflentia. ... ei

On omnia, qua de Satyris leguntur, pura puta figmenta ef-

1. N fe, (ecus ac Cafaubonus 1: 1:de Poéf, Satyric. c. 2, flatuic, fed illos hodié etiam reverà exiftere , fequentes docebunt hiftoria, à Patronis & Amicis &de digniffimis tanquam teftibus oculatis paucis abhinc annis: €ommunicdta.o 5s 0 0e i —t «L Generofitlius Liber Baro Otto de Scheiding, Confiliari- us in Efthonià ,. in pra dio fuo Kegel di&to , milliaria circicer duo. 'Revalà diftante, ante aliquot annos commorans, primo diluculo ' venationi Ulirogallorum a iquando incumbens, Satyros binos ap- propinquare vidit, qui à parte fuperiore hominis cornuti, ex in- ferioti autem capri effigiem, prout communiter à Pictoribus de- pingi folent;reprafentarunt.. Horum conípectu non parüm per- territus, eosdem ru(ítico comiti oftendic, qui affeveravit fe Saty- ros fimiles multoties vidifle.,. Dec, unquam. fibi ab illis.malum "quoddam accidifIe. ... Ambo interim faltationem & lufum eorum ultra hore fpatiurn cum admiratione usque ad ortum Solis con-

2

Ípexerunt, donec iterum difparuerunt,

IL. Henricus Courfs, Centurio RegisSueciz valdé (trenuus,

-cum Sacerdotibus quibusdam in loco quodam Infula Olandiz amorno circa feftum Johannis Anni ni fallor 1697.animi exhila- -

randi gratia conveniebat, Er quia hic locorum dicto tempore aér vix tenebrefcic, gratusque Solis exorcus ob Poli vicinitatem ; tenebras apparentes brevi abigit, congregati Sacerdotes unà cum -Centurione in-loco hoc ameeno pernoctare. deliberant, Inter

pocula interim & fuavem Mufice fonum Satyri aliquot ad 40.

prater propter paffus diftantes in confpe&um veniunt ; Unde

nibus

nibus habentes pre

argis E a m ez

'Obfersatis X XV.

» D * E . ONES S * s em *-

us & exorcifimis abigere tenzant,, fed fru- ftra; qiiin potiüs ridicula faltatio usque ad primum Solis exor-

cum duravit, atque tunc Satyri ex omnium oculis aufugerunt.

: OBSERFATIO XXF. ^ Dx. D. GOTTLOB SCHOBERI. ; De

fe wt

Haemorrbagiá periculofiffind per vifum magice - : rm curata. Ultos extitiffe & adhuc efle homines per vifum fafcinantes , & antiquis & noftris temporibus eft quàm notiflimum. Ex- empla qui defiderat, videre pre cateris poteft Fromannum Tract. pecul. deFafcinat. Sicut contra alii obfervantur; qui folo vifu & afpe&u morbos curare audent, qualem obfervationem fequenti hiftorià fiftam. ^ — hr "da "- Nobilis quidam 'Suecus in pugná gladiatoriá à Nobili Efthonico. czfim fauciabatur ; Vulnus penetrabar claviculam, ni fallor dextram, & fcapule proceflum fpinofüm ad medium proceffus brevioris fcapule , inde-ex lefis ramis vaforum axilla- rium hamorrhagia vehementiffima oboriebatur; quz ftypticis nec ullis aliis remediis cedere nolebat. — Nobiliffimus Parens de vità filii unici admodum follicicus & triftis , recordatur ruftici cujusdam , de quo fama erat, quód fanguinem emanantem fo- lo afpe&u & vifu fiftere ipfiusque vulneris dolores fine ullà dif- ficulrare fedare poffit ^ Rufticus accerfitur , comparet, & vul- nus fronte corrugatá oculisque torvis afpicit & ecce! intra horz quadrantém omnis fanguinis fluxus ceífar , doloresque remit. tunt. Rufticus poftmodum Magiz crimine accufatus & in jus vocatus fequenti modo fe purgabat: Scilicet fanandi hoc bene- ficium fe poffidere jure hereditario à Patre fuo, qui non paucis hominibus codem modo & in fimilibus malis opem tuleric non vanam.

iri In

-

De Hemorrbagia periculofifTuná per vifum magict curata, 8;

In ztiologiá 'indagandà plurimi effe&tum hunc diabolo, non pauci contra caufis adícripferunt naturalibus ; quatenus certis individuis fanandi aliquam vim connaram attribuunt: quam etiam multis ceftimoniis & obfervationibus tam Veterum, quàm Recentiorum confirmant. Sicnotum eft exemplum Fla. «yii V'efpafiani , qui infputacione falivae cecitati medebatur , quod teítatur T acifus FTiflor. l. 4. c. 81. p. m.610. & Sueton. in vvitá V'e[paf. Non abfimile referc zlius Spartianus dc FJadriano. De Pyrrbi Regis in pede dextro pollice, cujus tactu lienofos cura- vic, vid. Plinius Fliflor. l. 7. c. 2. & Plutarch. in vita ejus. Sic. etiam J7alentin. Greutr akius de quodam Anglo refert, quód ma-- gno cum fuccefIu omnisgeneris morbos folo cactu & frictione curaverit. De curis fimilibus vid. Pechlin. Obf. Phyf. Medic 1 3. Obf' 3 1. p. 476. €5 Obf. 32. p. 455. feqq. Paullini im Pbilofopbi- fiben Seperabenb p.s61. Memorabile eft, quod Borellus Hiff- €5' Obf: Cent. 2. Obf: 90. de Scribá quodam narrat, qui folà brachio- - rum frictioncinnumeros & quidem febricitantes fanitati refticuic. De Regià curandi methodo, quá folo tractu ftrumz curantur, ele- gantem confcripfir diflercationem Morhofius de Medic. Principe.

OBSERVATIO XXVL1 e Dx. D. GOTTLOB SCHOBERIL. De

Partu magico ovorum gallinaceorum in viro letbali.

