Google

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world’s books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that’s often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book’s long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google’s system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google “watermark” you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can’t offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book’s appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google’s mission is to organize the world’s information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world’s books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

atihttp://books.qoogle.com/

AV ars [- ΤῸ ks! exe)if-latelrclat:

Bollandists

Princeton University,

Clizabeth Soundation,

ANALECTA

BOLLANDIANA

ANALECTA BOLLANDIANA

TOMUS VII

EDIDERUNT

CAROLUS DE SMEDT, JOSEPHUS DE BACKER, CAROLUS HOUZE & FRANCISCUS VAN ORTROY

PRESBYTERI SOCIETATIS JESU

PARIS BRUXELLES Sooiété Générale de Librairie Catholique | Société Belge de Librairie Directear: V. PALME Directeur: A. VANDENBROECK 76, rue des Saints-Péres | 8, rue Treurenberg

1888

A550 (2% vi. 7

FLISTORIA

SANCTI MAR PETHION

MARTYRIS

SYRIACE ET LATINE

EDIDIT NUNC PRIMUM

ex cod. Londinensi (Addit. mss. 12174) JosEPpHUS CORLUY, 5. J.

IN COLLEGIO LOVANIENSI SACRZ SCRIPTURA PROFESSOR.

PROLEGOMENA.

Ex codicibus ab Henrico Matagne in Museo Britannico olim exscriptis (1), alte- rum jam in lucem edimus, Historiam sancti Mar Pethion, secundum unicum quod novimus exemplar.

Codex membraneus hanc historiam continens, catalogo Gulielmi Wright inscri- bitur numero DCCCCLX, idem unde desumpta sunt Acta sancti Mar Abdu’l Masich, que ante duos annos typis vulgavimus in Analectis Bollandianis. Porro lectorem remittimus ad descriptionem codicis Actis illis preemissam.

In orientalium ecclesiarum documentis tres reperiuntur viri nomine Pethion seu Phetion insigniti: primus sanctus martyr, cujus hic historia agitur, secundus patriarcha Chaldeorum, tertius presbyter quidam secularis,

De priore quidem hec pauca habet Assemani, Biblioth. orient., ἃς ILL, p. 1, p. 397, ubi de Isdegerde II, rege Persarum : * atque inter alios sanctum Phetionem cla- ruisse, qui in urbe Halavana ortus, ex Mago in oppido Gedan christianus et mona- chus factus, cum Jazdinum patruum ad Christi fidem convertisset, eamdemque in Badraja, Baxaja et Besendana annuntiasset, fillam quoque presidis Halavane, quam a demonio curaverat, una cum patre baptizavit; simulque omnes marty- rium sub eodem Jesdegerde subiere. Genobium postmodum ad tumulum sancti

Phetionis conditum. ,

(1) Vide Acta sancti Mar Abdu ’! Masich, in Analectis Bollandianis, anno 1886, Prolegomena. TOM. VII. 2

6 HISTORIA

Item ibidem (t. II, p. 403) : * Dadjesu, Seleucie ordinatus. Amrus ordinationem ejus ad annum 741 Grecorum consignat, obitum vero ad annum 776, postquam annis 35 sedisset. Ejus autem temporibus claruisse refert sanctum Joannem Casca- rensem et sanctum Phetionem, in urbe Halavana. ,

Pluries incidit mentio ccenobii sancti Pethionis, quod celeberrimum fuisse vide- tur. Scilicet Assemani, Biblioth. orient., t. III, p. 1, p. 156; 160; 490. t. II, p. 433 fit mentio ceenobii sancti Phetionis Bagdadi. — Pagina autem 506 hec leguntur: “ Sabariesus, patriarcha Nestorianus (sec. IX), monasterium sancti Phetionis instauravit. (Antiquum hoc erat ceenobium Persis regnantibus olim conditum). , — P. 513 dicitur Israel Cascarensis ibi conditus. Ibidem, t. I, p. 530, sermo est de ecclesia Mar Phetionis martyris.

Item, t. I, p. 582, habetur mentio Carminis de sancto Phetione martyre, scripti a Mara, archidiacono et archiatro, quod carmen prostat in Biblioth. Vatic. cod. manusc. Amidensi VII.

De Phetione, patriarcha Chaldsorum, hec leguntur apud Assemani, Biblioth. ortent., t. II, p. 430: * Phetion in regione Garmeorum natus, ex episcopo Thir- hane ad patriarche dignitatem in urbe Seleucia admodum juvenis, anno Greco- rum, ut notat Amrus, 1042 evectus, strenuam operam promovendis studiis nava- vit, adeo ut in schola, quam ipse fundaverat, 400 scholares numerarentur. Obiit anno hegire 123, cum sedisset annos 11 ; vel, ut Amro placet, annos 10 cum men- sibus quinque. ,

De tertio dernum Phetione hoc tantum litteris consignatum reperitur, quod, presbyter secularis cum esset, cogitavit invadere sedem patriarchalem Nestoria- norum. Assemani, Biblioth. ortent., t. II, p. 442.

Apparet duos ultimos cum Pethione martyre non nisi nomine convenisse.

Sanctus noster martyrium crudelissimum passus est anno nono regis Persarum Isdegerdis If. Regnavit autem Isdegerdes If ab anno Grecorum 751 ad 768. Conti- gil igitur martyrium sancti Pethionis anno Grecorum 759, id est 448 were chri- stianee. De illa persecutione, orta sub Isdegerde I, avo Isdegerdis II, hee habet auctor cowvus, Theodoretus (Hist. eccles., cap. 38, M. P. G., 82, c. 1272 et 1273): “ Per id tempus Isdegerdes, rex Persarum, ecclesiis bellum intulit, hinc arrepta occasione: Abdas quidam episcopus, multis virtulum generibus illustris, zelo intempestivo ductus, pyreum destruxit. Pyrea autem vocant illi templa ignis. Ignem enim deum putant. Hac de re per magos certior rex factus, Abdam accer- siit; ac primum quidem leniter factum reprehendit et pyreum denuo edificare Jussit. Illo autem repugnante, et hoc facturum se negante, ecclesias omnes se sub- versurum minatus est, reque ipsa quod minabatur implevit. Divino enim illo viro trucidari prius jusso, ecclesias destrui precepit... Hinc igitur exorsa procella gra- vissimos et sevissimos fluctus contra pietatis alumnos excitavit et triginta jam annis elapsis tempestas a magis velut a turbinibus agitata duravit. Magos vero Pers eos vocant qui sidera deos faciunt... Et Vararanes quidem, Isdegerde filius, post mortem patris una cum regno bellum etiam adversus pietatem suscepit: moriens enim ille ambo conjuncta filio reliquit. Tormentorum vero genera et

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 7

exquisiti cruciatus, quibus pios affecerunt, verbis exprimi vix possunt. , Subdit deinde nonnullorum istorum cruciatuum descriptionem et quorumdam celebrio- - rum martyrum confessionem enarrat, Hormizde, Suenis, Benjamini. De Isde- gerde II nihil refert Theodoretus, adeoque nec Pethionem nostrum commemorat; sed ex allatis a se exemplis, sancti monachi suppliciorum acerbitatem credibilio- rem nobis efficit. Ceterum Isdegerdem II etiam in christianos, sed et in Judzos, acriter ssviisse, narrant monumenta historica. Cfr. Néldeke : Geschichte der Perser und Araber zur zeit der Sassaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari (1879), p. 114.

Historiam sancti Pethionis, codice Londinensi contentam, lustravit paucis abhinc annis cl. Georgius Hoffmann eamque in compendium contractam germanico idio- mate publici juris fecit, adjectis non paucis eruditis adnotationibus. Reperiuntur hec inter Abhandlungen fiir die kunde des Morgenlandes erausgegeben von der Deutschen Morgenlaindischen Gesellschaft, VII Band, Ne 3, sub titulo: Ausziige aus syrischen Acten Persischer Mirtyrer (Leipzig, Brockhaus, 1880), pag 61-68. Haud parum utilitatis nobis ex hisce paginis in nostram opellam derivatum liben- ter profitemur. Litterarum autem orientalium studiosis, etiam iis, quibus scriptum Hoffmanni pre manibus est, non ingratum fore confidimus quod histori istius textus syriacus integer cum latina interpretatione ipsis jam opera nostra porri- gitur.

Nonnulla ab Hoffmanno proferuntur indicia que suadeant, textum nostrum syriacum ab originali persico esse transsumptum.

Restat ut iterum gratissimi animi sensa promamus erga cl. Gulielmum Wright. Vir enim doctissimus apographum ad codicem summa cura conformavit, plagulas typicas emendavit et quo interpretatio accuratius ad textus apicem exigeretur amicissime nobis adfuit.

(1). asde εἶξο zener πόδια α δι

δι δν τὸ λα διὰ ἐτῶν γόους ταν, wad (389) Ἐς ἢ

. WIwAa

man am rom sna . Lilo πὸιξοᾶ. on tho ἐξα pxsia TAO . Mase Mot Marais Jang «>t Mra 5 τό . οἷο teres te nwa’ Mzdis .amlia « asl tons τόν ease paso burs . Kirton rhmdus ot duithe’. inc sacl toro . durcams mhash (Ξὸ radia suis om cis. otaan ule τὶς ταὶ als mo. τοῖν τέσ, οαὐοδιθν (0 an cle» modu whazaXse ers clan calla soaiael ewlhso parla . .tahmss miss ole maton and τόπο chs neo oo τότε jada .calsos sisza . dls aslas oo (383.¥.0) duo . dan reais

(1) Titulum hunc ex subscriptione depromptum adjecimus.

Historia sancti Mar PEtHION.

Jam historia Mar Pethion sancti monachi et martyris.

Magus mittit 1. Paucis autem post diebus preceperat ipse ille Magus magnus; ἐπ οῤφ τοι et fecit conventum magnum coram se. Et cum congregati essent hendant. omnes magi pariter, ccepit dicere eis quasi secreto : Est aliquid quod volo dicere vobis abscondite. Et dixit eis sic: Cogitavi diebus hisce

exactis, non esse rectum ut supersedeamus et cessemus a perquisitione

Pethionis, capitis Nazarzorum ; eo quod non solum est eversor et confu-

tator omnis cause magiz, sed etiam illa quz ab eo aguntur, quotidie

perveniunt ad aures regis, et ideo vereor ne statim precipiat interitum

vitz omnium nostrum, et plus quam omnium vesirum, mei, quem misit

HISTORIA SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 9

rar aman ze eile. die laws avian Lhe alia a ne (1) xtxpsotama ¢_aa> eS ple

résalax . durant Walmss Wal ,macdure durclle

Botaia ας. aarss ,muaales cslentar claw eso 5 «. οδυτέ pets ptina . chris As Whras Wamda

ratram dao. cred’ ~ams akin . odin’ parison cambal pulse iu pti

BAA 2 SIA το masts ς οὐλλ τέϊϑν αξαρὸ che πέχοποπ metas hal also wom ast edith 10 pésaasx caXlax whzsazds «mith hal asics tac mdzsazd lin sors alien ta asasa . eam js pina HOTI0 Aplas poet τλ sa salsa . cam ait 5 2% πέχοπο om mhemarh mili saa +. ain πϑοὶ

(1) Uléimum ἵ habet Petocho.

ad corruptelam illam reprimendam. Sed nunc surgant homines illi qui sunt nobiles inter vos et Naihormazd Rad (1) vobiscum , et proficiscimini cito et adducite eum huc in catena caute, ne populus stultus christiano- rum eripiat eum vobis et fugiat, et sit malum super malum. Si vero noveritis vos superari, remisse agite cum eis; et dum negotium istud agitur, nos veniemus ad 608. 2. Et surrexerunt viri omnes nobiles et preefecti loci, et post duas _Hi, ut : : venerunt horas exactas pervenerunt ad cellam sancti Pethion, et cum per- aq cellam venissent ad januam ejus, in officio meridiano occupatus erat, et ejus, absque substiterunt timentes donec perfecisset officium suum. Cogitabant ΑΝ σαι μα, :

enim : Ne forte non percipientibus nobis, evadat et fugiat, et nos per-

(1) Vox πὶ » Rad, est titulus persicus pontificis magorum. Ita Johnson, Persian dictionary : “ A high priest of the magi. , Noeldeke vero (Geschichte der Perser etc. p. 447-448) opinatur Itadh esse titulum generalem officialium. Talis sensus videtur in presenti narratione preeferendus. Hoffmann (in ἢ. 1.) uno vocabulo scri- bit Nathormazdrad, quomodo et codex habet ; cum tamen inferius idem vocetur Nathormazd, alibi vero, nomine officii sui, Rad dicatur, satius duximus duplici vocabulo vocem syriacam NYNVBAcrasd exprimere.

10 HISTORIA

aio wadun asus im cami ima ~amhal

dual alas waal wish . τ΄. ,ἯξΞο τέξοᾳ.».9

-moasnry τ eiile dls auuhdewo .. δαῦτο, Pe Adasen Rin wo. adun asd phn adh amino adic . harms lila alaasal ean Sie duran Toor ehids dus sada . cased πα cam pata pot pn οὐδιδιοοτ οὖν. “ἘΞΑ ain tear . aal <_acal A\ss . razaas οξϑοδλοδι A al shila . tsa, et ae AM: .am cin ulm oe AAULS oN Ὁ τὸ a we Mint οὐ Mmtaanr <_acal αἵ aasax peo A aN rin’ .metasl do eas durtaine wamlsoa . potas pha Saas rela. malsal resatdu réla Indes <i pis cas τέΞοϊ ἐν sore. (383. 7.0). ain Ls dass ela pd pmo» dui sates ws so . aor

+ ants a0 Lilo aismddsva τό ἴσο cll dal

damus vitam nostram. Et cum perfecisset officium suum iste Sanctus, exivit ad eos, et dixit eis : Quid statis hicin xstu, domini mei? Si vide- tur vobis, ingredimint in domum servi vestri, et quiescite pusillum in umbra ἰδία spelunce ; et si praterea me queritis, ecce me coram vobis, et lztanter ego proficiscor ad accipiendam coronam martyrii. Ipsi autem stabant stupentes. Et rursus altera vice dixit eis : Vobis dico, viri, venite, protegimini ab xstu, et propter me nolite persistere in hzsitatione ; quia ad signum voluntatis vestre paratus sum ego. Illi autem, ubi hee audierunt, cogitarunt intra se : Pretextus est, quia prospicit quomodo fugiat; et propterea amice rogat nos in cellam suam. Sed nos ne persua- deamur et ne accommodemus nos consilio ejus, et ne ingrediamur ad eum et ne quiescamus in terra, donec injecerimus er vincula. Cum au- tem ligaverimus eum caute, tunc convertemus nos ad umbram lucis (1) et quiescemus paululum et sic abibimus.

(1) Ita vertendum censemus, legentes YODA pro rors, αἱ habet codex. Quem enim sensum habet umbra fluminis ?

40

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 11

al, wis tar (far. ml tora πὶ in ry PY. « ἴοα5 (ὦ zo pis mln’ . sil Rie οὕς pas rélo . dire asoral (2) wthhalansal ot -έκ νου alse ποθ. aimatala . camsal pPQUN read Tho clea Ax Ale pealser arcana con — το. παλιν . Sialoa rode - ein dun in ἐ hase Ano pans

mils uso ex om . chlzais cial >cp

ro coaml tar ductiish ohio isa wiaas Malaita τ Ἰαοτέλ, τό. TAK οὐ. ane Kix dus on ποδὶ πὶ προ sama . πιο cidal . τὸ dus saa odie op τόξο ἐβϑδο διά. outs τέ ϑοἵο Ther’ aes. cas τέξο ἐὴ Wahler ama ron), ler’ ad mains jaro whisass ciman emia

-mtaws ΩΝ ΞΔ amsha . Wsas> aM καθ rls

(1) In codice particula At¥, hic et alibi, afficitur signo ὦ casum vocativum designante. — (2) Codex mendose pro δ

3. Tunc respondit Rad et dixit ei: O vir, verba tua valde bona sunt et invitantia ad quietem; sed nos nunc ex mandato regis et Magi magni ad adducendum te coram eo venimus et non possumus quieti nostre indulgere et spernere mandatum viri; quoniam secundum mandatum regis, dominus est super vitam nostram et super mortem nostram. Verum tu absque reluctantia et violentia, da teipsum vinculis catena- rum. Ipse autem Sanctus absque reluctantia et pavore fiducialiter dixit eis: Eece me coram vobis, 0 viri, sive ad vincula catenarum sive ad manicas et compedes. Et confestim preecepit Rad ad Tirbad (1) qui erat ex oppido Beth-Chariphe, ut descenderet et imponeret ei cate- nam. Et cum descendisset Tirbad et sumpsisset catenam ut impo- neret ei, confestim soluti sunt omnes annuli catense, qui ceciderunt

(1) Tirbad, nomen officii apud Persas, prefecti sagittariorum, ut opinatur Hoff- mann (in ἢ. 1.).

nihil ohsistenti Sancto catenas imponunt.

Quibus semel iterumque ruptis,

12 HISTORIA

Geo yninas rl Ratan oo taan: durian ait πα Kiiza τάξαι» πέξολνδω asdusal sah TAAA . WAI Mitwca .,mdseto . Amt πρὸ. CAG wih m5 « astin rsaldw asis mah πὸ ΟΝ, is hzaa.cmaain whaise pools (1) actsde’. τέ χ πα 5 mahso cls palor’ cw. mia miso whis ja «οἷα WiaX atm era τς sais sam balsa hartigas a's. tie eatsaw adur’ hid so τόπον duriets esals ἀπ. πέλλαῦ io cia sai τές ἵ» adurd nthe (384. R.a.) . αἴθ ,madun moale poo 10 MALY Ta ,masIR ATOM. Ket Raa aw elas mac kami mi akc sah et aoa . (2) du réasdlas Assal yasso tooresel dias wo rome - ao amnadrs wala τ πὸ Aste πο +. im WAY

(1) Ita codex mendose pro SIA vel DTA (2) Ita pro διέλοι...»

in terram, sicut res quee non adherent invicem. Et obstupuerunt viri, unusquisque ad socium suum, cogitantes stulte, tantummodo annulos istos a principio non adheesisse simul. Iterum ergo pre- cepit ut afferrent vincula integra et firma, duo juga, et unum imponerent manibus ejus, et alterum pedibus ejus. At cum rursus adducerent vincula ut imponerent Sancto, separarunt se omnes partes juncture ejus (vinculi) et manserunt singulee partes seorsim, ac si nunquain conjuncts fuissent simul. Tunc dixerunt viri illi: Unum e duobus est factum hoc: vel per multitudinem veneficiorum facit vir ille , aunent sic, vel fortasse vere ex Deo est opus ejus. Sed afferte funem unum adhibent; crassum porcinum (1), et ligate manus et pedes ejus fortiter , si vero ite- rum etiam ettale quid contingat, difficile (erit) jam dicere aliquid adver- sus virum hunc. ΤΌΠΟ accesserunt viri illi, qui jussi fuerant ut ligarent

(1) Puta e pilis porcinis contortum. Ita Hoffmann (in ἢ. 1.) : aus Borsten gedreht.

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 13

man ples sams μὲ ww . miwrsals -΄ οοω τές» ο΄. τέλϑολλ al tara his τύδισαιν τϊοωτέ oo dud «ϑιοδχξο <li τέκ. who iso . ἵξοτο διυιέδλιδλξο cal ad wWoale’N Gt onan Ὁ IM δι mtaazsen class= ala »tahorw ale wars diss on calats pur . hasha τόδιοπῖξο oo buck’ sunt τέο daw < asks whdcaals wor ar. ale tao raze . Werirdos lasnca (1) satewhha . πένξασ. oo iar on ats Ass . is a whisk — janidua 40 Aa das eamiso As\ mand: disco mlz wmiles cosne sac wird (2) axa rls riser’ : τέξαν. 'ἰπ ums lo jak . aie saa . tain ds alaia ausdhor eis scam i, rnin ds Camiaw As wd wor’ aam pat ALN saria muse Azaa exerts ap sip pak δὰ δὲ

(1) Littera Ἷ afficittur signo Petocho. — (2) Ita minus recte pro 2%

eum. Unus autem ex eis respondit in ira vehementi, et dixit ad Bea- tum: O incantator et plene malitia : nunc non eripieris 6 vinculo hoc! Servus autem Dei respondit ei humiliter, et dixit : Si: per virtutem dzmonum ista effecta sunt, et non per virtutem Christi, ecce procul sis tu a castigatione et ab ultione ; si autem virtus Jesu facit ista, etiam ad confusionem vestram descendat ignis de czlo, et adhzreat tibi et funi qui est in manibus tuis, et sumatur a te vindicta blasphemiz tuz, que (fuit) contra creatorem omnipotentem.

4. Et cum servus Dei complesset sermonem suum, insonuit super αἱ igne de viros istos vox vehemens tonitrui, ita ut non permaneret aliquis eect ex els qui non concuteretur, et ceciderunt super terram. Et cum isti Deum verum jacerent velut mortui super facies suas in terra quasi tribus horis, °™!ten'™- accessit ipse Sanctus et extendit dexteram suam et signavit super

TOM. VII. 3

Porro dux Sanctum rogat ut

sponte cum

eis ire dignetur.

14 HISTORIA

ein juora aia mates MALAY ς anise lara rian mae WhliaX how “is sa dizisoo νυνὶ da Max. TA AM mélais m= haawa ς amhius Bins hans ocala Ose tema .am tats αὐ mp haces am ot Wia\.. ulostay Camaic am swiva durtlilo lent. msazaX ass tis wor’ tas min πλοῖα cnama ead aa πέχποπ mally mdusmizl masta. muse bra mds ina ais ala - OH. MAAETA BX «χα pot semadas .caisa (384. R. ὁ.) et πὶ τς rtinals caso caslan Jas paths ut am Mita av . τέο ml ἱξοτο τῶν... iw pia BLN TITDAL Sor me pier . Chet “i tor ws1y. sie pied’ — Mot ezaXcon « διαξῦ am το. san abies amin’ ema oe er nels anh «το. ΞΟ

μ᾿ σὸν ΜῈΝ (3 peduse maa am acm plates te

eos signum crucis, et apprehendit et surgere fecit eos, et subito dum aspicerent, egressa est flamma una ignis et cecidit in medio eorum et adhesit funi illi dum jaceret in terra et viro illi. Et tunc eruperunt omnes in clamorem : Verus est Deus christianorum! Vir autem ille cui adheeserat ignis ita ut non periret corpus ejus, cucurrit cito et apprehendit pedes Sancti clamans et confitens : Christianus ego sum et non ethnicus! Et confestim extendit (San- ctus) dexteram suam et propulit flammam ab eo. Vestimenta autem ejus et caput ejus cum vultu ejus arserant. Ipse autem postea acce- pit sanitatem a Beato. Rad autem cum vidisset ista, respondit et dixit ad Victorem (Sanctum) : O vir, audi dicentem tibi veritatem : secundum mandatum Magi magni ad ligandum te venimus et ad addu- cendum te. [et nunc si non eas mecum, parata est mors nostra ab eo; et rursus,si contra voluntatem tuam adducamus te, scimus nos mortem hanc morituros per manus tuas, propterea quod si semel illam vocem

10

48

ww

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 1d

pisdase durvticat la (1) assazs lo am am (21 τ» hans wor’ sana. dur jay lian . aaolbdooa «τό τους. τ΄ mins ol 2A nto pm Δ mam διέ. aases borane . iawn nis mhazioa . erm sl. rams am wor’: — alisha a απ Aiecis tia. ats mthds czx0 Any torse τὸ. otal Wino ois Nines cls ot wr TAQ . may Mrsalr wht Khot Wharws πόθο yaad τέοδιωοὶ mlarsr πόνο Mi dual also réxssox mahal cto . τέ ϑὶ τέσ ον: sok o_alass 730 ent . ots Miho amas . cal tora . at maol jax ssa .wiags mira wan Wohlers PRO τ. WAN 059 Cone οὐ résalax . τέκον mareta .miaes cusina mehisz\ esto miss calor RWI et por aia Kam wt whlsss

(1) Ita mendose pro esi

audiemus, omnes nos omnino peribimus et pessumdabimur. Quare considera et fac secundum scientiam tuam !

δ. Tunc Sanctus respondit ei: ἔσο, sive in vinculis sive absque vinculis, gaudenter vobiscum ibo, nolite timere, quasi hoc mihi difficile esset. Et confestim sumpsit Sanctus baculum suum manu et coepit ire ante eos sicut dux exercitus incedens in capite ordinum ad prelium, cantans cum gaudio magno psalmos beati David. Et cum pervenissent ad oppidum Bethchariphe quod in termino istius tra- ctus est, antequam ingrederentur ad Magum magnum, accessit Rad ad Sanctum, et dixit ei : δὲ ἐϊδὲ placet, domine, accipe catenam hanc et impone collo tuo, et cum ea ingredere coram Mago, ne forte veniat nobis vexatio ex parte ejus. ΤΌΠΟ accepit ab ipso Sanctus catenam et imposuit eam collo suo; et caput catene tenebat et trahebat Schahin, preefectus satellitum.

Sanctus sponte tendit cum eis,

sibique _ catena im posita,

Mago se sistit.

A quoarrepta catena igne comburitur.

16 HISTORIA

minal= τέκανξο m> ty» .smassrol als saa

Todt ret τέσ aw ahd cep dur’ οὐ tora - τὶν eet πέσε. ml Ἰξοτο τέσυτο Mis tim razsarsa woale’s pd waasw (384.7. 2) Ak. wd’ « δϑιδιιτέ rxiiion usksoa or τέξ ἣν. ul ου, ἴδ δισαώδιτο.. Woale’n hans oo ναλοΐ aXe . abun ep . IA eth tea Whurs whoo rain Min mp στα. πές δου πουτει hizo (ἃ πέχοτοι MIAGOA τέδλχιχὶ manila mun’ Lean . zt mm εδδιδι saa ode Rosowsa Maoh lis

λλο ame . dura atlas oo homed . τέϑ έν dhama . duzise Kiar ma awe «zak wurtor Axase mezaXso asthdiea . ios πτσέδξοὶ re cals . ΠΊΩΝ, ard πέσω (1) aise . tae ana . are 39 oT -λιέοω τὰ dhama om Whleox dam durcbloa

(1) Littera ΒΘ in ALS habet Zeqofo.

6. Et cum ingressi essent coram Mago, intuitus est Magus Beatum, et dixil οἱ : Tune es Pethion, ille incantator, caput Nazarzorum ? Tunc respondit Sanctus, et dixit ei: Hgo caput Nazarzorum non sum, verum servus sum Dei et minister christianorum ; incantatores vero et seductores hominum estis vos Magi, elongati a notitia Det. Et inflammatus est Magus ira vehementi, et dixit ad prefectum satelli- tum: Da mihi catenam quam manu tenes qua ligatus est iste incan- tator. Et extendit manum suam et apprehendit calenam quee erat in collo Sancti cum vi vehementi et cum ira valida. Et cum adhwereret el fortiter, separata est penitus in medio, et in dimidia parte quee in manu Magi erat, subito accensus est ignis, et facta est tota sicut lampas ignis. Et concussus est Magus, et statim abjecit eam e manu sua, et clamavit dicens : Quid est hoc, o vir? Et confestim com- busta est catena illa, et facta est sicut scoria 4185 remanet ex ferro.

ao

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 17

zo Aca . ta πέσανο mada. liga QP Zr an TAN Mawr rasa .am τές alr. Jade μλλὰδιξο pind doses sore. . durian Ler dup awd Ter >. M2UINAa Ww ayana . durcal, »mals

5 sara hal uo réasal, . malls catia οἵ map aa τ΄ πόσιν, wis WLOX bas Kam saa . am iced dus rile ram δέσιοα.. whaalser ullaann pena (1). οἴμοι διδιό pohs WOR J amlax disc dass wah Matha . athe ~amiar τ Ἰοωτές (0 προ ὅσο MLO amsoha ᾿ς aI pwehar CLOW « αὐδδῷὦοὁὍἜϑἶξο pamna min am .9ὲ. atzarca πο pilerel samssala : milaoh sansa οὐδε» «οἷο ως dur .9ὶ aw wile Mama . οὐὀναλϑα οῦ ethin -.5 NS IOMRM 2 οὐ tet iw TAQ . tanhdr’

1B geet rac mit (384. ν. δ). mobiles oo mre soain

(1) Codex habet Trav.

Et obstupuit Magus, et dixit : An etiam nunc dubitatis vos, non esse _Quare incantatorem illum! Et preecepit statim ut vinctus, prout erat, inclu- ‘ees deretur carcere, donec, ait, vacet nobis recte in eum animadvertere. Kt _ carcere fecerunt secundum mandatum ejus. includitur. . Nocte autem media, Beatus in oratione stabat et ambulabat in Ibi autem

carcere absque catena sicut in palatio regni. Et statim facta est vox fante eo,

fa ἢ : vinculis in carcere, ita ut omnes vincti qui ibi erant expergefierent, et viden- _solvuntur tes sua omnium vincula esse soluta et portas preeterea carceris aper- CaP"?

tas, admirati sunt vincti, et clamaverunt una voce et dixerunt: Magnus est Deus tuus et potens, Mar Pethion, et magna virtus ejus, et glo- riosa spes ejus! Et felices illt qui custodiunt fidem ejus! Et per illam vocem etiam prefectus carceris expergefactus est; et cum vidisset Prefect soluta vincula, querebat interimere seipsum pree timore. Cogitabat etrorem

autem fugam arripuisse vinctos. Et respondit Sanctus et dixit ei: Ne Geo anctus

et, operam restante fabro, vincti catenas resumunt.

Re cognita,

18 HISTORIA

r\ wal toora τέποπο ana τως, οὐ astas mele. pin etatos elas Meno. tak ar track aura mo pte , τέλλο in ath sana has “πὰς ToT roo tia mdua . durian cath ahs Caio eo) tor Cake μι <isal «οὐ eaduwws thor: τόν aw cash om rel in .mhasl\ exis walk Waamh . roles -΄ omamine <stia ,οοϊοωτ mms xila Metsr στο ON ed ml otter ©. mernison réamhiss ie .rtissarn hs am Wands oso eh Kom πὸ .Xiawd «> sti ams πεωπξο ( .eéaoals ath sara eer dus wt die’. ria, Qsdura πρὸ Wasa . Lot Wor cotan Wao Do ant Ayo camila) ots Waid tora . τένπτολ . Gan ΟΟΟΣ pl pols τέκαν οὶ NS τα ",͵ΠἸοδιιτέοα.. τόσσον ,masetal ,muaduss +02 petaen mo two τῶ oo eam Wiss moan Siam ls perimas temetipsum, o vir! quoniam omnes nos hic sumus ; sed descende et claude portas absque pavore. Tunc surrexit, et clausit portas sedulo, et sedit et custodiam egit donec mane illucesceret. Beatus autem Pethion dixit vinctis illis qui ibi erant: Non est rectum vobis, 0 viri, ut postquam vidistis virtutem Dei, improbe injuriam inferatis gratiz ejus ; sed unusquisque sumat vincula sua et imponat membris suis sicut antea. Dixerunt ei vincti : O sancte Domini, non est possibile ut fiat hoc, quia non adest faber ; sed opus est nobis faber ferra- rius ut ipse imponat nobis vincula. Et cum factum esset mane, abiit preefectus carceris, οἱ de re certiorem fecit Rad ; qui surrexit et ivit cum eo ut videret. Et statim, precipiente illo, accersiverunt fabrum ferrarium, qui ligavit eos denuo omnes. Et abiit Rad et indicavit

Mago omnia illa que acciderant ibi. 8. Tunc preecepit ut adducerent coram se Sanctum; et adduxerunt

5

40

45

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS, 19

el: pasar ta risa las ar .ml tsora -έσ αν Mpeord dus wedurw sa: τόσω πέλοι bi wd phase αϑὰλ al: ula nde dan err: Tso (50 mins wy» .ml tere wero ie oI Was (1) pets τῷ aisen . τόδιχ πὸ whi Mut MON μαύλξο taX poh. hin’ jas dur (2) th dus got Lin’ <_acal etarcisa pesalds Mae 2. dow ϑ eissco per (385. R. a.) . Lambs ὄντ clsanls mians mwas mliss inc ie. naam ar al sa cami awld Waduns odie’ Wasser walks tron τέρλυ τϑοῖ clas CAR oR πόλι tam IK δῶ paleo ds τέκον hebde’o . emia elo tama - mad δὲ oo καὐροϊωτέ9 τόδιλπ χροὶ 15.950 mam min amins . ison τὸ. mass (5 pcandia

ssmuiandhal ΩΝ im tour casas . am τόσ τ (1) Coder ὯΝ, τάχ τω. — (2) Littera Tin get habet Pethocho.

eum absquevinculis, quemadmodum solutus erat anoctis tempore. Et adspexit eum Magus et dixit ei : O sceleste et plene omnibus flagitiis, non cessas tu, etiam nunc cum es in carcere, ab incantationibus tuis ? ita ut propter istas non decies mille mortibus dignus sis ? Respondit Sanctus et dixit ei: Absit quod ego incantator sim et auctor malorum ; quia quis inter nos duos incantator sit, tu ipse nosti. [bi enim ostendunt dz- mones opera sua ubi sunt qui colunt et honorant ipsos. Me autem, qui adversarius sum eorum, quomodo adjuvent vel agere faciant ? Verum ego per virtutem Christi extirpator sum fallacie demonum, quibus vos servitis ; dum non ego facio istud, sed virtus est Christi que fecit et factt omnia ista. Et exarsit Magus ad ista valde, et precepit ut catena ligarent eum ex omnibus partibus ejus et educerent eum e conspectu suo, dicens: Si ille non est incantator, in aquis fluminis istius, quod prope est, sedere faciant ewm. Tum sumpserunt Beatum sic ligatum et

Magus accersitum Pethionem

jubet in

altum flumen projici.