Irabilía fané & ftupenda nobis nonnulla videntur opera:

magica, quz partim à Cacodamnonis aftutid, partim à da- mnatá Sagárum cohorte peraguntur & fiunt. Inter ca referri meretur fequens hiftoria , quz à Viris fide digniffimis, dum Re- valiz commorarer , mihi eít relata. - Scilicet Sartorquidam pau- perculus, Vetulis quibusdam in vicinià degentibus ova gallina- cca furto fübtraxerac, furcumque hoc commifit per aliquoc fe- pumanas. Ab his in tantüm fafcinatus ventris corminibus aftli- : b :

3 gcba-

Mo RR UNPMEEEEMO oen oc gcbatur in. principio feré intolerabilibus ; qui camen. fücceffu remporis in colicam convulfivam atroci(limam degenerabant: | - fub quibus fimul ova per anum deponebat, unà cum cantu par .gurientium gallinarum fimillimo. Poítquam autem per breve . temporis fpatium. ultra centum ova exclufifiet, vitam tandem ánipfo paru fimul exclufit, ficque ridicula: huic tragoedia finem impofuit. | Cn. tz06.d. 6. 2Maji Lipfia Auguflam ; Vind, mif.

Va rana

ades OBSERVATI1O XXFLH. Dx. D. JOHANNIS CASPARI GRIMMIT, D

e Rene dextro unius & dimidie libre , inflar capitis bu- mani , [pongiofo , calculis 65 multà fabuló repleto.

[N diftri&u Lipfienfi Vir tum pro(apiá nobili , cum ctiam magná | Aces maxime confpicuus, quinquagenarius, per inter- - valla conqueftus eft per decennium & ultrà de cruciatibus cal- culi cum miétu cruento, fumtó medicamine appropriaró per ali- quot dies ,imó hebdomadas , meliüs fe habuit, nihilominus re- mapfit dolor tenfivus in hypochondrio dextro. Cüm autem . hoc malum, licet prafenti(fima adhibita fuerint remedia, indies

. €reverit & fimul afthma accefferir, factum eft, ut brevi poft vi-

fam cum morte commutaverit. — DifIedtó cadavere deprehendi án cavo thoracis tres libras feri extrava(ati ; & in abdomine renem dextrum unius & dimidiz libra , inftar capitis humani cum tri- bus calculis majoribus & novem minoribus cum multo fabulo replecum. Ren finiíter erat in figurá naturali , nifi quod etiam plurimos lapillos minores & fabulum in fe coninerct, uti Icon praíens (Tab.2.655, Fig.--) cxhiber. — . A Ren finifter in fitu (uo naturali. B. Idem Ren per longitudinem difle&tus multisque lapillis & fabuló repletus. C. Ren

f

SAO ; GNNSS ANN

— P. 7; ac ^ A

ji às / Tr |

1/7 I JL uM A

T ed Ifid | T ; li '

CM

Í

A ro NN 91

, él

" WM

i. y

£

N

x NS NES RSS

Ttf PAM

Hi j

NGMNOSS

SEIT

Htltuh np / MA (WM) A

|i D /

I, 7 2,

L^

4 2191777121, A IMHMM, 27 4,41 742) , "

— De Rene dextro unius & dimidia libra , inflar capitis humani , dc. $7 C. Ren dexter. monítrofus unius & dimidi« libra inftar ca«

^ pitis humani à parte antica,

D. Idem Ren à parte poftica.

E. Ejusdem protuberantiz fpongiofz.

F. Idem Ren per medium dilectus; — —

G. Tres calculi majores circa pelvim reperti; — 1 -— H. Novem calculi minores in fubftantia renis fpongiofa, — Procul dubio tanta & vix audita hujus renis moles inde orcum : fuum traxit, quód lapilli acumitraci dilaceraverint fibras & vaa. capillaria renis ; hinc fanguine extravafaco & lapillis quibusdam. remotis facta fuit exereícentia fpongiofa, quà indies auctá rupta fuit hinc inde tunica exterior renis , ne autem ha vacue.re- manerent , natura fecic, ut ita loqüar cum Chymicis , ftratum fuper ftratum fpongiofum cum membrana peculiari conclufüm; imó fi fpatium abdominis conceffiffet; corpus hoc monftrofum in multó majorem molem excreviffet; Et forfitan hec confor- tnatio renis laa fuit caufa hydropis: pecoris , fcilicec ob com: preílionem vaforum circulationem fanguinis depravantem ; bine- que extravafationem feriin thotace caufantem;

CTransmif[n Lipfía Auguftam Vindelicorum

| c4. Maji 1706.)

—— OBSERFATIO XXV1IL * Ds D. CONRADIBARTHOLDI DOBEHRENS-- De Fulmnine i&orum tra atione, (yc Excellentiffimi Dn. Kobnii de fulmine iorum cu-

ratione noviffimo Decuriz Tertiz Tomo inferta monet , ut quz his diebus de fimili cafu apud nos notare licuit, ad Illuftr, Societatem quoque referam, — Accidit enim die xxviir. Maji, ut aftu plus quam caniculari per plures dies confitente; (ubico | vefpe-

: t -— Obfirvitio EX ILL

I

i

veíperi circa horam quintam maxima tempeítas cum copiofiffi- — mo imbre oboriretur , cui poft dimidium circiter hore fpati- -

um unius aut fàltem bini fragoris conitru fuccedebat , quod

partem fuperiorem domüs cujusdam in platea fatis lata fic in-

- vadens, per tectum & tabulata mox feneítras motu vario, tan- / P

dem in hypocauítum usque vibrat , virginemque egregiam € regione fene(trz ftantem, in terram fubito profternit, uc per duas ferme horas pro mortua haberetur. | Vocatus fpiritu falis am-

. moniaci ad nares applicato eandem quafi in vitam revoco , ut - fublatis oculis, & íucceffivé verborum quorundam , quamvis

obfcurorum fono aliquam adhuc vite fpem füupereffe ceítare- tur , brachiisinterim ac pedibus convulfivum in modum fubinde agitatis, quibustamen, quod (ciam,nunquam obnoxia exílicerat. Interea cochleatim per os infundebatur mixtura quzdam ex aquis effentiisq; antapople&ticis cum fpiricuSal.ammon. & caftorei acu- atis 5 quibus etiam non parum excicari videbatur. | Membris quie- ti redditis , & tribus circiter à percuífione horis, venafedtio in brachio inílicuta, qua quamvis prima vice non füccederec, & chirurgus propter etatem per fpecillum venas fecare folitus, itum

(force fruftraneum) excufaret , quod fanguinis hoc in cafu

effluxus propter fümmum terrorem non fuccederet , me poft hore fpatium denuo urgente , eadem fub noctis initium repeti- ta; fluxusque fanguinis egregie fecutus. Cum vero ex funiculo globulorum argenteorum; quem in collo geftarat virgo; dif-

, rupto, hisque in terram fparfis ac nigris, collum parte quadam :

laum fufpicarer , in finiftro ejus füb aurem latere , quot glo- bulorum interítitia fuerant, tot quoque lineola nigra: octo cir- citer numero in collo occurrebant , quibus chirurgus confueta remedia opponebat. Continuatumquein.mixtura fupra dicta, & fomnus ad primam circiter feu mediam no&is horam ab ad- ftantibus impeditus. Di&a vero hora ad motum fanguinis & fpiricaum | magis magisque reftaurandum confir dumque pulverem ex falibus volatilibus fuccini , cranii. humani, fimi- libusque exhibui , adftantibusque cum illa mentis nondum com-

pos

De Fulpine 3orüm tratlatione, We

pos reddita effec, & quafi cemulentam fe praftaret, ut ad fudo- rem leviorem cogeretur fuafi. Poft fudorem circa fecundam matutinam in fomnum prolapfà, circa feptimam evigilavit, rc- rum omnium, quz poft fulminis ictum , cujus quoque non re- cordabatur, ignara, etiam ipfius venafectionis , quam tamen. apertis oculis admiferat. Exin volatilia cum caftoreatis per ali- quot dies interné externeque continuata, & hauftus fubinde vi- ni generofi conceffus, deque die in diem melius habuit, nec . quicquam defectus circa memoriam, loquelam, vifüm aut mem- brorum mobilitatem obfervatum. Lineolz quoque nigra in col- lo, relictis tamen levibus cicatriculis fenfim difparuerunt. |

Qualis fulminis fpecies exftiterit determinare haut facilé in proclivi eft. Cum veró dubium non fit, juxta diverfas illas fpe- cies odorem quoque fulphuris modo majorem minoremque exiftere, ita cum hypocauftum me accedente foctore ejusmodi Copiosé adhuc refertum effet, ex difcutientium force illud fuiffe opinor. Quoaccedit, quód ornatus capitis , Fonfange , quinque aut fex locis leviter combuftus appareret, ceu ab afperfis fcincillis fieri folet, funiculis veró globulorum disruptus, hique ipfi in fi- niftro colli latere nigri, in lateribus veró, quibusfe invicem tan- gunt , leviter colliquati effent cum lineolis, ceu dictum in cute nigris. Praterea feneftra, per quam apertam fulmen hypocau- ftum intrárat, lignum in parte inferiore fiffum apparebat, & ful- men per fene(tram, ceu di&um ad collum virginis vibrans, aque collo rurfum per transverfum cum maximo impetu parieti una circiter ulna füb feneftra per quam intrárat, allidens, in pariete veró foraraen disjecta calce & fübítrata materia latum & con. cavum, non tamen pervium formárat,

De Lapide fulminari multa ea occafione apud omnes quaz- ftio, quem camen hic non adfui(fe'& collum virginis fulminis i&ui refiftentiam przbens, & foramen in parietis fuperficie nul- latenus pervium & ne quidem hians deprehenfum fatis proba- bant. Non igitur lapis fulminaris in omni fulmine adeft, ceu jam dudum relationes ejusmodi fuípe&tas arguic Zllufr. Dn.

Obférv, Acad, N, C. Ceme. 1. M Prae

po eme -

"

36.7

m

Prafes, Schróckius, Schol. a AMiftell. Cur.Dec.a. Ann.4. Obf. s3. - & forte rariffimé concurrit , cum corporis ejusmodi folidiffimi, mec interdum adcó exigui, ut pinguntur , generatio in athmo- fphara aérca & quidem in inftanti , mente vix concipi queat, ut .. ádeó qui iisdem adícribuntur cffe&tus, potius à flammá quadam quafi concentrata , ceu ut /Vafalis Comes |. a. mytbol. p.157. olim

loquebatur ;vi craffioris ignis dependeant, - Ceterum celerrimum fulminis ejusmodi per quatuor cori- elavia motum quoque fitit Dn. Treublerus in. /Hifc. Cur. Dec. z. Ann. o. Obf. 57.ac fimul curam fulmine percuflorum ex mente Dn. Beza , Medici quondam Argentoratenfis fubjungit , cum. quo tamen circa Venafcctionem non ejusdem fententiz fum, | quam juxta cum Excellentifs. Kobnio in hoc cafu füummé necef- . fariam arbitror , ad fuffocationem fcilicet precavendam, & fan- guinis fpirituumque motum reftaurandum , quod ipfum quo- ue exemplis apud Schenkium Lx. Obf. 151. 69 Borellum Gent. 2 Oif 38. illuftratur. S : | C Hildefio Auguftram Vind.d. 18; anii 0g sind ifa. ) ídc

n. 1706.fhi[]a. ).