Aquee vero velut murus erectee

sospitem servant.

90 HISTORIA

. Rimi ,mastoa thor πα réasal\ male pete SCOALA . ταν ἃ race οὖσι λυ Aina awa νος. poura sami mata aa coh τέσχοπολ mio ml Ashe . isa ero esos wansa As\ 2 anm pits Caim rissa . διδὸν ὧν acn Mises tas hasis wats (Ξὸ ASN αὐσ δι pedir . πέχ,ποπ ise twedhls Laima . τέξοοϊ νὥτέλ coors anlldrva . rico ascamr «ΟΝ teal sore abs Mzaas exets om ml χοῦ. durtasX atta woala da wom suas whallad lar τὰ. io ata 5 assa. alexa ams ἰξοδι anm psusr rzino dula «aha clr am «οἷν. τέξοὶ clas pis burpizna ool eam) sen cml .tadses las musal naan . sala) muda Kita Kae wale arco am «οὶ .@saal salsa cis Car tera cites

admoverunt eum ad flumen, et prospicientes viderunt ubinam quiescerent aque et profunde essent, et eo projecerunt Sanctum, meestitia affecti et dolentes super eo.

9. Εἰ statim ac attigit Sanctus aquas, separatum est flumen a loco suo, et aque illee que fluebant a parte superiore et venie- bant, induratee sunt (et) alise aliis superposite tamquam murus solidus in altum (exsurgens). Et ille que a parte inferiore quoad Sanctum erant, descenderunt usque ad flumen Gauzon (1), quod est Sen4ni, et dissipatee sunt et defecerunt penitus. Et mansit Sanctus in sicco in medio flumine, neque ulla omnino humiditas invenieba- tur. Et viri qui stabant ibi obstupuerunt et timuerunt; et cla- maverunt dicentes voce magna: Magnus est Deus tuus, Pethion, et non est inter omnes qui vocantur dit qui similis sit alli Deo; et vere ipse est Deus vivus et verus et permanens in zxternum, qui precepit aquis

(1) e AAA, est nomen proprium regionis Assyriz. Snni vero, ait Hoffmann, aliud non est ac flumen Hulwana.

40

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. | 91

a ; ΔΑ dra. 9am at rele whi durcomimss . aim zinc abr’a . whals eso ety ple ,wasmser Lala ezatml αὐὐποτέα awa gurls camila ana. asamz τὸς asco paso πέλοι τι. ams Qunsa sao . ise WduE pita. aam edie Lk oo acess Kimin ase -λ na soot) son xn ieee Rian wor’ Mae dasa ater . amiss πέννα. assiddiss hiassh wis πὸ wt zai .cales asim min .aisaa mharar), ex al nxeo τι οἷν etl ptaser . Ἰξοιέο wham tots Kam νιν Misco Jada . τὶ τέκιδο στὰ saan eet Ott . tons poe tinal, alo saa. sok oo padi mason eézaiy elo τὸ. διωὸδδδ Limes Wain cuss plor’s rise’ . rca ovat oo cam ashes

fluvit et ligavit eas ut non attingerent servum suum, magna est virtus tua, Deus, magna est virtus tua! Vz nobis, qui longe sumus a notitia tui et a bonis tuis ! Et venerunt hornines illi festinanter et declararunt Mago et omnibus qui coram eo erant ea que acciderant. Illi autem, ut audierunt, egressi sunt omnes statim, et viderunt coacervationes aquarum, et cum considerassent, obstupuerunt, quod sic sisterent aquee fluvii quee cum impetu a parte superiori veniebant, et quie- scerent sicut murus solidus seneus usque in altum immobiles. Et multi ex eis qui viderant prodigium hoc, crediderunt in Deum. Magus autem, ut vidit prodigium tale, non cessavit a violentia et acerbitate sua; sed minabatur et irritabatur, et dixit, aquas non manifestare incantatorem sicut eum explorat et discernit ignis. Et preecepit statim ut educerent eum inde. Et cum ascendisset Beatus ex fluvio, cocpe- runt aque ille delabi ad partem inferiorem, ita ut sonitus impetus aquarum audiretur a distantia multa, et illi qui sonitum aquarum

Ceteris mirantibus,

_ Magus induratur

99, HISTORIA

οαποδιδιτό mist lato οὐ paced aces lols . wWarlosrca wath Wl . vdieo elo pals mia us wis waa τόπξο ele otras am Rms τΐ του masstiis taans choot τοὶ ds πόδι. arsas αχο whan mala axzan rnaa. νῷ Wcduton miama . τως ams aywara (1). durciio ré\alos eon sana . mien Whores cial οὐας QuE0 eames Route κοτέ Adin ποῦς (2) caliay_ .smasrs πολ ,masdura 128 mhazion . tos) 10 πιὸ mztor τέχοϊ οὐ. οὐ tsa Wwhme> ina ts bun ales whorl coe ois δὰ ARMa : ALA πιξοΐοο aM νῷ. MEUIS rre\ aml als. τέλλξο whe Aa Maszaa ot ah

— rele’. soa. — anes ἌΘΩ πδρλλϑ 15 (1) Codex habet QrerdreaXgo . — (2) In voce οὔδιαν, litera ἃς, λαδοὶ

Etsotso, \ vero Zekofo.

audiebant, tremore magno et timore corriperentur. ee 40. Verumtamen etiam iis omnibus prodigtis non est emollita mala jubet rogo VOluntas Magi; sed statim, jubente illo, edificarunt aram in ver- incendi. [166 collis saxosi qui est ad aquilonem oppidi istius. Et preecepit, et congesserunt super aram ligna quercina abundanter, et accenderunt in eis ignem ; et sic inflammarunt ignem copia lignorum, donec ob ardorem ignis desererent homines oppidi domos suas et in campum migrarent. Et confestim preecepit, et adduxerunt Sanctum coram ipso, et cum ira compellans eum, dixit ei : O caput incantatorum et patrator cunctorum malorum, quousque decipis per incantationes tuas multitudinem hominum ? Per Hormazd et fortunam ejus, et per coronam magnam et validam Izdegerdis regis regum, non solu incantationes tux hodie cessabunt, sed etiam vitam tuam in flamma hac interimam,

40

{5

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. . 93

— BLA ot Rima . ἶξαν τ Kae <dusomiz> esmale (385. ἡ. α) dun διαδπ mater meeale’ pay Bayle τέο τέξαω ar’ . ὧὐ tsora 438 pet mnt peala ples durex tho oo aan whan cola eo wal «δια διό wl. ole tam class Wheasoh risa macio inzs c pt>.asaan claaml caartlss incom τέσ nk. διαχὶ» oo tous σένα awamna . dik he mon wae Khismish ρὐπα PIs ὡς δι tas oo sid λει. pass sais >. pals placa ἌΝ pwr « Δολπὶ tedus ΄. διαν, ὀνθὸ 3 τέκον πρὸ prc τέξοοὶδ hima πίω haw πὸ hla ban Kia

Qste BAA . MAX πολ "ΔΑ ΞΟ ἘΔ 5 πο

πόδι πολυ. eis dom. . Kiar oo Lik mhaam=nl hada . tant wl -ξοοῦ wala . dl διαλωο σείων has hamts whls oo Ll mali cots ras

et videbimus si liberet te de medio 678 deus Nazayzorum, in quo con- fidis! Sanctus autem respondens dixit e1: O cece intellectu et elongate ab omni cognitione ; quomodo, postquam vidisti ἰδία omnia miracula, quz per virtutem suam facit Deus, non est apertum cor tuum ad intel- ligentiam operum ejus? Profecto, sicut misit angelum suum. et cohibuit aguas fluvit ab abjectione mea, etiam: nunc mittet angelum suum, et repellet flammam hanc qua gloriaris tu, et in operibus istis ostendet quod non leduntur ab igne vel a re alia illi qui confidunt in eo.

11. Tunc precepit Magus excandescens ut magis accenderent ignem, qui super aram erat; et cum arderet ignis et attingeret ad altitudinem multam, precepit ut injicerent Sanctum in medium ejus. Et cum ccepissent attollere eum supra ignem, emisit soni- tum flamma ignis et ascendit supra aram in altitudinem non me- diocrem et incurvavit seipsam in altiludine excelsa supra aram, in similitudinem fornicis magni, et stetit et quievit supra caput

At ignis circa Sanctum quasi fornicem efficit ;

QA HISTORIA

Mise .emsor ant (5 isl Alea διξαρα.. τέδιϑὶ . τέχιποσ οὔσῦσ αν, An yim rzsars mima: lars Meet AMA . ADI SZ τ΄ ciso Al διϊδιλο ἌΣ . mole asazsoa set las Kam tom

pasa. ala rot ax. aotat meso. Waa tors

Δ rtlawa .- ns el cals wWiakoa .whaziin ὦ ot Sais roan \\so tama Ladmso MES eamla . atasdua ᾿ς asores Salsas ah ms0 . Mite τέξον διᾶπ ate wa . lad ehiserh disor οἶξο am bun .kam tsar whalio chdoal « wsan mses clo » duasa . maoal = sot — ἶξ ταῦ. ptasor plans easocia eairis hal διαὼπ wor .rtza (385. ν. δ) ara Tae at Whtsanhos .rzsso ,matiawsa διτέξιτοο mdharina.wetdsw . adhmaia —— a_atian whi Masaar iar Wdusmlis io dom, . pha . miazo Sancti, ita ut ne solis quidem lux penetraret ad corpus Sancti. Et

permansit super eum quasi horas quattuor. Et ipse Sanctus cantabat voce magna et laudabat Deum; et hec dicebat : Quam magna opera

tua, Domine, et valde profunda consilia tua ; et vir stultus non novit, et

insipiens non intelligit hoc; quia ecce inimici tui, Domine, ecce inimict tui peribunt, et dissipabuntur omnes operantes iniquitatem ; cum cete- rorum verborum reliquo(1). Et iterum oratione dicebat : T'u ipse, Do- mine, qui fecisti prodigia a principio, et ostendisti virtutem tuam in victoribus servis tuis ad confusionem et perditionem eorum qui oderunt te; ostende, Domine, virtutem tuam magnam etiam nunc, sicut osten- disti eam erga Ananiam et Misael et socios ejus sanctos, ut prodigiis virtutis tue prevaleant familiares tui, et confundantur adversarii

(1) ld est : cum ceteris Psalmi versibus. Cnf. Psalm. xc1, 6, 7, 10.

a>

0

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 25

. τέλξοωλο τέλυξα λ dothora .mise Isl ham | réXaml daca . eit dals aibsoas ranatasa Oca ste οὐ pres cobs ule ἴα θα oo 00M pie Mowat oor moan pla Sead δ Ὁ τέαν»οαἿ artes com pots aA. AwWAL διό πόθο ϊ." πιξοϊοο αὶ tora mot zai cis path= ora WosmaL .,moias το ϑαξο alos eatzia (1) rita aD ede ie <ta\_ andro amines . tak ar sp Ara .ehazaXss cla cal cothesen Awa ALN Orezine mam Wis sais Wo ells whasls massa τα ple «τς ada το. Ἄθω ial an trode ATT πιξοϊοο Mis Em ᾿ς amdusasr oo ales

(1) Ita codex pro ato - Idem sphalma paulo inferius recurrit.

tui! Et confestim, finita oratione ejus, dedit vocem flamma ignis quee incurvata erat supra ipsum, et scissa est ad dexteram et ad mox flamma sinistram. Et in circuitu diffusa ex omnibus partibus, combussit '3,40%3n'3 multos ex infidelibus qui ibi erant congregati, donec etiam Magus et qui cum ipso erant, quia longe aspiciebant, in fuga refugium que- rerent, procul se in fugam preecipites dantes. Postea respondit Magus magnus et dixit ad Naihormazd et ad Rad et ceteros Mohpatas (1), Hine inter sodales suos: Audite me, ὁ viri : si ultra relinquatur vir ille in uta, ἔν mae scitote et videte quod destruitur tota magia et etiam ipsum regnum disceptatio. pessumit ; quoniam vir ille per incantationes etiam Beveraspag

superat (2). Ecce vidistis etiam illa, ignem et aquam dereliquisse loca

(1) Mohpate vocabantur preefecti magorum. De quibus hec cl. de Harlez: * Etsi Mohpate proprie ad religiosum institutum pertinerent et nulla pollerent jurisdi- ctione civili, sepe tamen judicis officio aucti reperiuntur. , Ita cl. vir apud cl. J.-B. Abbeloos, in Actis sancti Maris (p. 34, 35), ubi de istis religionis Zoroastrice ministris erudite disseritur. — (2) Hoffman (in h.1.) censet textum aliter hic legen- dum. Pro Qo tal legendum esse ait A\amiaal et 1:35. pro $As; porro vertendum : denn durch seine Zaubermittel uebertreffe er sogar den Beve-

raspog-Teufel. Hanc viri eruditi hypothesim adoptandam censuimus. TOM. VII. 4

26 HISTORIA

: πὸ tsar’ say τέσχονξου ota ak οὐ. αἱ amine . am τῖβξν, ania δε iat Ags ihn Gaia Wasa mls oo temo amis plo wsais mao δλωιξοδι πόλλ πιξοΐϊοωπ ome we < οοαρδι, τί «οἰαλλαλ ors sone . ταῦσππο ataac’s “λυ Yaw δέδσπο . _acmtsas 3. οὐνές anai (1) woalen qo’ .cala Adare orvsa . whan hasio dur Min οὐ. iam en sascal (2) pac’ sox . ανϑοϊο.ωυ ar’ ν" (3) asor . cal tsora ot <zaia -cahkass\\ (386. R. a) to fools dur wars smotan maiko τέσ, ἴωο sau psmals whaak

(1) Desideratur Ribui in τς... (2) Lege ata . — (3) Punctym litters SQ impositum videtur a librario erasum.

sua(1).Tunc respondit Naihormazd Rad et dixit ei: O bone et princeps magorum, audi, (et) loquar coram te, quia valde magna sunt ea quz facit vir ille. Jam si opera illa qux facit et perpetrat, ex virtute dzmo- num et Ahrimani sunt, valde grave est quod Hormazd ita sit infirma- tus coram virtute Ahrimani et demonum, eo usque ut etiam filios deo- rum ejiciant ex habitaculis suis. Porro considera tu in magnitudine scientiz tux et legem et Avesta totum, an etiam potest Ahriman facere quid simile. Tunc respondit Magus magnus, et dixit οἱ : Videtur mihi, o Nathormazd, te etiam consentire in mente tua errori ejus, sicut Tuhmin-Ainbad (2) et homines vani (3) et equites, socti ejus, qua erra-

(1) Ignis quippe circa Sanctum ad fornicis modum elatus est, aqua vero in altum conscendit, contra leges utrique a natura insitas. — (2) Hoffmann (in h.1.) pro uno individuo accipit Rmtew pamal, » et nos cum eo. At vero duo designari videntur ex fine historize hujus, ubi eadem memorantur nomina interjecta parti- cula get. Ita : RAMS οἷ ξὺν . Eadem, dicimus, nam omissio © in peal, et NALS pro R=ALe~ non videntur nisi adulterate eorumdem nominum forme. — (3) Ita vertendum censemus ΠΩ. 109, non utique absque formidine. Hoffmann (in h. 1.) corruptionem textus cogitat, legendumque conje- ctatur τέρ Ἰοωτέα vel VMOIAAwWKA magnates. Utrumque simul

5

ap

0

οι

40

45

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 97

Shor dus anidize sa των. males tho aahs rot ον δα κὦ ik ἐ. οἰρδαχωῖ esol ams moms Xo . ans imi tesals calso 73% Sl τόν »massaira . ohase Is atsardeal = εὐθ Ἷ πέλας οὐλολ ππίοωο whlera . mhasak ττέιλιῶπ -. sloodes oo τότε τ ams Ms . wains rah medica me aysotac . ada (9 αὐϑπδιτέ -msso ml ἀιλάξολ chives (Ὁ οο estas πάλ

τσ διυτέμεῖσ . aaa tsa Wan χα. pot durctama

πολιν ot lisse . inher’ am Kole oo WIA ἀξοτι Mord maria wassy liso ala. ule iio .κτϑοϊωτ ama Wass o_amls Ga A Aisda . έσον,:ο -ἐξοοῦδ anwisala .cashass oe wiatl awzsal iso mas cjonsy masal ac . sad. ies és — meals

mMzoXso τάξι oo τόδιλχχλ aw .laa ποτα

runt post sermones ejus; et ecce cruciantur in carcere et exspectant interitum vite sux. Sed per fortunam magnam regis regum, cras hoc ipso tempore multum erit tibi admirandum super morte ejus, et faciam eum opprobrium filiis erroris ejus, et timorem et tremorem omnibus illis stultis qui complacent sibi in vita ejus ; quoniam ego video a die hesterno, multos abductos fuisse errore eyus. Naihormazd cum magis multis non audebant pre timore respondcre ei quidquam. Occulte autem secum invicem dicebant : Vere iste vir a Deo missus fuit, et per virtutem magnam Dei operatur ista, et non per virtutem dzmonum vel spirituum malorum, sicut dicit Magus. Num igitur aliquis ex cunctis demonibus, num ipse Ahriman possit transferre ignem de sede sua et submovere in altitudinem excelsam, sicut iste facit, vel (num possit agere in) aquas fluvit quas abscidit et stare fecit et inhi- buit, vel in catenam istam in manibus Magi que exarsit, vel in funem

vertit : Ritter und Reiter. Legit enim τς 39. pro os ἴα, » et recte, ut appa- rebit ex fine historiz.