*

c. OBSERFPATIO XXIX. — Ds. D. VITI RIEDLINE H ydrocepbalus «viginti quatuor amnorugz, VEcem interea prateriere anni, quod Augufta Vind. vocatus "fui ad Virum quendam ex haud ignobili, quin fic far clara familia ortum, qui tum arthritide decumbens meum defidera- vit confilium; hujus querelis dum aures prabeo, & medieamen- «a praftribo, obtutui meo fe obtulit puer, horrenda: magnitu- dinis capite inftructus, manuum pedumque ufü deftitutus & fe- dendo decumbendoque tempus confumens : Hydrocephalo ita- que hunc laborare ftatim ftatui, & vel hac de caufa eo curiofius in quavis ejusdem fatainguiivi, quia tum multa quidem de hoc | morbo

Thdrocepbalut viginti quatior aumevtm.. i Ss or

morbo laborantibus legeram , ha&enus tamen nullum unquam yideram ; quantum veró memini, tum mater recenfuic; fe hunc filium fanum atque incolumem edidiffe, ficque per quiaque fe- re menfes eum nulli malo obnoxium fuifle, nifi quod interdum catarrhis, ( quorum originem parietibus tum recens incruftatis

/& dealbatis adfcripferat) laborarit: Hifce veró tum fuadente in-

figoi quadam Matrona fe unguentum quoddam oppofuiffe, -

quod catharros -— exficcavit; accaput abillo tempore fem- per excreviffe, fic ut anno atatis tertio magnicudinem confüe-

tam jam longe excefferit, qua; ab hoc cempore femper majus

incrementum fumferit, donec anno feré feptimo increfcere de- fierit & tam diu quidem puerum iaceflifle; nec manuum ufu deftitutum fuiffe; ac füperveniffe cum apoplexiz quendam in- fultum, qui eurn fic debilitarit, ut ex illo cempore artuum ufu omhninó feré defticutus vivat: intelle&u camen femper fic gau- debat, uc tandem & ad S. Synaxin admitti potuerit: Jam cum ve- rÓ ftatim in votis habui, ut aliquando poft mortem caput hoc aperire liceret, ut vera cam diu inftantis hujus mali caufa innote- fcerec; hocque votum meum non uni folum amicorum meo- rum detexi5 ex quibus Pharmacopccus induftrius, Dn. Jo.8Bitt? 1rnán/ mei memor, ctim nuper An. 1703. d. 1. Januar. beate de- functus fuiffec;à matre füperftite impetravic, ut hec fequenti die hujus monftrofi capitis apertionem conceflerit;ubi primo quidem - circumferentiam externam exploravi , hancque uadecies hujus li- neg longitudinem

' &quaffe inveni; remotishinc integumentis communibus; uti in aliis hoc morbo defunüis future minus firmiter cohzrentes quin hiantes reperta fuere, ita in hoc cranio tam arcte clauí« confpicie- bantur, ut in quibusdam locis illarum vix veítigium quoddam notari porueric;ferra mediante hinc non absque labore, remota ea, qua eminet cranii parte, per felicem Chirurgum , Samuelem Srurmium , hoc duplo craffius ubique fere comparuit, & quo- niam cerebrum arcté eidem conjunctum fuerat, absque hujus lafione ubique ferra penetrare non potuit; unde füb apertione M 2 adhuc

P id

»- pu x Obfirvatie XXIX. S adhuc non parva feri limpidiffimi cópia profluxit, quod vafe ad ád deftinato excepimus ; licec veró hujus feri femper plus cfflu- xerit, quo magis cranii fuperior pars remota fuit, ubi camen fe- - dem fuam habuerit? ca fepofita non ftatim patuit; donec cere- - brum in duo fua hemifpharia divifum fuit , ubi ftatim tanta ca- vitas in utroque oculis patuit, ut in ca omnem liquorem con- tentutn fuiffe nemo dubitarit 5 qui nempe ventriculos utrinque fic diftenderat , ut facillimé duos pugnos quilibet admifiílet ; ce- rebrum veró ad cranium fic comprefferat , ut nullibi digito cransverfo craflius extiterit; & feri quidem , quantum vafe fub- tus pofito excipi potuit, menfurz quatuor cum dimidia evacua- tz. fuerunt ; utque de cranii infigni excenfione judicare poffis, pars ferra refecta duas cum dimidia Auguítanarum continebat menfurarum : Ante feptem annos, eum & vifum perdidiffe, ma- ter ejusdem poftmodum retulit; & quod notatu digniffimum, eum per aliquot annos, per quinque vel fex hebdomadas alvum - obítructum habuifle, & cum quidem non nifi parum admodum fecum excreviíles fique vel ex Fol. fenn. paratum laxans eidem exhibueric, hoc ftatim convulfiones excitaffe , eadem narravit : In quorum contingentium caufam plus otii me nacti fine dubio non absque quadam utilitate inquirent : quotquot veró ego hac de re confului Auctores, qui tam diu hydrocephalo laborantem defcripfiflet, mihi quidem non obvenit: Natus enim hic nofter An. 1678. Meníc Majo, & eo tempore, quo fupra memini, vivis fübtractus fuerat ; per integros viginti quatuor annos itaque cum

tanto hoc malo confli&tatus eft ; adeoque inter ra- riffimos hic cafus merito locum obtinebit. (A-1706, d.1 9. unii Ulmá Auguflam: Vind, mifJa-) :

)o( R$

OBSER-

De TTifiiculo human. offe.

: OBSERFATIO XXX Riepe Ds. D. REINHOLDI WAGNERI. De :

Tefliculó bumanó offeó.

Efticulum in cartilaginem abiiffe, commemorant Ephemeri- lá Nat. Curioforum Dec. IL A. X. ObÉ CLVI totum pariter cartilagineurn 1. c. detexit Nobiliffimus & Excellentifs, Dominus D. Philippus Jacobus Hartman , Profeflor Regiomontanus Cele- berrimus, Fautor & Przceptor meus quondam aftumactiífimus. Jam veró, cefticulum in os duriffimum degeneraíle, & quoad totam íuperficiem veré offeum , prafenti obíervatione addere placet. Qualem itaque, ex beati Parentis mei Mufzo Nacurali- um, inter rariora mea poffideo tefticulum naturà offeum, ta- lem prafenti füb fchemate ante Eruditorum oculos pono: vid.

ie | . Tornator nimirum feptuagenarius, nomine $fsanfi Calbau/ Regiomonti Anno 1681.d. 2o. Januarii, tefticulorum hydro-& farco-cele laborans , dextrum paracentefi fibi perfodiendum cu- ravit ; nter operationis é»xei;cw, Parens defideratiffimus , Da- niel Wagner, Chirurgus, prafente beato Dn. D. Linemannó, al- (crum quoque finiftrum tefticulum duriffimum deprehenden- tes , ipfo egro fatente, jam ultra triginta annos hunc tantam du- riiem, nullo tamen dolore notabili , contraxiífe comperiunt. Tandem , die 27. Novembris A. cit, miferó vitam cum morte commutante, ex anatorce patuit, totam finiftri cefticuli conve- xam füperficiem , craffitie pennz columbinz jin os duriffimum abiiffe, adeó , ut ad duritiem petrofi offis proximé accederet; Superficies externa, exteriori facie fatis erat afpera & inzqualis; interior veró, lzvis: & in hac parte concavá latitabat materia gelatinofa feminis corrupti, Non raró itaáque per aetatem, mem- branas, Rnrunets qudsdogue arterias pariter & venas fpermaci- €a5 cartilagincam duritiem.contraxiffe, partim propriá experien- | M5 (ia

x: vs d

E

si | -. Obfervatio xxx.