His autem ad fidem per prodigia inclinatis,

98 HISTORIA

ὧν dwn iasa sand ἀπ τπλπὼλ ἀπό. dacs trwr duiine we. KGaA cassaa alsa acer wesals oor dus saan wah ,ca . malas tama TO Zin -amia pidzse -“Δ (1) gala . haw Wasa eso τῖξν, le sine Rr Lito piowhs sash inher πέλλξον innaas warns Mb: zai durcaly tsorctsal rfalsos marlon Gar τέῳ el iim dur eiz wm ὠδιια ἰδι ew οὐ Wale oon duriedua . whiserh ple sai wales clio τόνον rane (386. R. δ) wis - Wha. san woos Msi oa wal homed’ whine .Ξ9 ese elacao poalal πὸ. πέξοα. se par’ za tl duis whadu mhartasms ian am rsaana . linac durchas mas ΄. aam@ οὐλξαξο pelcas Wits FAS . AIG TAA

a oheas aise caml toca whens cles zation

(1) Littera ΘΔ habet Zeqofo.

vel in tonitru et in ignem qui descendit de ceelo ad verbum oris viri, cum ceteris que fecit et facit quotidie? Kt istud preterea quod fecit in carcere numquid dzmonum opus fuit? Et omnes incantatores cur, ligati, non solvunt se neque item solvunt alios? Sed vir ille Magus, propterea quod etiam precepto regis missus fuit ad opus istud, non potest ob timorem regis dicere manifeste quod a Deo est iste; in mente vero sua novit vere eum in virtute Dei facere illa prodigia. Kt preterea, ecce quot diebus nec potus aque neque ullus cibus datus est ei, et absque flagellis et per- cussionibus asperis ne uno quidem die remansit, dum omnia lxte exci- peret. Et qualis fuerit vis patientiz ejus in passionibus istis, quis dicere poterit 2

12. Qui cum ad invicem ista loquerentur, clamavit Magus voce irata et dixit eis : Quid remanetis seorsum a me et invicem cum delecta-

σε

σι

40

aS

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 99

«. οὐυ τέ pilsase durcasc ena La. sono QO pilsass τόδξο πέπον. al atsara mhal αϑὶρ ee Asad ὡν πως : taka οὐδ οὐ WII FAL LAG plrva . οὐ rote ia ise rlo . walks ds wes isdsor gourd rie 2 acl Cea captadse isos maid Wiad wo Ann . oh (Ξὸ haw παρὸ. Ἴξηο τέκον iano © . motes Yor’ wmdraasl

Rar ml wots cl cise rales A als <_acal . πεὶο eal dote cl tats wham), ibn <in om dass rela scam ol dotg τέλ ia an le mano Mark sas james itu cliiaa caw τίου om rathas mls . hasso Sedo os coh oo. mass réa\oal mlaml KXia\ sad tedua . oh mas sco tan dala . sah oo πέχιπο dus aaa τ. wiho

Y . ΧΩΔΏΛΞΩΟΝ — δια οπὶ CUATWNA GAL wD adatoms . MLAs ta wWawsa

tione loquimini ? ΤΌΠΟ accesserunt ad eum et dixerunt ei: Hoc verbum loquebamur ad invicem propter virum ; quia ecce a die hesterno stat super aram et non vult ignis appropinquare ei, illos vero qui ex nobis accedunt perimit. Jam, si ita tibi videtur, jube ut descendat inde, ut etiam ignis ille revertatur ad locum suum sicut ab initio. Et respondens Magus, dixit eis : Non ob timorem ejus, ignis ad eum non accedit, sed ob impuritatem viri non appropinquavit ad eum ignis. Quod si vero non accessit ad eum, quia impurus est, ecce gladius et alia ferra, quibus ego conficiam interitum vite ejus. Porro inde dejiciatur et descendat, non prodest quod ἰδὲ consistat et magis excitat insensatos ut errent post eum. Et cum inde descendisset Sanctus, rediit ignis 1116 ad locum suum sicut ab initio.

Magus Sanctum e rogo descendere jubet

13. Et statim preecepit Magus ut ligarent eum sicut canem (1) et et in carcere

(1) Codex : -Mas%\0. Vide Hoffmann (in ἢ. 1.).

inedia confici.

30 HISTORIA

ἐλ mar’ snas esos τέσσ Whts.wo . DOW duo ths joa. cusnaa wor Nas (1) sana. δὸς, οδ διὲν hol alse .Ξ issaa whe . Liles whi.

wN (386. ¥.a) τέξοπα. Sustortl dimeas τέκνον

. ahs istics πιξοίΐοο wall jownisa . hiss δ

πδο. έν δὰ asesal ,maises aria τέτέξο maa tara οἵωιο mer dus wth noite . dims om ruse tan’ Sines ta oo τέσ alin etsonan . cal ἌΞΩΝ anzpa csalasy whimew 1a oo πέξαλι rests zie rents ἐδ cats: πεῖ naara

nc rsa -εδιοπῖξαῷ νον wanikiss ooh ie’ dur wor ths ama . tain When sore ΝΥ : όμως dusx οὐδ τέσ τόροσο᾽. αὐποαϑ τ΄ rae rea hare’ me ang eina whtiasew is

(1) Ita codex, sed legendum Ων

projicerent eum in carcerem. Et (ait) cibum et potum, donec precipiam ego, non dabitis ei. Kt fecerunt continuo secundum mandatum ejus. Et post paucos dies venit preeceptum a rege ad Magum, ut tenderet in Adorbaigan (1), usque ad civitatem Ganzak, et ligaret Tohmhor- mazd, preefectum loci illius, quem cum centum equitibus mitteret coram ipso (rege) ad aulam. Et cum exiret ad proficiscendum, voca- vit preefectum carceris eumque commonuit dicens ei: Donec revertar a loco quo tendo, vide ut nihil ex omnibus cibis qui in mundo sunt neve potum cujusvis rei permittas cuicumaque ut det incantatori isti et captte Nazarzorum. Sed ibi crucietur vita ejus in correptione ista, sicut est ligatus, donec veniam. Qui diligenter acquievit mandato ejus. Fuitque Sanctus in medio carceris absque cibo et potu cum afflictionibus

(1) Nomen est regionis, in qua regem Perdéz civitatem edificasse refert Tabari (apud Noldeke, p. 123). De Ganzak vide Hoffmann, Ausziige, Excurs.17, p. 250-253.

40

45

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 31

ean Mo tl πὸ. mds Wha et Eth iawn Ar τ . enls As πολι hals τέλλλο hal. 5 . τέοο ssohgso tal =o alo Anes .pzatss aha πὸ pla whew tho Gua dup >t mina + ood lease Wo’ πέσωσποσ while Ἰωβδι elo jas. πέκοαλξον ot. al tora Lon mésan τέλιτ. dhe’ ὐθος ἴδηι wan πέλαο. als oo

. tara smal PW, Meas . λει “οἷ pata.

mals. word « cao oth dur’ Wis Mise τόϑδοωϑ teal . πέξοοοσ eothala «=. hed Wika τ 4959 sags

rlamdsoa τέκον ξο χα. : thes cals πὶ sisciacl |

ates alis caml tsa moto calslis caizo many τέ 9» dea eial\ ,manmra . ems am Maui eadhis cztasamse dlad cams whaassa . wom tran xntpasemsa Laas re AX adn . BSVtawtasws

asperis vinculorum, duos menses et dies sex; neque os ejus omnino cessavit ab oratione et a colloquio cum Deo, ita ut vox ejus a foris audiretur.

14. Et post dies illos, cum rediisset Magus, inquisivit de Sancto num adhuc esset superstes. Et respondens preefectus carceris dixit ei: Princeps magorum, superstes est nec defecit a robore suo; immo species vultus ejus non est mutata, sed similis est facies ejus deo Narsai (1). Magus comminatus est ei et dixit: Cras, hoc tempore, videbis faciem ejus sicut cadaver per longum tempus projectum in desertum. Et prostridie vocavit (2) Naihormazd, Rad istius loci, cum magis et mohpatis et ceteris dynastis et dixit eis : Ite, ducite malefactorem istum pessimum et ascendere facite eum in montem illum desertum, in quo habitabat ; et ubi penam capitis luit filia Adorhormazd (3), 2bi etiam ipse penam

(1) Narsai deus est religionis zoroastrice, cujus erat conservare venustatem ani- marum (Hoffm. in h. 1.) — (2) Supponimus in codice omissum verbum τ . — (3) Adorhormazd procul dubio est preeses 116 Hulwane, cujus filiam Pethion a deemonio curaverat. Vide Prolegomena nostra, p. 1.

Post menses duos redux ab itinere, superstitem

repertum

tradit regionis preefecto. ut membratim concidatur.

32 HISTORIA

Mawad . itor Soca mMhasr Mig mit> ra οἰ Δα miso as (386. y. ὃ) δὰ smaserm ~amlas Ae SA NT. Qt» eamla (1), οὗπδιοῦη τέ sar πὰ. διίσξαλη 2 που endo mim τόϑποαϑ, ema + .esaza\s whalssasa eimiass Whili υ As rissa melas aw οὐ tsa τέκονο ὀνσαυδιτί oe ee ee er ae er, Τὰ dis . wmbasdusal whisk ta oa ὯΝ δὼ (39 se Naa τω ein .whazatss ers oor λας : Ta 10 . nase tans wohl ,waloga tna Waco suas (2). \tasmsal saaa . milaz 2 ataarwa ram ἰπζξοο.. πόδιξοα, elas cams arias cam As ἰς rams ams . τέλλξου ath =o whal pits αξαϑὸ ,asenas eoamlay easaa daa alo (δ

(1) Lege @ ANTONAIN. — (2) Lege a \iasiornl. Idem sphalma etiam alibi.

subeat. Hoc autem mortis genere pereat, amputatione omnium mem- brorum singillatim, ut omnes videntes eum terrore percellantur. Rad ut audivit preeceptum hoc, reluctabatur ne proficisceretur, alle-

gans pretextum morbi et infirmitatis corporis sui. Tune excanduit | Cunctantem Magus et dixit ei : O improbe et plene omni malitia, numquid ego ἐτρλτῳ ignoro te in mente tua Nazarzum esse ? Ex illo enim die quo misi te virum ad adducendum eum, novi apostasiam tuam a lege magix! Sed nunc

improbitas tua sit in caput tuum !

officio et 15. Et statim precepit, et abstulerunt ab eo signum dignitatis ejus er et deposuerunt ab officio ejus. Et preecepit Mihr-Burzino qui iis diebus constitutus fuerat Schahrdawir (1), et missus fuerat ad se ab aula Regis; ut ipse curam ageret interficiendi (Pethionem) et amputandi Tunc Burzin omnia membra ejus. Et surrexerunt Birzin et Dur (2) cum eo, nobiles

(1) Schahrdawir erat secretarius regni (Hoffmann). — (2) Mendose videtur scriptum pro Mihr-Burzin- Adur (Hoffmann).

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 33

pla ma ides aluliio ead. me jaro . πέχυλθς σέλϑαυπο πλοῦν Rie τέγ3..5 com pemaar mhaosl .estsol anaia wmiews orzasl σοῖο παθ διττός om et Mets + eto jams lads aor lew

5 BABIN - mi eam Maras stand’ ola .v@als

mS τλ pase ese ama . τένπέϑο πέσω eazay ε39 . πο Aladhss mon. whaasl also gna το cal azah rl . wtsora mil aam pmama samla aries tae saulo ie ota an πόσο oars wus

0 dur’ mses wal δα. ear τὶ als radios x00

ἐλ. οὐ tro ὀυτέξ ὦ so isa = (1). wo mialsidh mela ota an elas wer wabdich eal ἴση -΄ irate (387. R. a.) (2) eisadea> -shrals hid. J anlsas his isi Wasah elo

+ .enp « adandde’s Wsaas ot¢a αϑοῖω ink

(1) lege passQ . — (2) lege rlsdza>

et potestatem loci gerentes, cum iis quibus mandatum erat officium fla- gellandi et cruciandi homines. Et duxerunt servum Dei, et processe- runt ut irent ad locum ubi poenam subiret. Commissarius autem cui cura ejus demandata fuerat, per totam viam adhortabatur eum ut di- mitteret sentiendi viam istam et viveret. At Sanctus nihil ei respondit. Et postquam pervenerunt ad locum illum ubi coronandus erat, acces- serunt omnes, et hortabantur eum, dicentes : Ne perdas vitam tuam in tormento isto, o vir! Sed tantum Wic verbum hoc : Non sum Nazareus; et vade quo vis et vive! Et respondit Sanctus generose, et dixit eis:

Nolite insanire sicut fatui, ο viri! et ne vanis adulationibus mihi per-

suadere conemini, quasi pueris corde ; et ne impendatis tempus tnutile an consiliis vestris superfluis apud me! Sed accedite, et inctpite opus quod vobis demandatum est.

TOM. VII. 5

Pethionem abducit. —

Qui per viama frustra ad apostasiam allectus,

34 HISTORIA

οἷς sinasml τὐλϑιοῖλ pitas πο wa win mostimsa iia exssol al aaasala a (1) ered π πὸ taan wma ᾿ς amhaiman As τὸ las so Wai ew πδὸ = . whaisaum sazma .< aim eintse wamlal oxi Simo . crin’s rasan TS rin’ nase . ἰξοο wml wom plo πόδχωλ anzisala wparal wduarrs . πάν ἵπέπο whol Δ χωδιτέν τόπο mora mellala = scars

«. 45.095 » Mata ,MaINW (9) durisonn οοόο. lita Lara 10

πέχϑιοΐ 20 ww Ste etaa + sa1m .amias

JAE. SO etha ty ΜΆ ἐκ 0 ml gaan ,ca> Now - κί ds jotta νὐὔσπι alas τόπλξοο soot hoa ds Car ma War aria τέχπο sto έλξουπ.. Ἀυΐξο Wale δ rain παξο. ta

(1) coder ess «τόδ. (2) coder Gursata

in loco. 16. Tunc preecepit Burzin exsecutoribus (1) ut prope eum accede- δ ον ἢ rent et ostenderent Sancto ferra terribilia variarum specierum artis instrumenta suze, si forte, dum videret, deficeret a fide sua. Cum autem vidisset CHU: aa Sanctus, cecidit pronus in terram et coepit osculari omnia instru- menta ista, et glorificabat Deum, dicens: Laudo te, Domine czxli et

terre, quia dignum fecisti me videndi et osculandi monilia ista mihi

reservata, et coronam speciosam et gloriosam decoratam ornamento

omnium membrorum meorum! Tunc vero accessit unus ex exsecutori-

Primo die bus istis ct protulit ferrum et amputavit primum aures et nares ejus, ΠΡΌ ΒΗ si forte in passione istarum (plagarum) dolore afficeretur et fugeret nares; a cruciatibus. At statim ac ceciderant in terram aures et nares ejus, sustulit eas Sanctus et osculatus est, et imposuit eas vole manuum

suarum, et dixit: Laudo te, Deus misericors, quia auditu aurium,

Domine, audivi te; nune autem oculus meus vidit te(2). Audi, Domine,

(1) νιοὶ » VOX persica Rozbdn, quam vertit Johnson; * an executioner , (Persian dictionary). — (2) Job, xin, 5.