- £ià didici ex anatome canis moloffi farcocele fini(tri tefticuli af-

fe&i, utpote cujus vaía femen pra parant tota deprehendi car-

.- xilaginea , & inífar ligamentorum compacta : partim ex Ccle- . berrimi Dn. Blegny in Zodiaco Medico-Gallico A. IL. M. Martii

Obfervatione de feminis petrificatione , conftat , quod in vafis femen ejaculanübus fimilem petrificationem notaverit. Nec tantum Experientia , rerum optima Magiftra, confirmar, tendi- nes in variis animalium partibus in offa indurari , quemadmo- - um in pennatis, fieiliter inoffe cordis diverforum animantium, denique in offibus emibryonum patet, utpote quorum offa ma-- xiraam partem ex tendinibus induratis conftant: Conferatur ob- fervatio CLV. de Periofteo offco Celeberrimi Peyeri in Mifcellan. Cur. D.II. A. VII. item Obf XIL 1. c. laudati Hartmanni, qui fimi- les laminas offeas unius ureteris Eruditotum orbi propalavit. Sed & ferum ipfum, prouti in ftatu naturali membranz, carti- laginis offisque naturam affumere aptum eft, ita gelatinofas ejus partes, difcuífis aquofioribus, in os abire poffe, certiffimo co- güovic expérimenco Illuftris Curioforum Collegii Prafes, Domi- us D.Lucas Schróckius, quippe qui D. II. A. IIl. Obf XIX. p. £9. offa ex farcocele fuppurata prodeuntia accurate notavit, Hifto- rixque hujus, inter memoratu digniffima , fidem fecit obferva-

. gione, de officulisex farcocele fuppurata prodeuntibus, 1. c.

: Ufus Chírurgicus. | E diétis liquet, quód operatio Chirurgica in tefticulis extir-

andis in quibusdam felicius, in aliis minus fuccedac. — Ubi enim vafa fermen przparantia inftar lizamentorum coaluerint duritie cartilagincá , in fe&ione farcoceles nullum erit periculum, nec proprer merum hamorrhagie ordinariá opus ligaturá va- forum. Ubi veró varicofi cefticuli corpus nexu fuo ac cohzfi- onc cum peritonzo, & infignioribus vafis Ileo inteftino adhafe- rit, quemadmodum hoc ex anatome militis iliaca paffione ex &rco-& bubonoczle A. 1658. M. Februarii defuncti, pracíencibus RO ! | Amplis

,

i MN UM) TW, / /) lij N^

, —O9

iJ Wh ili, m

V—

Ji Jj

LJ NO "n à M li il 1 [, 1/1) 2t

ym

1 Pu ' 7/4

UM. [i PPP LaL t p, : —

id SE a — "De Teflienló humanà offi. 5p Ám pliffimo Dn.D. Georgio Friderico Franco dé Frankenau , Fau- sore meo honoratiílimo, aliisque Amicis, cognovi: ibi fruftra omnibus tentatis , fectió quoque fi non omninó impoflibilis, emnium tamen eric difficillima. 2x nif A cuia

Teftieulus humanus , cujus tota fuperficies laminà offe& memorabilis. : ERO 4.a.a.a. Tefticuli offei pars externa five convexd, b. pars interna concava. — €.c.c.c. Caruncule offee. in éxrerna fuperficie piff S3 majoris magnitudine, . Hafrnia Novimberzam 1706. ng : ^ ro. ulii sif. y^ | N

z . OBSÉRVATIO XXX e .Ds. D. GEORGII FRIDERICI FRANCI - —25. BÀBBRPERANKENALU

agiestioge ary: ;; Me une | Viola Lunaria majori filiqua rotunda €. B. P. five

naria Graca mon[irofa.

Bundantius nihil foecundiffimum Natura: gremium habet,

A auod tanta fpecierum varietate atque copia füperbiat; quàm Ípatiofi(fimum, ut communiter apud nos audit, Vegetabilium Regnum, quamvis & in reliquis minimé deficiat. Hinc etiam fir, uc. plures. heic quam. alibi Natura occurrant aberrationes partusque multiformes , de quibus plena fant hodié Curioforum ebfervationes , plena fidiffimorum Scriptorum teftimonia ; im- primis veró , ut alias nunc mittam, cum hac modo deícribenda in /Mifcellaneis noftris conferri meretur Obf. 3. Anni LX. Decur. 1. B. D. fob. Aicbael. Febrii cum annes fibolio, atque Ann. 11K, ejusd. Decur. obf. v6. D. /Melch. Eribe, ubi agicur cam de Chry- themo monfítrofo , quàm de Chamomilla rara, pariter mom.

| ftrofa,

^ S wn z— - t 2 es - "Obfrvaio XXXI. E .— ftrofa, quibus fübne&i poteft illa obfer. 4nni V. 65 PI. De- - cur. ll. de Bellide majori tergemina, ante hos 6. annos à me confignata. Di&tis omaibus autem praeferenda omninó mihi vi- . detur, five plance magnitudinem fpectes, five florum in caule latiusculo, oblongo in thyrfum quafi aut umbellam egregie conglobatorum multitudinem infignem , ola hecce Lunaria Gr«eca major , que füb exitum menfis Junii An. 1705. in cultis- fimo horto Soceri mei pl. Venerandi, Dn. fob. W'illemfen , Pre- fe&ti Provincialis Reg. Infularum Farocenfium , inter alias ipfius amoenitates florumque varietates, jucundum oculis noftris pra- buit afpe&tum, per integrum feré menfem. — Flores hujus plan- tx, quz re&ius multiplicis quàm fimplicis merebatur nomen, erant tetraperali, dilute. purpurei , infidentes faítigio caulis five caudicis bicubicalis , leviter intorti, ftriati, non craffi, fed ultra pollicem lati, quos dein deciduos infinitus filiquarum oblonga- rum ,rotundarum ac tenuiffimarum , pedunculo fuo inherenti- um , femenque oblongum virore transparens ac diftin&tum in-

cludentium excipiebat numerus : caulis hic in íummitate, quem.

flores turmatim ftipabant, erac bifurcus, & in duo fegmenta ul- tra pollicis profunditatem divifus, utróque in plures fimul laci- nias non adeó profundas fupra abeunte ; qua caufla etiam fuit, ut in medio florum ifterum in orbem a&orum hiatus aliquis occurreret, ut fchema Fig. -- additum ànobis clariusid explicat. Ubi flores definebant, caulem utrinque plurima ad imum usque cingebant folia, in ambitu paululum ferrata, oblonga, acumi- nata, & in virore nigricantia, non hiríuta, auc alternatim , ut Eruce folia difpofica, fed equali liberrimoque Nature ductu unum poft aliud. Ubi caulis € terra fürgebat , paullo quidem craflior confpiciebatur quàm in medio , fed non adeó latus & teres, paucioraque ibi numerabantur folia quàm fuperius. Mi- rabilis hujus plant radicem penitius luftrare non licuit, ne for- te bipalio accedendo propius, vel, tractando incautius damnum ei inferretur ; fi tamen conje&urz heic locus, dicerem, plures radices ín unum communem coiiflc ftipitem , ficque coadunafle

| invi-

LI

De Viola Lunaria majori filiqua votunda C. B. P. five Lunaria chc. s 97

invicem , fimiles flores ac folia proferentes in copia, vifuque ju- cundiffima: Sperabamus quidem fequente anno in eadem plan-

tà fimilem Naturae lufum cernere, at fruftra, quoniam ab Hor-

tulano in alium forte pulvillum translata & à fe invicem diducta vel exitirpata aut penitus ablata fui. Decerptum interea cau- lem hunc notabilem , poftquam defloruit, cum fuis foliis & fili- quis apte ficcavi , & herbario vivo unà cum aliis, ut fpectari à quovis deinceps adhuc queat, intuli. Figura hac luxuriantis

Viola Lunariz rudiori fic penicillo à me adumbrata ne dum di- .

midium magnitudinis fuz naturalis ac debite heic exaquat.

OBSERVATIO XXXIL-

Ds. D. GEORGII FRIDERICI FRANCI

DE FRANKENAU.

De. Unguibus recurvis mon[irofis manuum in puero.

Uoniam planta cujusdam monftrofz mentionem modo fe- cimus, operz pretium fore arbitramur, fi paucis fimul oc- cafione prioris Ob(. monftrofum quid in medium proferamus, quod in homine; quam plantam inyeríam veteres dixere Philo- fophi, proxime elapío abhinc anno heic videre nobis contigit. Nimirum d. 25. Augufíti Anni fuperioris 1705. fiítebatur mihi plateam tranfeunti puer duodecennis pauperculus, nomine Jo- : hannes, filius ruftici cujusdam ex pago (rberslof/ Skeelianz Ditionis, opem, fi fieri poffet, heic querens, Corpus ejus to- tum quantum, fub primum ftatim obrutum apparebat impu- rum & Cacochymicum , laborans fcabie foeda , quod malum ple- becule huic feré eft endemium , ac facies fimul ejus tumida quodammodo ac livida. . Ante fefquiannum demum, ut mihi : dicebat, laborare coeperat infolica hac unguium conformatione, qui indies majus füumebant incrementum , adeó ut nuncad duo- rum ferme articulorum digiti cujuslibet magnitudinem ab eo- Olferv. Acad. N. C. Cent.I.— N rundem

cw 000 S Olfiruaio XXXIL

" : [-x- EE E - Eo - :(l. . . : RSS US *. . rundém apice reflexi ac recurvi fic accreverint fquamatim fcabri

- & deformes non pellucidi, fed coloris grifei , hinc magnitudinis —& craffitiei ipforum pendet inzqualitas. Digitorum anterior - pulpa fimul cum ungulis in unam coaluerat fabftantiam duram. atque corneam ,ut vix aliquid fine magno impedimento mani- bus fuis contrectare aut arripere valeret. E , Vernó nuper tempore alterius manus finguli decidére un- gues, qui dein fenfim fücctefcebane fponteque regenerabantur. €üm aliquando unum ex illis vacillantem fortiori nifu & vi vel- let detrahere , multum inde ftillavit fanguinis: In pedum digitis nihil tale apparet , fed commode faris incedit. Atque hac eft - vera unguium talium monftroforum hiftoria ; nunc ctiam bre- -viter eorum indicanda. effet curatio, & quibus auxiliis commode illa poffet fieri, cum noii fit prime conformationis malum aft - eum ad Therapiam hac potius fpectet, cordatioribus aliis atque . prudentioribus Medicis lubens eam relinquo. Interim qui plu. za de his.no(le cupit, adeat, fi placet, $. 33. Omycbologie noftre Curiofe ante aliquot annos Jette edit, ubi fimilis in leprofa unguium recenfetur ftatus, uc & curiofas obf. 160. D. Gregor. Hhllingii Decur. H. Ann. I. /Mifzell. Acad. Nat, Cur. atque 167. ebf. D. Ern. Fridem. Schelbafit ejusd. Decur. Ann. 3 feq. una cum doGiffimo fcbolio aliosque. Eoour ( Hafnià Noribergam An, 1 706» mifje. )

OBSEÉRVATIO XXXIIE —— Ds, D. SAMUELIS STEURLINI.