48

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 35

an . wd (2) tis Gs τόσο : (1) whose Rises τές. ἰδιτέο ᾿ et Se103 Mic inian Jasa ral . ts wash an rtimisa ole eis tea ci a τέδιαν δὰ ula sam οἶξο ~aaame . zis jos dun Law eis δυό. qantas wintla mile τέ 1.595 . dual or Mhains esse laa . iain mMhasana πόσον ,@ whasds « «ϊόδιξο NX st>0 mas τόξον. -ὄ. οὐλξὸο σέλϑιοϊ ιϑὭοωτέο.. duaths ala πόλον, es ag do stds jal ἴξιασ. ature’ gaan wale dhals rhales οὐ reall (387. R. ὃ) miniati pitaamss 308 rsd nia ula + . Saw «οἴτιπο. μορρδιγὸν ,masiwWs τέδι Ἰοοτέξο, aomds me κόλω atana . μου δυτὸν mal tas a aly wes MIA Mot τέσ MIM Momasn 5 9. mete scan . Xam tor RAY RA . Meet ram

(1) pro —— . — (2) lege stam, ut in textu Scripture allegato.

orationem meam, et suscipe hoc munus membrorum capitis mei, et reconciliare gregi ovium tuarum, Domine Deus, et propitius esto etiam servo tuo contemptibili, et fiant, Domine, membra ista in reconciliationem peccantis populi tui et gregis ovium tuarum. Tu qui non manducas carnem vitulorum et etiam in sanguine anima- lium non complaces tibi, sacrificium, Domine, quod offertur tibt, est puritas animi et mentis munditia / Et avertit se ab eo exsecutor usque ad diem sequentem, ut fortassis terrore percelleretur et defi-

—ceret. Sanctus autem tota nocte in oratione ad Deum perseverabat.

Etmane postridie preecepit Mihr-Burzin exsecutoribus ut amputarent ligamina manuum ejus ambarum et solverent pedes ejus a talaribus ambobus. Et fecerunt sicut preceperat. Et in illa amputatione multum et acerbe patiebatur Sanctus. Et sic dicebat : Audi, Domine, orationem meam et suscipe petitionem meam pro quiete populi tui a

secundo die manus et pedes;

36 HISTORIA

ras x casas »Se Aas (1). trass λξαδο shal . miss anmay ala esol ~aiw alha . τέ ϑοσΐ zy» cams waa: .muiso Isls arora “αλλ .οὐὦ -τἔξοαὰϑ ν᾽οὍϑδϑσασ... misal, am Kam ,maduc’ 2A TT eAnmoary . τσον τ tea whldin soa δ mam duns abe ds War Waldo - mhadd 5s τὰ aM atana . miss As\y οὦ Warnes . τόδιοπαϑ tors ease Wom tia = . nade »ὀναχὶ ἐλ dcoduazemn . τπόλλασξο wan ,, 150 eyo am mums .,dhak’ pombiho <sums wiu lel io rere as lilo Ase = pote Ai A minlaas eatzmia alml sahers Gal smasala ams aam ,manazra : tte da aoe . TAN ὧν rom τὶς <li aa - ria lard ples πέξοο. roam tn& . πόιλϑὶ sada «= owls Wheaarh (ὃ minial antiga .,masarmn caw js -έχονσο coh

(1) Codex habet duo hac vocabula ordine inverso, cum signis td indicantibus.

persecutoribus ! Et isti membra illa que ab eo amputarant coram ocu-

lis ejus suspenderunt in rupe que supereminebat ei. Et cum ista

tertio passus fuisset Beatus, dereliquerunt eum illo die. Et die tertio preece-

" cians pit Magus ut amputarent brachia ejus ab humeris ejus, et suspenderent exponunt; eain arbore gue erat in rupe ei imminente. Et fecerunt sicut praece- ptum fuerat. Et ccepit Sanctus dicere cum gaudio: Gloria tibi, Domine

Jesu Christe,quia dignam fecisti vilitatem meam, ut portem jugum tuum

suave in ambobus humeris mets. Suave enim est jugum tuum,redemptor

noster, et valde leve onus tuum, o benigne et beatus ille qui dignus

fuerit ut portet illud et ut versetur in cultura vinee tue, plantate

super veritatem. Et dereliquerunt eum illo die in istis afflictionibus,

quarto ipso non cessante a glorificando Deo. Et die quarto preeceperat rursus cruras Magus circa reliqua membra ejus. Et accesserunt exsecutores et sol-

40

45

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. - 87 azhadn’ Amo : aatas ὡς "σον, ar atza moant rls alo emis et πέσχιτο " ants amin aa Mahssc0 . hawihs do AAG Wom tor’ zi La mala . (1) sate da sash mia . isl -αϑι τέο τὶ ασλ. aux) am am mito nai sols milsl (387. γ. α). πξωπα aah mls om msala .,manar sah ema. ams Ara. amr asina. asta pitas Mam am Wom and . amt -ἐΞξοιλοτέ Kim miasa . macy κΞὸ ozs ALLA eM . cam els wi δι» 3σ δι ὡν am *. μὲ Σ calsanl . aam ὡϑὼδ misex τέξοστο Ash -ντ er . ahs Madza τέϑιδχο male ds aamw RAY στον WAX . ALA wt τ-ἐξοαιλ + ina RO. ams anaza poms; Misial ote το πο euaddas ,mala man tea . dls ml Ἰνδὸν ero mis Mas «ast

(1) Ultima littera » redundat in codice.

verunt crura ejus a genibus, et magnos conatus adhibuerunt in ampu- tatione crurum. Sanctus autem in cruciatibus immitibus istis dicebat: Pes meus stetit in rectitudine, et in ecclesia benedicam Domino (1), et ipsi curvabitur omne genu et ipsum omnis lingua laudabit, quia Domi- nus est Jesus Christus, in gloriam Dei Patris sui (2), cut sit gloria et honor, in seculum seculorum. Amen! Et etiam illo die derelique- runt eum. Et die quinto preecepit idem ille Burzin exsecutoribus. Et accesserunt, et solverunt femora ejus a coxis ejus ; et in omni illo modo tormentorum, ipse a laudatione non cessabat. Ipsi autem impu- dentes, omne membrum quod ab eo amputabant, coram Sancto suspendebant in arboribus et rupibus et saxis ibi exsistentibus. Εἰ ita dereliquerunt eum illo die. Die vero sexto preecepit de eo ut amputa- rent caput ejus. Et cum accederet exsecutor ut amputaret caput ejus,

(1) Psalm. xxv, 12. — (2) Isatee x.v, 24; Phil., τι, 11.

quinto

femora, que item suspendunt coram eo.

Sexto, post longam martyris

orationem,

38 HISTORIA

aayre role ratse whales ism isos τέσσ rélao ptodiser das τάσις : da δὼ τέςϑοο La dur’ .rtiadin Whassa wales elo asat : ptodia

. τόδε τοῦτ wae chazre . wsa; nha. Ans ,450 — Anos « mir’ Arado main meas πα 5 . axles τάξας 9 peta aloe Jar wmiaa whan mhzis δὰ oo πέιϑιασξοο oats sami bun Wom sa a ao . ἐσ Mein oo on. ptwhhss Emon Whiss wha oo oho . Wma <otsa M105 mzio Waites whainaas ooo . isa τέσυϊο (0 ΕΥ̓ το . τόδισ 5 τέο ova τέξασ ἂν, ἡ ὅλ Ξ rajamarcla : (1) zuios iam oo arthac wis αν zm AX haam: anethed’ τά ξοοοοδι τό, δι.» δι Mziios “_amita ,ule dal cuans xl Υ a tax εἷξο dur .dlaten KMamiasasa (δ

(1) Desideratur Ribui.

quesivit ab eo Sanctusut moraretur parumper. Et ccepit Sanctus dicere ita in oratione: Domine Deus, qui omnia contines et omnia potes ; factor omnium visibilium et invisibilium, audi vocem peccatorum et petitionem penitentium. Tu, Domine, suscipe orationem servi tui in hora hac ultima, dum quero a te et deprecor te ut suscipias in gratia tua petitio- nem et supplicationem omnium eorum qui invocaverint te in nomine vilitatis mez, ut sis eis liberator et salvator ab omnibus malis quibus afficientur, sive ab hominibus pravis, sive a fame et a bellis et a latro- nibus, sive a bestiis malis et a reptilibus damnosis, et ab operationibus dzmonum malorum perimentium corpora et a spiritibus malis. Et sicut per Filium tuum fugati sunt ex habitatione hominum et in exsilium infi- mum abyssi expulsi sunt, ita etiam nunc provide per virtutem tuam invictam omnibus ufflictis in corporibus suis, vexatis doloribus et anfirmitatibus variis. Tu, Domine, mitte gratiam tuam ad sanandum

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 39

miamisa hiison ah abeo c_ambhasortt (387. y. ὃ Lao .durelile waml noir predic : hoes réslnasoa esis usse τέσωϊ Veo ube pmatidhssa : Wate διέ eduuase wai cars « doar eadhiss ,acp »ts0 dun’. sara ptaa ἊΝ τέπξισϑοπο.. πέλαο τέσ ἵν eiohzsa ς οοὐὐδιπιῖλο πόδλυπϑπ sah abe Naa . alasse watora ealoaie τοίνοω da de ds χοῦ da πὸ oo pswhdes Ksiawa «οἷο sam εἶξο dun. pts ν᾽ »ΞΌΣ9Ο : AEDT Mir πόλι το ς acsiiasso wamla (Ξὸ τέλϑιασξσο cools : τέ» τό ἱξὸο er ς οοὐδιξοοῦχ Miradoa ς aca ts lr dan. πεδι μῖδια whina wheeze d whass las <i prety or Wc .shazlis sors ir aman

ilasso τέξει τε miso sauna "ἢ μπῶ Εν —- — — pao .cusorél psamla

eos. Etillos rursus qui tristes sunt et in tentationibus detinentur, recrea continuo. Et omnibus illis qui propter reptilia damnifica seminum et vastatoria plantarum, et propter flatum ventorum damnosorum, vel propter grandinem refugium habuerint ad te et invocaverint te in nomine meo,; tu, Domine, esto custos seminum eorum et plaxtarum eorum et cohibitor reptilium damnosorum, et afflationum adversarum et grandinis devastantis. Et omnibus illis rursus qui timore et tre- more comprehenduntur propter facinus quodcumque ab homine quo- libet patratum et in nomine meo te invocaverint, tu, Domine, esto sal- vator et liberator ex cunctis angustiantibus eos, et confortator brachio- rum eorum et consolator animarum eorum. O Domine benigne, suscipe deprecationes et petitiones justas et rectas omnium eorum qui postulave- rint a tein nomine vilitatis mex. Et conserva in gratia tua gregem pascui tui et remove ab eo lupos peremptores, qui parati sunt et infest: ad perdendum eum, et concede Ecclesiz tux tranquillitatem tuam et pacem tuam omnibus diebus sexculi, nunc et semper et in

40) HISTORIA

zal. pista | dase rze@ .rmias mhma; — mdiels réisacases τέχνα mia rina - . sar’ asa atsaa cam οὐ οἷο MIDIAT to . «οδιολς, mis πὸ ππαξοο Pade old came (ον. πέριῶς stacy wor. Lor cama 5 Mzuiss GA πιέδοω.. maoch οὐ τέϑλασ τ muito

τόν mllor so codiel . amiss .aae amis coh

réalso star co et eacisa «. durclis Trad

οἵ mart . aac anak, or am rials alaaion rai τον πόδια σοῦ wats τόξο som “ὦ iar 10

Mical ονῖα5 am τέσαν, πρὸ pih>= oa ΕΣ ΟΣ ὭΞΟΣΟΝ Ο ,wmasoras .«. AAJ rsttvla

ear jart pseas τπόϊωλλ esos. atlids chotay

ἃ rimthia .,mamiol μῶν culaia (388. R. a) ewaat Δ ΞΟ. cals wor 2. ποιωσανο Whaod 15 rama. mhal ἴπσξο Wah ot ezaXs cic

szculum seculorum. Amen! Et respondit tota congregatio fidelium

que ad videndum eum convenerat, et dixerunt : Amen! etude et 47. Et confestim, ubi perfecit orationem suam (Sanctus), accessit inrupe exsecutor, et gladio caput ejus abstulit, quasi ad terrorem spectato- appenditur. rym. Etiam caput victoris in vertice rupis istius suspenderunt : mul- titudo enim hominum eo congregata erat, quorum alii quidem ad spectaculum occisionis lamentabilis otiose convenerant, alii vero ex via regis magni, que decurrit ad pedem montis istius, advenerant :

nam procedit via illa usque ad terminos exteriores regni.

Corpus 18. Et post hec precepit magus iste Burzin satellitibus et militi- ostellites pet bus qui cum els erant, ut membra et corpus Sancti caute custodiren- diesdecem; tur usque ad decem dies, ne forte (ait) veniant christiani et membra ejus

rapiant, et contingat nobis vindicta et damnum ex parte regis regum ; quoniam scio Magum magnum nuntium missurum esse ad eum, et no- tam facturum et occisionem viri. Et manserunt ibi centum quinquaginta

10

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. Aj

arsine rise poh acto . tats οὐλο ds aol Pass mesos - enor moral) thi πὸ pia gd δος, mrasst curnad 5 το. ws cas. sas. jan : sobs Mztiioy aa os watalo . ea χα. Δ 5 eal atsadiews : .sise els κε δι 5: Box νραξοπλ αχλὰ, τέξοοωο τέξο πο τόμου.

sO Azo τότῶΣ IAS fA aatsia <_acial

smanasna .πὸώ τόΐϊξοὶλ sow Mtordoa πόδιχξασχ ὸνϑ

“9 ,mataes mmc) Ars " Mhaay ,> m> ,masama >. ,malaazs .am Kials m> . amumbhhe τόσ. imma Ket mot τό os (1) allan εἶξο τέκεν which sagia : τένοἵε -έλολτοο ea τέχξανο οἷοι." . RD οοἷχιδν οοὐτέῷ aha ΤΗΣ SEAT Words ς ἸΞῸΣ caret Whsata wa

(1) lege ANA διε

viri qui custodirent corpus Sancti, donec transissent decem dies. Tunc autem ex mandato Magi recesserunt inde. Clerus autem vene- rabilis hominum loci illiuscum populo propinquo absque numero, qui convenerant eo statim cum luminibus, unguentis et aromatibus, col- legerunt membra Sancti omnia et involverunt ea indumentis mun- dis et pulchris. Et portarunt illum cum cultu et honore usque ad sepulcrum sacrum et sepelierunt illum et posuerunt in loco ipso quo etiam martyres sodales ejus positi fuerant, in monte illo ad radices ejusdem.

19. Coronatus est autem agonista strenuus et martyr verus et doctor spiritualis, et prodigiis apostolorum factus celebris Mar Pethion, mense Thischri priori (1), vicesimo quinto die ejusdem, feria sexta passionis Domini nostri, anno nono Izdegerdis regis. Coeperat

(1) Distinguunt Syri mensem Thischri priorem et posteriorem. Hic in novem- brem fere incidit, in octobrem ille.

quibus exactis, ἡ clerus membra Pethionis collecta summo honore sepelit.

Martyrium celebravit 25° Thischri.