Examen Urine per ponderationem. E

Iu fui anxius in praxi mcà médicá, quomodo experiri pof

fic Medicus naturam in morbo' vel fuecubituram, vel non?

ne Medici labores & egrotantium fumtus fint plané inanes. Sz- pillimé enim accidit Practico, ut dubitet ratione Ípei reconva- lefcentiz , patiens vero pratez omnem fpem reconyaicfcio quan- EE | doque

Examen Urina pev pondevationenz, —— ET

doque optimam fovet fpem, cum tamen patiens citó moriatur,

. id quod frequentiffimé ficri folec in febribus, morbis acutis, &

quibusdam chronicis , veluti obfervationibus aliquando declara- biur, Tandem uthac in re dubiá me facerem certiorem, fía- gula conjunxi figna medica, phyfiognomica , pathologica , pul-

. fum, lotiumque humanum , nihil tamen nifi probabile exinde

formare potui argumencum , quod fcil, probabiliter funcftum fit fignum'lotii , quando notabili peccat craffitie, difcoloratione, infeparabilitate quoad contenta , & fen(ibili gravitate ex fpiritus vitalis defe&u: Unde ut incrementum & decrementum vicalita- tis accuratius examinetur, certiusque poflit concludi vel ad fa- lutem, vel ad mortem, ipfum agrocantis lotium accuratiflima examinavi libra, ubi mira qubid. gradus incrementi & decre- menti morbi atque vitalitatis obíervavi, prout fcriptum meum Gothz typis publicatum multis declarat exemplis , cujus ticulus 2Bon bern biébero febr eeraditetenSigao phyfico, bem tlrin etc. cum mantiffa de Examinatione rerum, praprimis urinz huma- ng per pondus. Quia veró ipfo in Tractatu Inftrumenti figu- ra fuis cum requifitis eft omiíla , eandem breviffimis ica defcri- bo: Libra fit exacté ftructa, quó etiam fedecimam grani partem

notare poffit, vitra veró finc bina cryftallina , hujus forme & ma-

in medio colli maximé anguíta.cum forami-

formata, quó eó meliüs liquor poffit infundi, alterum altero fic levius , levius adje&tione pul- veris vitri accuratiflimé cum altero aílimile- .tur, urina fani hominis perforato immittarur vitro , usque dum aliquid ex foramine vitri profluat, cunc cauté concutiatur vitrum cum urinà,ne aliquid in foramine fuperflui hareat, purgetur probé ab externis impuritatibus, ne | exinde examinatio reddatur falía, cunc bina vitra libre imponantur , equalia reddantur. adjeQtione pulveris

"OW ...— fragmen-

gnitudinis, in fundo lata, figura pyramidalis, :

ne in latere colli, in orificio inftar infundibuli :

100 * — — Obfervatio XX XIII. fragmentorum vitri & obturamento ex fuübere, fa&à «qualitate alterum vitrum fragmentis vitri rité gravatum exacifTimé clau- datur obturamento füberis & refervecur, canquam fundamen- tum examinationis liquidorum , inprimis veró lotii humani, Bi- na hzc vitra accuratiflimé in loco claufo retineantur, ne impu- ra reddantur : Hifce citiffimé absque labore atque moleftiá qui- libet liquor, fpiritus, aqua; fons &c. precipue veró urina huma- na poteft examinari ad cognofcendam increfcentiam & decre- fcentiam valetudinis, vite, graduum morbi, & appropinquan- tis mortis, quod cuique proficuum, cui modó fanitas cure cor- . dique eft. j CSilufrz Auguftam Vindel. d. 20. alii An. 1706. miffa. : :

Ad majorem hujus Obfervationis illuftrationem, atque iri gratiam eorum, qui prafatum libellum non viderunt , aut lin- gu& Germanicz notitiam non habent, lubet ea; que Anno feq. d. 9. Aug. Exc. D. Author ad Excell. Dn. Prafidem fcripfit, fub- jungere: Uring ponderis examinatio, veluti & hujus fubftantia ; contentorum , colorumque rationalis perfcrutatio Medicum omninó certiorem faciunt vel futura falutis, vel mortis, morbi. incrementi ac decrementi ; ex. gr. Puer 12. pené annorum diu fcabie humida debilitatus , tandem fentit diarrhoeam eo tempo- re epidemicam, hanc reftrictam fequitur anguítia pe&oris, de- bilitas cum febre & deliriis quibusdam fumma ; adhibentur con-

- fectiones confortantes, anodyne , & magno juramento promit- titur à quodam fpes falutis ; urinz pondus quinque granis pené fü- perans fang gravitatem privatim examinatum, ficut & color uri- nx obfcurus, craflus , ejusdemque contenta indigefta, vel peffi- mé fccrera indicabant natura interitum ab interné oppreffis fpi- ritibus qui & fubíecutus fuit fpacio octo horarum , cum alii (à- lutem jurató promitterent. — Sic eoipfo tempore febris epide- mica catarrhalis maligna virum medic ztatis periculofiffimé af- ficit, cum fingultu continyo, expuitione vifcofitatis, & fignis ex- ternis fucuri interitus natura, uring veró pondus notabat. poft

ufum

LI

Examen Urine per pouderationem. IOÍ

ufum frequentem falis volatilis pectoralis loco gargarismatis iri aquá calidá, & poft propinationem copiofam mixtura €. theria- cal. cum Sale vol. C.C. vel fl. Sal. Ammon. fpem falutis, nun- quam enim fuperabat granis 27. urinam fani, etiam ubi omnes defperabant, urina decumbentis apparcbat levior cum fignis di- geftionum, & promittebat falutem , quz etiara fubfecuta prater omnem adítantium & reliquorum opinionem. Simili modo quoridié multorum decumbentium gradus quilibet morbi vel cum fpe falutis, vel cum metu morts examinabantur per pon- dus urinz, fepofitis ob perruriam temporis aliis fignis omnibus, ex fübítantià, coloribus & contentis urinz, uti ciriffimé adhibi- - tis canrüm quibusdam fpecificis ; & urinà fpiritualiori & volubi- liori fadtá , parcius fimplicia fupradi&a propinabantur remedia ob prafens morbi decrementum : unicum veró mihi accidit ex- emplum , contrarium quoad examinationem ponderis urinz ; fcil, patiens quidam fenex periculofiffimé febre graffante mali- gnà decumbens ob deftructionemi fpirituum viralium ex motu & impeditá expulfione malignitatis ; poris aére libero occlufis, poft ufum mixtura fimpl. cum fale febr. & cinnab. fentit maxi-