Qui olim per

492 HISTORIA

wetssalahs ashe sto mao ox Wom sty . alse motes dunl coh oo hata .tarlon Kid 2 ." pam szalhsoa wales πα Wom Wiito . zisea ramadan . Raho cla wah sheroa .(1) Asiomisal cso Misa .rurss mbtaml (2) αὶ Wreake rssana 5 - ah oo hao . ie’ whotat whai ooh ratan son πξαλδιο ς aamsy Ride las Winks cal mam dur’s acm mwiaal aa cod soa. aS Mhsnd ps aim . toms ml wis ‘as cohwots eS tho f00 . pam toads Maw sans (388. R. ὃ) 40 wah wots wrétatchle . assert wom lic tama του wtsdhss ize wag dao . πὸ Wssal διλωππ riala, ams wins whoide ~amlal

(1) lege A δόλο Toas0 . — (2) lege oDto

oppida multa autem sanctus Mar Pethion docendi munus agere inde a regione Balaschfar (1), et egressus est inde ad Beth-Daraye et Kusaye et

fidei preco, Maischan (2). Et ambulabat docens et christianos faciebat usque ad Mihraqangadag, et hiemem integrum ibi transegit. Porro populos mul-

tos adduxit ad evangelium Christi. Et eedificavit ibi ecclesias magnas

quattuor. Et inde reversus perlustravit totam regionem Masabadan

modo in’ et docuit ibi oppida multa. Inde rediit ad cellam quam habebat in degehat. pago Dun, quem vocant Dinahvar; hic est autem campus Dun, ubi modo _habitabat (3). Postea profectus est in regionem Madai(4), ubi multos een ad sanctum baptismum disposuit. Et singulis annis circuibat et labo-

rabat in cunctis locis quibus inseruerat doctrinam timoris Dei, com-

(1) Balaschfar civitas erat arsacidica, a Vologeso nomen habens, Citatur a Ste- phano byzantino sub forma greca βολογεσίφορα. Proxime adjacet Hulwano fluvio (Ndldeke, Tabari, p. 134 et Hoffmann, in ἢ. 1.). — (2) Maischan (εσήνη) erat pagus exiguus in regione Basra, ad Tigrida inferiorem (Ndldeke, Tabdars, p. 13). — (3) De Dun et Dinahvar multis disserit Hoffmann (in ἢ. 1.). Cella erat in pago Dinahvar, ad quem pertinebat oppidum Dun. — (4) Id est in Mediam.

σι

40

4ὅ

SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 43

. τέλαστον Aisams aml isa Whtse πὸ. ole ὦ 301 mahaisacnl cam stase ited creaimila sas . malay Chawahds witt Kam mtase τ . WORD et Wom tas lita hich melded cide’ edie isan ule worse alas aipis air niazse . mains isi alas . τόδιαποων τόπο ella τοὶ δι. das . mish .walasa watha liods cLiz «πος τ. hasr5 sc eaidee La La wiade’n tho G2 am eX τ + .cajept Usher cams wdhinl

As\ GAT »MATaw MLA pstsodra (1) Tau pA psocal, Mhisnha fl co ciizh amahdes : ποι. διέ +. rez οὐδιίίοωλ απὶῤδιτό : zeta > ates Rte wa Mat τέκον ο piha at πιποΐοου.."ο .rézennn cohhaisascal amadhde’ . a3 A: rd o

(1) Vide notam ad pag. 26.

monens eos et confirmans in fide Christi. Sed et multos alios addu- cebat ad fidem Domini nostri, quotidianis accessionibus magnum effi- ciens gregem suum, per prodigia et virtutes que per eum operaba- tur Dominus noster. Per hos et similes labores et agones victorias reportabat athleta toto vitee suse tempore, et in termino agonis cur- sus sui admirabilis accepit in capite suo coronam gloriosam mar- tyrii, similis factus columnis veritatis orbis terrarum Petro et Paulo. Nam et hic (Paulus), postquam omnes regiones circuierat, postremo per ensem cursum suum complevit.

20. Tuhmin autem Ainbad (1) et octoginta equites, sodales ejus, quos supra memoravimus, de veritate convicti per virtutes et prodi- gia quee in Sancto conspexerant, adducti sunt ad evangelium Christi. Et Naihormazd Rad et duo magi nobiles, cum aliis multis, etiam ipsi ad fidem Sancti conversi sunt. Ex iis alii tranquille manserunt

(1) Vide notam ad pag. 26.

multos Christi

dgererabat

apostolorum principibus assimilatus.

Quid contige- rit Sea is magis, de uibus in hac istoria, ubi ad fidem conversi sunt.

Quis demum Pethionis historiam scripserit.

44, HISTORIA SANCTI MAR PETHION MARTYRIS.

aocsa 6 IS mp ashe durcali So J δοῦλθο τὸ + .jassa alsw el πα aut Rijn whaideel per »mdu> sim oo τέσχονξο τέλϑχο ata wt πιξοϊοςων asalz gaha .roi dusr τόξοδιξον ww cided ant λα. πέιλυοἵ maslaina mhaiduse Kisass Jamis rhzaos lanes cis art resid. RAY.) πέτα δίς AKA »ἘΞΟ Raed πως ITN mesaissa

mhsezds masmass ὁνοδιχ τὶ ule er cir rsani : 3B ~_amiasa chal ..5 -RALIAY ,mMAinaII0 . τέσδιχ ιν olsen τέλαϑασλο

. πέχπο πένοῖϊλο τόῖξλο orl om πόϑοαασα (389)

. sor pazals. misla porlasa rz. to πτον cam whiarh Aro or Kale tax cohol . πιο . τ πλο. tialss .. ashe

tsar ἃ meamdh

in illa regione, alii vero ad alias partes migrarunt nihilque vexationis experti sunt. Porro Naihormazd Rad et septem magi de familia (1) ejus migrarunt in regionem aliquam que vocatur Beth-Zabe, ibique vitam finierunt in virtutis exercitationibus et spiritualibus doctrinis. Heec et hujusmodi commoda processerunt ex athleta et doctore veritatis et martyre inclyto Mar Pethion.

21. Ego vero peccator, qui dignus habitus fui ut memoriam histo- rise ejus et victoriarum ejus consignarem, per orationem ejus et omnium Sanctorum, misericordiam et remissionem peccatorum merear.

Et gloria ascendat ad Patrem et Filium et Spiritum sanctum, nunc et semper et in seeculum seeculorum. Amen.

Explicit jam historia heec sancti Mar Pethion, doctoris et monachi et martyris. Oratio ejus preesidium sit nobis. Amen.

(1) Textus habet Naithormazd et Rad, procul dubio mendose.

JOANNIS POLANCI 8. J.

DE SANCTO PIO V

LITTERZ QUATUOR. EDIDIT

Lupovicus DELPLACE S. J.

IN COLLEGIO LOVANIENSI HISTORIZ ECCLESIASTICZ PROFESSOR.

-

Quatuor epistole, quas ex tabularii romani S. J. tomo, cui titulus : Epistole Polanci, 1542-76, erutas edimus, ad earum genus referende sunt, que, communium nomine insignite, multiplici exemplarium numero ad plerasque Societatis Jesu domos mitti a primis temporibus consueverant. Constitutionibus enim S. P. N. Ignatii (Part. VIII, cap. I, n.9) cautum erat ut * ad unionem animorum, ad edifi- cationem et eorum que gerebantur cognitionem , mutuarum inter socios littera- rum commercium haberetur: ex Urbe autem, quo quadrimestres hujusmodi epistole undique afferebantur, vicissim mittebantur, P. Polanci secretarii indus- tria confectz et latino aut hispanico vel italico stilo donate epistole, quibus sive res in provincils geste sive etiam acta romana et pontificia nostris signifi- carentur.

Jam ut S. Francisci Xaverii notissimum de mutue hujus communicationis utilitate (litt. 5. Franc., 9 apr. 1552) testimonium pretermittam, alterum gravis- simi e primevis sociis viri, P. Natalis videlicet, quod magis ad rem preesentem pertinet, afferre juvat ; qui ex litteris quibusdam ad belgicam provinciam datis et varia de summo Pontifice Pio V narrantibus, magnum exstitisse animarum fructum testatur : scribens enim die 13 Julii 1567 ad S. Franciscum de Borgia, generalem S. J. preepositum, licentiam petit eas latino stilo vertendi typisque committendi, asserilque simplicem actorum viteque pontificie narrationem, iis contentam, plus valuisse quam libros adversus heresim conscriptos. (Ex tabul. S. J. Epist. Natalis).

Indicabat autem, ut opinor, has ipsas litteras quas Analectis inserimus.

Neminem enimvero latet quam singulari Dei beneficio Michael de Ghisleriis, preclarum illud ordinis S. Dominici lumen, super candelabrum Ecclesize ineunte anno 1566 positum, Urbem orbemque catholicum illustrarit. Ut miser erat, depra- vatisque moribus eo magis ad ruinam pronus Ecclesie status quod dilecti et

46 JOANNIS POLANCI S. J.

incrassati filii falso reformationis studio matrem impeterent, eximio piorum gaudio percrebuit in summo pontificatu imaginem quamdam veterum summo- rum pontificum elucescere, eum scilicet qui a Tridentino concilio requiritur pontificem maximum a Deo fuisse datum, atque in id incumbere accuratissime, ut ad universa, tam in curia romana quam in toto orbe christiano, restituenda concilium ipsum et evulgaret et in mores induceret. Inceptx jam antea, seda S. Pio sedulo promote reformationis testes sunt litter Polanci, quas idcirco ad vitam ejus,a J. Ant. Gabutio conscriptam et tomo primo Maii Actorum Bollandianorum insertam (pp. 617-714) adjicere non indignum rati, versione latina donavimus.

Admodum reverende in Christo Pater. Pax Christi.

Aliis litteris certiorem te feci de summi Pontificis Pii V electione et de bono animo quem a pontificatus initio preebuit. Dehine quum pro more coronaretur, ipsemet sacram missam fecit; quo tempore, uti comperimus, tam coram Sanctissimo quam inter ritus atque honores quos haud sponte tulit, non defuit ut lacrymaretur; unde perspicuum fit eum minime gavisum esse quod ad fastigium evehe- retur et probe intellexisse quodnam pondus et crucem ferre inci- perct. Stipem frequentissimee in foro S. Petri plebi distribui, qui mos erat, non permisit, occurrens scilicet malo, quod quandoque accidit, aliquorum pre conferta nimis turba oppressorum aut pro- culeatorum. At majorem pro ea pecuniam monasteriis, piis locis atque aliis Urbis egenis impertiri jussit.

Muy R* en ΧΟΡ P. X.

Por otra letra di aviso de la eleccion, y buenas muestras que el sumo Pontifice Pio quinto daba en el principio de su Pontificado. Despues de aquello scrito se coronoé segun la costumbre, diciendo 6] mesmo la misa, y a lo que entendemos, asi en Ja oracion que hizo delante del Sacramento, como en otras de aquellas ceremonias, y honores, que era forzado recibir, no lo paso sin lagrimas, que parece se veya bien el poco gusto que tenia de la exaltacion de su persona, y que conocia el peso, y cruz que comenzaba 4 llevar ;no quiso se arrojasen dineros, como se solia, entre el pueblo que era muy grande en la plaza de San Pedro, por evitar los inconvenientes que algunas veces se habian seguido, de muertes de hombres aho- gados por la apretura. Pero en lugar desto, hizo dividir muy mayor cuantidad, que la que solia arrojarse, por los monasterios, y lugares pios, y otros pobres de Roma.

DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. AT

Quod ad familiam ejus spectat, licet initio importunos aliquos illu- striores, qui clientes suos obtruderent, arcere non valuerit, preecipuis quibusdam domus officialibus consilium suum aperuit nullos nisi spectatissimos moribus famulos et asseclas conservandi : cupere quippe ut e suo palatio exempla petant cardinales et ab hisce ad ceteros extendatur reformatio, quam in sua ipsius familia ordiri vult. Vetuit eos operam interponere vel quemvis commendare apud judi- ces, quia hujusmodi intercessione et inflecti aliquando et protrahi per moras jus contigit. Quum famuli nonnulli vestibus e veluto con- fectis uterentur, id quidem in die coronationis sue permisit, postea vero eas omitti jussit, dicens id quod die festo permisisset, non esse amplius ferendum.

Rector collegii nostri Germanici per hos dies ad osculandos pedes Sanctissimi se contulit; qui amice excepto, et queerenti quomodo nepotes suos in collegio versantes haberi cuperet, commendavit ut eos eodem numero haberet quo solent haberi orphani in quorum gratiam erectum est in Urbe hospitium quoddam, et peccantes casti- garet ne malo exemplo ceteris nocerent; interroganti porro utrum eos ad osculum pedis et benedictionem pontificiam admitti optaret, respondit id sibi placere fieri, at non ita cito dum negotiorum mole, ut ineunte regno fit, opprimeretur, postea vero eos ab ipso rectore

Cuanto 4su familia, aunque no se ha podido defender en estos principios de la importunidad de unas y otras personas de respeto que le han ofrecido diversos criados, ha dicho 4 algunos de los que tienen cargo principal en su casa que es su intencion, no tener en ella, sino personas ejemplares, porque de su palacio queria tomasen ejemplo los cardenales, y que de estos decenderia 4 los demas la refor- macion, que hubiese a la cual queria él dar principio en su misma familia : hala dado orden, no se entremeta en cosas de justicia, haciendo encomiendas a los jueces porque en otros tiempos estas han sido causa ὁ de hacerla 4 las veces torcer, 64 lo menos diferir la ejecucion de ella : cuanto al traje algunos de sus servidores se habian puesto sotanas de terciopelo, y el dia de la coronacion sufriolo, mas despues, viendo que algunos las usaban, mando que las dejasen, diciendo que lo que se sufrié en aquella fiesta de la coronacion, no se habia de sufrir para ade- Jante. El rector de nuestro colegio Germanico [πὸ 4 besar los pies de Su Santidad un dia de estos, y recibiole amorosamente, y demandandole como queria se trata- sen sus sobrinos que en el colegio estan, dijole que hiciese cuenta que eran de los huerfanos pobres, de los cuales hay aqui en Roma un hospital, y que le enco- mendaba, que si en algo erraban, los hiciese muy bien castigar, porque no diesen mal ejemplo 4 los otros del dicho colegio, y demandandole, si queria le viniesen a besar los pies, y tomar su hendicion, dijo que era contento, mas no tan presto, hasta que pasasen las priesas de estos principios, y que despues el mismo rector

48 JOANNIS POLANCI S. J.

adduci licere. Quibus rebus se omnino ab affectu carnis et sanguinis liberum prebet, Deo sint gratis ; porro licet importune a gravibus viris urgerelur ut cardinalem eligeret nepotem quemdam, illorum quos dixi fratrem, religiosum qui theologise studet Perusie jamque est sacerdos, devinci non sivit, imo eum quidquam in vivendi ratione immutare vetuil. Is autem ipse cujusvis ambitus expers videtur : quum enim, statim atque papa electus erat ejus patruus, quidam cursu publico vectus Perusiam se contulisset nuntium electidnis allaturus preemiumque, ut videtur, boni nuntii ab eo exspectaret, bonus frater ostensus fuit in monasterio quum officium sacrum lege- ret; eleclionemque patrui nuntianti dixit “ maneret paululum , per- rexitque officium legens, deinde templum adiit sacra acturus; quibus expletis ad nuntium rediit aitque:“ Nune dicas quid velis ,, velut non bene ejus verba prius percepisset ; retulit nuntius eo se consilio venisse ut eum de electione patrui, Pii papae Quinti, certiorem faceret, significans sese pro labore et cursus impensis aliquid mune- ris exspectare; abiit bonus frater et collecta inter sodales suos tria scutata nuntio dedit. Quo dono quum se pecuniz inopem ostende- rit, simul renuendo quingenta scutata sibi a cardinale quodam per ejus famulum missa, contemni a se pecuniam declaravit.

Ad Papam ut redeamus, sollicite cavet ut ad proprias ecclesias residentiz causa discedant episcopi qui in Urbe degunt, ac roma-

los podia traer, en manera que se muestra muy libre del afecto de la carne y sangre, Dios loado, y aunque mucho es combatido de personas de respeto que haga cardenal un otro su sobrino, hermano de estos, religioso, que estudia en Perosa teologia y ya es sacerdote, no se ha dejado vencer, antes le ha ordenado, no haga mudanza ninguna; y parece que el dicho sobrino religioso se ha mostrado harto libre de ambicion; que luego que fué el Papa elegido uno quien le despaché una posta de Roma haciendole saber como su tio era Papa, pretendiendo segun pa- rece algun premio de la buena nueva: y demandando del en el monasterio, mostra- ronselo que estaba diciendo su oficio, y como le dijo la eleccion de su tio dijole el frayle que esperase un poco, y continué de decir su oficio, y depues fuese 4 la iglesia 4 decir misa, la cual acabada torn6 al mensajero, diciendole, ahora decid que es lo que quereis, como si no lo hubiera bien entendido primero, replicole como era venido 4 traerle la nueva de la elecion de su tio, que era ya Papa Pio quinto, mostrando querer alguna remuneracion de su trahajo y postas que habia corrido, y el buen frayle va, y entre los de su monasterio allegé hasta tres escudos que dié al mensajero ; y aunque esto muestra su pobreza de dineros, bien mostro por otra parte no los estimar, porque enviandole de Roma un Cardenal con un criado suyo 600 escudos no los quiso aceptar.— Tornando al Papa, anda con cuidado de enviar los Obispos que hay en Roma 4 residir en sus iglesias, y as{ ha deputado tres

DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 49

nee eorum mansionis causas tribus cardinalibus cognoscendas tri- buit; quee si non fuerint validse, abire eos jubet.