mum levamen; fudorem , fomnum, pulfum fortem non decli-

rniantem ad interitum ; ex improvifo veró mutatis his omnibus, . facies Hipp. pulfus debilis , fudores frigidi, oculi pallidi proxime - futuram indicant mortem , fimul ac contenta, fübftantia , & co- lor uririz ratione craffitiei & defectus digeftionum : pondus ve- tó urinz fanam non fuperabat nifi tribus granis ,interim cámeri moriebatur patiens dimidii diei fpacio: rationem potidetis urina: mortem adhuc non fignificaritis reperio in opprefliorie fpirituum letali ab extra per refrigerationem, inque malignitatis repulfio- ne ab extra ad intra , ubi fpiritus vitales interné tardius deftru- untur, in quo cafu frequentius uriria eft ponderanda, & (1 de horá ad horam increfcit pondere, certiffima fequitur mors; fi veró non; adhuc fpes falutis pra fto eft.

N 3 OBSEK-

: x 2 v - Oliva xr é XXXP. - COBSERVATIO XXXIV. ——

- ps.D. GEORGII ETIRIS REIR PETRI — s AB HARTENFELS.

De Calculofi anatome.,.

Nu exenteravi miferum calculofum , nempe Petillu- ftrem quendam & generofiffimum Dn. Coloncllum , Johan- nem à Morítin, qui per quatuor annos, & quod excurrit, horri- biles paífus eft calculi & hypochondrii dexcri dolores , cum fre- ^ QUEM &feré aflidua mictione cruenta: huic cum aliquoties

uaderem medicamenta ad calculum curándum idonea, recufa- bat illa & pracisé negabar, fe calculo laborare, accufabat autem obítru&iones fibi familiares : plufimorum Medicorum fimul confi his ufus tandem fato conceílit : (e&tio autem poft obicuam .àme adminiftrara docuit, me à (copo non aberrafle : fiquidem ex veficà extraxi fex pragrondes calculos uncias feptem ponde- rantes, quorum. icones hic Pig. -— adjeci: indextro veró latere re- periebatur pregr fa mefenterio & colo an- nexa , variis tunicis füccin&ta , cubulis pluribus atheromaticá , in quibusdam fteacomaticà materià plenis referta , cujus pondus erat librarum quatuor cum femiflc,

OBSERFATIO XXXV. ps. .D, GEORGII CHRISTOPHORI PETRI AB HARTENFELS.

De AMania ex Plica abfciffa. Aes aliquot annis curavi quendam religiofum, qui fibi ipfi per imprudentiam abfciderat plicam Polonicam: unde brevi poft maniacus fa&us cantillabac varias candilenas fine incermif- - fione , inprimis notum illum verficulum retrogradum : Bon tibi

AES

Obfervatio XXXPT. dp XXXPIL —— 10

i "

tibi fubito motibus ibit zmor: poft feptem dierum intervallum .

: & duabus vicibus repetitam venafedionem , fimulque prafcri-

pta convenientia remedia , qua vel prorfus averfabatur, vel in-

tractabilis «gerrime affumcbat, animam Creatori reddidit, deli- Yio tamen brevi ante obitum remittente. | Bac

OBSERPATIO- XXXVI- ^ D». D. GEORGII CHRISTOPHORI PETRI

D

AB HARTENFELS,

De ,

» Tertiana vottu ex naufea curata.

: Poe aliquando: magni cujusdam Principis Ephebum febre terciana labórantem : hic ad vomitum alioquin non procli-

vis , cum pulverem emeticum ipfi exhibere vellem , ex folo illius

afpeQtu (faftidiebac enim extreme-omnia medicamenta, ) enor-

mes patiebatur vomitus biliofos per aliquot horas, & vix com- ——

peícibiles, unde fa&um, ut mediante hac antipathia fua fponte $vacuaretur caufa morbifica, febre ftatim ceflante, nec ullo pa- *oxyfmo revertente. - ! ( Erferdia Auguflam Pind. d, 25. fal : 0o n. 1706. Fifa. ) : OBSERVATIO XXXVIL 7 0— Dx. D. CHRISTOPHORI DANIELIS | MEZGERL |

De :

| Glandulis ex mamma esicretis, AX jam effluxerunt tredecim & plures, cum Foemina qua- .dam. ictu pugni violentiori forté & inopinató mamrnam: dextram percuflillet; fenfir exin dolorem quendam pungitivum: in co mammxz loco, tribus vcl quatuor digitis à pupillà: fermé per trimeftre , fine camen tumore aut rubore ; attamen ifte do- lor dein remific, nec ipfa quicquam pofthzc perpcífa eft; Au- . ? tumno

304. 7... Olfervaia XXXFIL.

&urano preterito recruduit dolor à tot jam retró annis mutus,

iccedente tumore quopiam ad magnitudinem nucis juglandis

J mediocris fenfim accrefcente, apparentibus fimul ulcufculis bi-

nis minutiffimis ichorem fubinde paululüm flavefcentem ftillan-

tibus: Petiit füper hac confilium meum; ego glandulam unam

. alteramve mamma fcirrhofam judicavi , quippe venas circum

- eirca lividas aut turgidas nullas ( cancri fignum ) obíervare po-

. tueram 5 fotum proin ordinavi ex aqua foordii, pini, fumariz,

aqua calcis viva: , myrrha & cineribus cancrorum fluviacilium

calidé applicandum , os ulcufculi unius fenfim poft hac dilata-

batur,& mafífa albicans folida compacta , glandula nempe fcirrho-

fa vifui fefe offerebar , quz candem poít quatuordecim circiter

dies ultro