Cardinales quidem multis pro re publica negotiis detinet, in omni- bus vero habitis adhuc ccetibus eos hortatur, sicut audio, et ad propriam muneris perfectionem vehementer incitat; neque ullum inter eos video qui ea electione non gaudeat multum, atque ipsum vulgus ea maxime contentum est.

Quum equites Melitenses necessitate ob Turcarum metum premi sciat, utut inopem invenerit Sedem Apostolicam, opem eis affert 15,000 ducatorum et 3000 peditum omni re instructorum; cujus rei curam Ὦπο Pompeio Colonna commisit.

Rem religiosam Germanie serio 510] propositam habet; itaque haud multo post suam electionem, cardinalem Commendonun, e Polonia eligendi papze causa venientem, consistere et in Germaniam iter facere jussit : quem deinde Legatum Apostolicum creatum ad Augu- stana comitia misit, quo etiam duos vel tres alios mittit cardinales. Quum Pater noster Generalis, constitutionibus nostris obsecundans, ad summum Pontificem accederet ac speciali voto, quo adstringi- mur, quoquoversus nos jusserit inter fideles aut infideles, in obse- quium Ecclesie et religionis catholice eundi declarato, suam suo- rumque omnium obedientiam offerret, magnam animi voluptatem pre se tulit Sanctissimus, statimque consilium suum esse significa-

cardenales para que conozcan las causas por la cuales estan en Roma los dichos obispos, para que si no son suficientes vayan 4 residir 4 sus iglesias.

Ocupa aun 4 mano los Cardenales, cometiendoles muchas cosas concernientes al bien comun, y en todos los ayuntamientos que hasta aqui se han hecho dellos, entiendo los exhorta, y anima mucho ἅ la perfeccion que su grado requiere, y no veo hombre dellos que no muestre mucho contentamiento desta eleccion, y asf el pueblo esta contentisimo. — Viendo Su Santidad la necesidad de los de Malta por lo que se teme de la venida del Turco, aunque halla bien pobre esta Sede Apost* les da la aiuda de costas quince mil ducadus, y tres mil infantes pagados, y asi ha dado cargo al Sehor Pompeyo Colona lo haga.

Toma muy de veras el dar ayuda 4 las cosas de la religion en Alemania, y asi poco despues de su eleccion envid al camino al Cardenal Comendon para que se detuviese (porque él venia como era obligado de Polonia 4 Ja eleccion del Ponti- fice) y despues le ha hecho legado Apostdélico para que se halle en la Dieta de Augusta, para donde tambien envia otros dos 6 tres Cardenales, y yendo nuestro P. General a declarar 4 Su Santidad (como las constituciones nuestras le obligan) el voto particular que tenemos de ir 4 donde quiera que el Sumo Pontifice nos enviase entre fieles ὁ infieles en servicio de la Iglesia, y de la religion catdlica, ofreciendo su obediencia, y la de todos, mostré gran contentamiento desto Su

TOM. VII. 6

50 JOANNIS POLANCI S. J.

vit ut aliquot Societatis theologi ad dicta comitia, aliique ad alias Germanis partes in animarum auxilium mitterentur ; petivit imo indicem sibi dari nominum eorum qui tali ministerio fungi possent ; quod et actum est. Demum, divina gratia juvante, ex animo ac serio summi Ecclesise Pastoris muneri studet, multoque Ecclesiz solatio et auxilio futurum esse ejus pontificatum confido. Tribuat ei Christus Dominus noster vitam ac vires tum animi tum corporis.

Honoris cultusque divini gratia, aliquot decreta condidit ; gravibus poenis solitos in templis abusus prohibuit (mulctis tamen in opera pia, nedum camere, reservatis) ; et ad blasphemiam magnaque sce- lera, veluti homicidium, latrocinium ac peccatum nefandum, coer- cenda statutis multis et iis quidem que reformationem vere et serio urgeri ostendant, cautum esse voluit. Quam dignetur nobis Dominus, si id videatur, in Urbe totaque in Ecclesia impertiri.

Ex Urbe, 25 Januarii 1566. R. V. Servus in Christo Joannes Polancus.

II

Admodum reverende in Christo Pater. Pax Christi. Quoniam gratos optatosque tam Nostris quam aliis esse bonos de

Santidad y luego le significo su voluntad de que se enviasen algunos tedlogos de Nuestra Compafiia 4 la dicha Dieta, y otros por otras diversas partes de Alema- nia para ayudar a las espirituales necesidades della, y quiso se le diese una lista de los que se podrian ocupar en tal ministerio, como le fué dada y finalmente con la divina gracia él atiende muy de veras al oficio de Sumo Pastor de la Iglesia, y espero que con mucha consolacion y ayuda de ella ha de pasar su Pontificado. Dé le vida y fuerzas spirituales y corporales Chr. N. Sr.

Ha ordenado algunas cosas tocantes al honor y culto divino, en los templos vedando so graves penas los abusos que habia (aunque aplicando las pecuniarias a obras pias, y no 4 la camara); y para reprimir la blasfemia, y vicios graves, como homicidios, y latrocinios, y el pecado nefando, se han hecho grandes provisiones, y en manera que se vee que se pretende de veras la ejecucion, y reformacion. Dios Ntro Sefior nos lo deje ver si sera servido en Roma, y en toda la Iglesia.

De Roma, 25 de enero 1566.

De V.R. siervoen Χο Juan POLANCO.

Il

Muy R°* en X‘oP, P, Χ, Porque no dudo se esperan con deseo asi de los nuestros, como de los de fuera

DE SANCTO PIO V LITTERZ QUATUOR. 51

summo Pontifice nuntios non dubito, R. V. certiorem facio eum non solum incepta via procedere, verum etiam divine gratize ope ad meliora excitari.

Hoc quadragesimali tempore, quantumvis debilis et state pro- vectus, continuisque laboribus fractus, quin cibis vetitis uteretur, etiam jejunium quotidie instituit, et sacra quotidie egit ; quare, quum exemplo preeat, eo efficacius ubique et presertim in ditione pontificia jejunti et abstinentiz leges diligenter observari mandavit. Quum per occasionem indicti in Turcas belli plenariam indulgen- tiam in publico proposuisset, totam familiam suam ea uti cure habuit, neque eo contentus propriis ipse manibus sanctissimum Eucharistize sacramentum ministrare voluit. In magno quodam palatii auditorio ab idoneo ordinis sui concionatore italice verba singulis fere diebus fieri preecepit, ipseque adfuit atque alii cardinales cum domesticis qui in palatio commorantur ; militibus autem, suis cor- poris stipatoribus, Germanis scilicet, ne divini verbi ope orbaren- tur, unum e sacerdotibus nostris petiit ; qui in sacello quodam palatii, ad eos eorumque uxores filiosque germanice concionatus, catholicum catechismum ea delectatione et fructu tradidit ut, quum post Pascha pedes osculaturus ad summum Pontificem accessisset, precipua amoris signa ab eo retulerit et eos quolibet mense, saltem semel, docendi munus acceperit.

de la Compafiia algunas buenas nuevas del Sumo Pontifice, hago saber ἅ V. R. que no solamente camina por la via que comenzé, pero que aun parece va mejo- rando con ladivina gracia. — Esta cuaresma aunque viejo y debil y quebrantado con continuos trabajos no solamente se ha abstenido de los cibos que se vedan en tal tiempo por la santa [glesia, pero aun ha ayunado cada dia diciendo su misa cada mafiana: de manera que yendo adelante con el ejemplo tanto con mas autoridad ha podido mandar se observasen diligentemente los ayunos y abstinen- cia eclesiastica, como lo ha hecho especialmente en las tierras del estado ecle- siastico, y cuando se publicé la indulgencia plenaria por respeto de la guerra contra los Turcos no solamente tuvo cuenta con que su familia la ganase, mas aun é] de su mano quiso administrarle el Santisimo Sacramento de la Eucaristia. Tambien en una sala grande del palacio ha hecho predicar quasi cada dia de la cuaresma un buen predicador de su orden en lengua italiana, hallandose ὁ] mismo presente, y otros cardenales con sus criados que moran en palacio ; y porque los soldados de su guardia, que son Alemanes, no fuesen privados de la ayuda del verbo divino, pidié uno de nuestros sacerdotes que en una capilla del palacio les predicé, tanto 4 ellos como 4 sus mujeres y hijos en lenga Tudesca y les esplicé el catecismo catolico con tanta satisfaccion y buen fructo de ellos, que cuando despues de pascua fué 4 besar el pié de Su Santidad le mostré especial amor y le encomend6é que 4 lo menos una vez al mes continuase de predicarles.

52 JOANNIS POLANCI S. J.

Quadam die quum in palatio puerulum coram se conspexisset, id haud decere ratus, quod tam tener eetatis pueri apud se versaren- tur 5101 nequaquam gratum esse significavit. Qui statim dimissi sunt.

Per sacram hebdomada, postquam antelucana hora sacram rem egerat, pedibus prodiit 6 palatio, paucis 6 familia comitantibus, sep- tem ecclesias obiturus. Quamvis autem pre setate et quadam infir- mitate totum illud iter longissimum perficere nequiverit pedes, saltem rem tentando et quod potuit agendo, optimum demissi ac religiosi animi quo talia loca invisi congruit, documentum reliquis dedit; quo usus quidam mihi notus cardinalis, septem ecclesias, quod multorum millium iter est, pedibus circumivit.

Cardinali Alexandrino nepoti (quem omnibus cardinalibus flagi- tantibus ad titulum promovit) familiam constituit, numero quidem parvam, at virtute conspicuam ; nuntio Regis Catholici de magno quodam in dominum suum collato munere gratias agenti atque asse- renti regem minime immemorem rei et cardinalis Alexandrini futurum esse, respondit Sanctitas Sua “ gaudere sese quod bona sua voluntas regi perspecta esset, ei tamen de cetero nullam oportere incumbere sollicitudinem de nepote, quem, quum inops esset natus et inops in claustro vixisset, etiam inopem vivere in cardinalatu cuperet, sibi ipsi curse fore ut nihil nepoti ad gradum rite tenendum deesset, porro regius animus eo se verteret ut inopes quosdam car-

Viendo una vez delante desi un muchacho en Palacio, pareciole cosa indecente, y mostré que no le agradaba que hubiese en casa mozos de tan poca edad, y asi luego fueron enviados fuera, y no se ven, sino hombres ya hechos en aquel palacio. — En la semana santa salié 4 pié del Palacio, y con muy pocos de su familia para visitar las siete iglesias, habiendose levantado antes del dia 4 decir la misa, y aunque su edad, y cierta enfermedad que padece no le permitieron acabar todo este camino 4 pié, que es muy largo, 4 lo menos en tentarlo y hacer lo que pudo, dié 4 los demas buen ejemplo de la humildad y devocion con que se han de visitar semejantes lugares; el qual sé yo que ha seguido algun Cardenal andan- do las siete iglesias todas 4 pié, que tienen muchas millas de camino. — Al Carde- nal Alejandrino su sobrino (al cual 4 peticion de todos los cardenales promovié al grado que tiene) did una familia aunque pequefia en numero de gente muy esco- gida en virtud, y una vez que el embajador del Rey Catolico daba gracias 4 Su Santidad de cierta gracia importante que habia concedido a su Rey, y le decia que su Magestad no seria ingrato, ni se olvidaria del Cardenal Alejandrino, etc. respon- didle Su Santidad que holgaba que el Rey Catdlico tuviese conocida su buena voluntad, pero que en lo demas, no habia porque tuviese solicitud de su sobrino, porque ὁ] habia nacido pobre, y habia vivido pobre en la religion, y que asi queria viviese pobre en el grado de Cardenal: y para que no le faltase lo necesa- rio para mantenerse en su grado que él podria proveerle, y en lugar de su sobrino

DE SANCTO PIO V LITTERZ QUATUOR. 53

dinales, ipsius famulos, juvaret ,, quorum unum nominavit, admo- dum nobilem, generis cognatione regii, addens sese existimaturum sibi ipsi conferri beneficium quod illi conferri contingeret.

Querela audita est inter nonnullos, quam equidem et de preede- cessoribus ejus auditam fuisse vellem : parum nempe opitulari eum parentibus, quos inopes relinqueret; neptem ejus, cardinalis Alexan- drini sororem, quam viri quidam nobiles ac divites, affinitatem pon- tificiam ambientes, uxorem ducere petebant, non permissam fuisse alicul eorum nubere, sed alii magis sequali, dote bis mille scutatorum addita, matrimonio junctam fuisse. Quum nepli alteri, eodem ut puto gradu affini, mille quingentorum scutatorum dotem dedisset audiretque quemdam dicentem parum id esse nepti pontificiee, res- pondit dubium sibi linqui an justa conscientia hec faceret.

Exstirpandis non modu heeresibus nefandisque vitiis, sed concu- binatui quoque tum clericorum tum seecularium, studium solertissi- mum adhibet, ita ut aut consilium e dominio pontificio aufugiendi carcerisve incolendi ineundum sit aut jam concubinatu cedendum ; neque defuit ut per quadragesimales confessiones jussorum et man- datorum effectus perspiceretur.

Licet inopia rei pecuniariz premeretur, copiose providit domui Inquisitionis ut in ea sincerius, quin pontifices vel captivi expensis onerarentur, sanctum officium expleretur.

volviese 6] dnimo Su Magestad 4 ayudar 4 algunos pobres Cardenales servidores suyos, nombrando el uno de ellos muy noble y que tiene parentesco con aquella corona, diciendo tendria por propio el beneficio que 4 él se hiciese. — Ha habido entre algunos una queja de Su Santidad que cierto yo he deseado oirla de sus pre- decesores, y es que ayudaba poco y tenia pobres sus parientes, y especialmente que una sobrina suya, hermana del Cardenal Alejandrino, la cual pedian algunos sefiores ilustres y ricos por tener afinidad con el Papa,no quiso se casase con ninguno de ellos, sino con uno mas igual 4 ella, dandole en dote hasta dos mil escudos; 4 otra sobrina que creo era en el mismo grado proveyé de mil quinien- tos escudos de dote, y diciendo alguno 4 Su Santidad que era esta poca dote para sobrinas suyas, respondiole, que aun dudaba si podria darles esto con buena conciencia. — Usa notable celo y diligencia no solamente en estirpar las heregias y vicios nefandos, pero aun el concubinato, no solamente de eclesiasticos mas aun de legos, en manera que es menester resolverse de huir del estado eclesiastico, 6 de vivir en la carcel, 6 de apartarse realmente del concubinato: y ha se bien notado esta cuaresma en las confesiones parte del fruto que han hecho sus man- damientos y ordenanzas. — Aunque se hallaba muy necesitado cuanto a lo tem- poral, ha dotado liberalmente la casa de la Inquisicion para que tanto mas sin- ceramente, y sin gravar de costas los Pontifices ni los presos, se hiciese el Sto Oficio en ella : y siendole demandada ayuda de parte del Emperador contra los

54 JOANNIS POLANCI S. J.

Imperatore opem adversus Turcas per Hungariam irrumpentes postulante, vehementer angebatur Pontifex de subveniendi ratione ; qua tandem reperta gavisus, reditum quemdam unde centum millia ducatorum perciperet ad bellum promovendum vendi jussit : quam rationem meliorem duxit quam ut reditibus ex beneficiorum cessione percipiendis uteretur quamvis hinc major copia pecunie fieri potuis- set. Oportuit preeterea providere Melitensibus, quum classis etiam Turcarum timeretur, eoque tria millia peditum, quantumlibet egens ipse, miltit cum rebus ad infirmos curandos necessariis. Horum curam ut nostri susciperent, anime scilicet et corpori eam impensuri, cupi- vit ; quare sacerdotes aliquot aliosque fratres, qui secundum institu- tum nostrum bono communi in illa expugnatione prodessent illuc proficisci jussit Pater noster Generalis.

Paucis abhine diebus advectus est episcopus quidam Scotus, qui Sanctitati Suz electionem gratularetur preestaretque regis ac reging obedientiam. Ipso autem iter faciente, heretici in tantum discrimen reginam sexto mense pregnantem malis artibus adduxerunt, ut non nisi magno Dei auxilio ipsa vitam sibi et regno fidem catholicam ser- vaverit immunem. Fertur summus Pontifex, quum datas ad se his de rebus litteras legeret, audiretque alia de auxilio quo indiget regnum illud adversus rebelles heereticos opibus reginee Anglie fidentes, ingemuisse ac lacrymas fudisse ; roganti vero cuidam “ ne adeo iis

Turcos que venian por Hungria, andaba Su Santidad harto solicito por hallar manera para dar socorro, y asi le fué cosa muy grata que se hallase forma, ven- diendo cierta renta para sacar cienmil ducados conque ayudase en esta empresa, y esto quiso mas que admitir los regresos, aunque pudiera sacar mucho mas que esto de ellos. Por otra parte tambien le ha sido necessario acudir 4 los de Malta, por temerse tambien la armada de los Turcos: y con toda la pobreza en que se halla, envia tres mil infantes pagados 4 su costa, y con ellos su hospital para los enfermos, y mostrando Su Santidad inclinacion que alguno de los nuestros tomase cargo de él, para que se pudiese dar ayuda no solamente 4 los cuerpos, pero aun 4 las animas, ntro P. envia algunos sacerdotes y otros hermanos, para que conforme 4 ntra profesion sirvan en esta empresa al bien comun. — Estos dias es venido un obispo escoces 4 congratularse con Su Santidad de su eleccion, y a darle la obediencia de parte del Rey y Reyna, y estando él en el camino los hereges con grandes engafios pusieron en tanto aprieto ἅ Ja Reyna prefiada en seis meses, que no fué menester poco favor divino para que no perdiese ella la vida, y el Reino por consiguiente la Religion catdlica ; y leyendo Su Santidad las letras que escribian este suceso, y oyendo otras cosas de palabra dela necesidad que tenia aquella Reyna de socorro contra los herejes rebeles ayudados de Ja Reyna de Inglaterra, dicen que sospiraba y le salian las lagrimas de los ojos; y diciendole alguno que Su Santidad no se fatigase tanto, respondiole, como quereis que no me

DE SANCTO PIO V LITTERZ QUATUOR. 5D

malis laboraret , respondit : “ Quin laborabo, tot malis affectum videns regnum illud, neque ullam auxilii rationem cernens ? Attamen necesse est, inquam, ccetum cardinalium cogere, ut considerent an reperiri possit ratio reginam regemque juvandi ,.

Modum sumptibus familise suee arctiorem constituit, plures ex ea clientes dimisit, ut impensam coerceret majoremque afflictis Ecclesize rebus opem conferret. Nuper quum aliquos catholicos Anglia extorres in Flandria versari inopiamque pati accepisset, quamvis et ipse ino- pia premeretur, confestim quingenta scutata ad eos mitti eaque illico ab serarii custode peti jussit, “ ne forte, inquit, postea contenderet ea sibi non presto esse, aliaque multa pro bellis solvenda esse 9. Preeterea episcopos in Anglia custodise mancipatos litteris consolatus est. Uno verbo dicam, multam in omni re pietatem et integritatem pree se fert ; necessitate pressus, neque ditionem ecclesiasticam vee- tigali vel tributo onerari neque reorum pecunia sese juvari per- misit.

Quum hominem quemdam, quod jocis Pasquini, ut aiunt, Ponti- ficem lacessiverat, in vincula conjectum, alii mortis damnandum, alii mulcta feriendum existimarent (quam plus 25 vel 30 mille ducatorum pendere posset), eum coram adductum interrogavit num a se leesus, tam maledice egisset. Respondentem vero, “ se minime fuisse lseesum, at a deemone maloque animo incitatum atque deceptum, falsa scrip-

fatigue viendo en tal estado aquel reyno y no teniendo la manera que querria para poderle ayudar, y todavia dijo queria hacer congregacion de Cardenales para que viesen si habria alguna forma de poder enviar socorro 4 la Reyna y Rey.

Hase estrechado en la familia de su casa despidiendo mucha gente para tener tanto menos costa, y poder tanto mas ayudar 4 las necesidades que ocurren en la Iglesia. Estos dias le dijeron que habia en Flandes algunos catdlicos desterrades de Inglaterra que padecian necesidad y aunque el mesmo Papa la tenia mucha, ordeno que luego les enviasen quinientos escudos por entonces, diciendo tomad- los luego del tesorero, porque despues no os diga que no los tiene, y esto porque habia 4 pagar otras sumas gruesas para estas guerras. Tambien con breves ha ordenado de consolar a los obispos que estan presos en Inglaterra. Y finalmente en todo muestra mucha piedad y integridad, y en todas estas necesidades, no ha querido gravar el estado eclesiastico con tributos 6 imposiciones algunas, ni tam- poco ayudarse de las penas de algunos delinquentes.

De uno sé que habia hecho ciertos pasquines contra el mismo Pontifice, y tenianle preso, y quien hablaba de la vida, quien de hacerle pagar dine- ros, que dicen podia pagar mas de 2 6 treinta mil ducados. E] Papa ordendé que se lo trujesen delante y demanddle que si le habia hecho él algun des- placer por el cual asi habia dicho mal de él. Respondidle que no, sino que el demonio, y sus pasiones malas le habian engafiado, y hechoescribir lo que

56 JOANNIS POLANCI S. J.

sisse ,, monuit “ ut in posterum attenderet quid de Pontifice, Christi Domini vices gerente locuturus esset neve scandalum hereticis et debilibus faceret, ceterum venia donatus abiret in pace. ,

Indefessus a laboribus, in negotiorum suorum cura fere continuus, prudentia et magno animo, Deo juvante, in rebus tractandis exspec- tationem superare videtur.

Faxit divina bonitas ut vita gratiaque in Ecclesia sublevanda vigeat.

Ex Urbe, 30 Aprilis 1566. Re V. Servus in Christo Joannes de Polanco.

Il

Admodum reverende in Christo Pater. Pax Christi. Quotidie majus solamen et exemplum nobis prebet Sua Sanctitas, in 115 quee tum ad gubernationem publicam, tum ad privatam domum et personam pertinent. Paucis abhinc diebus publicas dedit litteras quibus humilitati, decori et pietati que ecclesias Deique cultum decerent sapienter provideret, et vitia contraria, que propter peccata

no era verdad : entonces le dijo Su Santidad que mirase como hablaba para adelante del Pontifice por el lugar que tiene de Xto. Ntro. Sr. y porque no diese ocasion 4 los hereges y flacos de escandalo, en lo demas que él le perdonaba, y que se fuese con Dios en paz.

En los trabajos es todavia infatigable, que quasi continuamente esta ocupado en cosas de su oficio, y parece que Dios N. Sr. le da prudencia, y magnanimidad en las cosas de momento que se tratan, mayor de la que los hombres pudieran de] esperar. — Plega 4 la divina bondad de conservarle la vida y la gracia para que mucho le sirva en ayuda de su santa Iglesia.

De Roma, 30 de abril 1566.

De V. R. siervo en Χο Juan DE POLANCO.

Iil

Muy R® en ΧΟΡ Χ,

Cada dia nos consuela, y edifica mas el buen proceder de Su Santidad asi en lo que toca al gobierno universal, como al domestico de su casa, y ejemplo de su persona. Estos dias ha salido una bula donde se dan ordenes muy convenientes para la humildad, reverencia y devocion, que se debe tener en las iglesias y en el

culto divino, y para evitar lo contrario, que por nuestros pecados mucho se usaba.

DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 57

nostra nimis vigerent, excluderet. Ut festi dies, quos in solo Dei cultu peragi oporteret, melius observarentur, mercaturam, actiones judiciales aliaque officia parum congruenter in iis haberi solita vetuit.

Durissimas in simoniam, blasphemiam aliaque immania scelera poenas constituit, et propria quadam bulla consuluit clausuree monialium aliisque rebus, quas concilium Tridentinum, refor- mationis gratia, decrevit. Quod majus est, res exsequendas urget, tamque in jubendi ratione quam in exsecutionis cura ostendit non fore ut in verbis legibusque consistat vel effectu abstineat. Quamvis animo admodum pius sit et mansuetus, in iis tamen que religionis et equitatis intersunt fortis est vir, nullaque summorum aut infimo- rum ratione habita, omnes dicto audientes et subjectos vere vult : quod et experti sunt inviti plures.

Utut anguste se habeat, nec desint qui eum moneant ut concedendee beneficiorum resignationi, unde jure suo multam hausturus sit pecu- niam, manum prebeat, id facere noluit ; in resignationibus quidem, a preedecessore concessis et publicatis, pacta nonnulla pretiique solu- tionem, pecunia in pia opera servata, permisit; integer tamen in ser- vandis Concilii statutis perstat. Comperi eo tempore quo magis pecu- nia indigebat, multa ducatorum millia ad dispensationem quamdam, antea concedi solitam, impetrandam fuisse ipsi oblata, quin unquam annueret ; imo nunc sanxit nunquam a se permittendas simplices

Tambien para que mejor se guarden las fiestas, ha prohibido los mercados y actos judiciales, y otros oficios no convenientes que solian hacerse en tales dias, los quales debrian emplearse puramente en el servicio divino. — Asimesmo ha vedado con severisimas penas toda especie de simonias, y blasfemias, y otros vicios enor- mes, y proveido diligentemente con bula particular en la clausura de las monjas, y otras cosas de las que determina el Concilio, para su reformacion, y lo mejor es que insiste realmente en la ejecucion, y asi en el modo de ordenar, y en el cuidado de que se cumpla lo ordenado, se vee que no se ha de contentar de palabras 6 rescriptos; ni ha de parar en quanto el pudiere hasta los efectos. Y con ser de animo muy pio y dulce, todavia en lo que concierne la religion y justicia es fuerte sin tener respeto 4 grandes, ni 4 pequefios, y quiere ser obedecido de veras en lo que ordena, como muchos lo han probado 4 su costa.

Aunque esta en mucho estrecho de dineros, y no falta quien le acuerde que si abre un poco la mano al conceder regresos, le vendria de sus derechos muy notable quantidad de ellos, no ha querido hacerlo: de cosas concedidas y signadas por su predecesor, ha dejado pagar algunas composiciones que ya estaban tasadas, apli- candolas 4 obras pias, pero esta muy entero en guardar lo que el Concilio ordena : y sé que por alguna dispensa de las que se solian conceder, le han ofrecido muchos millares de ducados en tiempo que tenia mucha necesidad dellos, y nunca ha con-

58 JOANNIS POLANCI S. J.

resignationes beneficiorum, que fere cuilibet pro resignantis nutu tradi consueverant ; nihil quippe ea re crebrius vel facilius hac in aula erat. Sed quum perspiceret hanc esse viam ut de beneficiis, quasi de rebus secularibus, tradendis avunculi cum nepotibus, proximi cum proximo paciscerentur (ne alias pactiones pejores illici- tasque resignationes commemorem), et ita ad parum dignos venirent bona ecclesiastica, nullas hujusmodi resignationes, nisi causis prius perpensis sancire constituit; quare, qui legitimas rationes, divini nempe cultus intuitu, non habuissent, iis non daretur facultas resi- gnandi. Cuidam autem harum rerum perito ac dicenti, “ tali arte fore ut destrueretur curia ,, respondit “ minoris referre ut destruatur quam ut ea fiant que in resignationibus illis Dei cultui officiant ,. Porro non proprio commodo duci, quo hec ipsemet beneficia largire- tur Pontifex, inde patuit quod, secus atque antea(quum nempe effectu careret resignatio, ubi intra certum dierum numerum vita decederet resignans, atque ita vacuum fieret beneficium, sive digno sive indigno traditum fuisset), superiore aliquo die, decedente e vita intra dictum temporis spatium quodam canonico S. Petri sicque vacante beneficio quod nepoti legaverat, interrogavit Pontifex qualis esset cujus gra- tia resignatum fuisset, et quum audivisset esse juvenem virtute preeditum, in collegio Germanico olim eruditum nuncque Bononize studentem, ratus eum illo munere esse dignum, lacunam juris

sentido, antes ahora se ha determinado de no pasar resignaciones simples de bene- ficios, que solian hacerse ordinariamente en favor de quien queria el resignante, y no habia cosa mas ordinaria y Ilana en esta Corte. Todavia viendo que este era camino para disponer de los heneficios como de hacienda seglar, de tios en sobri- nos, 6 de un pariente en otro (por no hablar de peores resignaciones interve- niendo otros pactos illicitos), y que asi venian los beneficios 4 personas poco dignas dellos, hase determinado de no pasar las dichas resignaciones, sin examinar las causas, en manera que quien no las tuviere cuales debrian ser, para el servicio divino, no les sera licito el resignar; y diciendole alguna persona practica, que esto era destruir la Corte, dijo que menos mal era destruirla que hacer lo que no con- venia en las dichas resignaciones contra el divino servicio. Y veese que no le mueve interese alguno de proveer el mesmo estos beneficios, porque contra las reglas que antes se usaban, de que no fuese valida la resignacion, quando el resi- gnante moria dentro de ciertos dias (y asf vacaba, ora fuese resignada a digno ora 4 indigno) ha sucedido un dia de estos, que habiendo resignado un canonigo de San Pedro un su canonicato 4 un su sobrino, y muriendo dentro de los dias en los cuales quedaba invalida la resignacion, quiso informarse quien era la persona en quien pretendia resignar 6] canénigo : y hallando que era un mancebo virtuoso, que habia sido instituido en el collegio Germanico, y estudiaba ahora en Bologna,

DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. ad

supplevit firmavitque resignationem, quantumvis muneris pecu- niseque spe jam gauderent clientes et propinqui.

Superioribus litteris certiorem te feci Dublinensem episcopum regis regineeque Scotisee vice ad Papam jurisjurandi causa acces- sisse, quantumque doleret Pontifex quod nullam auxilii eis preestandi optatam rationem reperiret. Interea, dum hic consistebat episco- pus, placuit Deo ut, classe Turcarum procul remanente, Melitenses neque armata manu neque pecunia indigerent : itaque aptiorem regni illius sublevandi copiam nactus est Pontifex, et tam spirituali- bus quam temporalibus opibus reginam adeo catholicam, viribus ad tuendam religionem pro desiderio opportunis carentem, adjuturus, nuntium eo mittere episcopum Montisregalis statuit ; Scotum etiam quemdam virum nobilem, et paulo post Dublinensem episcopum premisit. Qui, jamjam profecturus, adfuit pontificis ccenz que sobria admodum solet esse vinique parcissima, et post coenam vocatus ab eo fuit; cui: * Vides, inquit, mensze mez sumptus; scito igitur hos a me coarctari, quo majorem regine tus opem tri- buere valeam ,, et accito majori domus preefecto preecepit magnam familize partem dimitteret ; dein ad episcopum conversus, * hoc eliam egi, ait, quo melius reginam juvare possim ,, ei significans ex ore etiam suo suaque ex domo tolli unde majestati regize auxilia

juzgandolo digno suplid lo que le faltaba de derecho, y hizo valida la resigna- cion, aunque hartos de sus criados 6 deudos holgaran con la pieza.

Ya por otra avisé como era venido 4 dar la obediencia al Papa, de parte del Rey y Reyna de Escocia el Obispo Dublanense, y quanto se dolia Su Santidad de no tener la forma que deseaba de socorrerlos; estando aqui el dicho obispo, quiso Dios que no fué necesaria la gente y gasto que se hacia para Malta, no viniendo armada del Turco, y asi tanto mas disposicion ha hallado 6] Papa para ayudar aquel Reyno, y ha determinado de enviar por nuncio al obispo de Mon- devi, para que asi con las ayudas spirituales, como con las temporales, dé socorro 4 aquella tan cathdlica Reyna, la cual para defender la religion catdélica no tenia las fuerzas conformes 4 su voluntad. Envid tambien un gentil hombre escoces, y al mesmo obispo Dublanense poco despues, que precediesen 4 su nuncio, y poco antes que partiese el dicho obispo hallose al comer del Papa, que es ordinariamente una cosa muy poca bebiendo sola una vez, y llamo al obispo despues de comer y dicele, vos veis Monsefior el gasto de mi tabla, pues sabed que me estrecho en él por tener mas con que ayudar 4 vuestra Reyna, y delante del obispo llama su Mayordomo,y mandale despedir una gran parte de su familia y despues torna 4 decir al obispo, tambien esto hago para mejor ayudar vuestra Reyna, porque entendiese que lo habia de quitar de su boca y de su casa para

60 JOANNIS POLANCI S. J.

daret; addiditque: “ persuasum ac certum habeat plura me ejus gratia facturum quam valeam ,,.

Quum Scotiz reginam ceterosque catholicos adversus infideles et heereticos tueri ac juvare tam vehementer desideret, pro comperto tamen est legatum a principe quodam missum pinguem reditum, triginta ut fertur millium ducatorum, ei obtulisse, quos ex parte car- dinali Alexandrino suo nepoti, ex parte aliis prout liberet distribueret, oblatumque ei fuisse loci, unde ipse suique originem duxerunt, domi- nium, eum tamen neutrum accepisse ; hec enim ei sententia stat ne sive re aliena, quam accipiendo libertatem suam minueret, sive sua ipsius re divites efficiat suos. Et revera, nepotem quemdam majoris nominis virum, qui altero auctore divitias ambiens aliquid petierat, interrogari jussit quisnam petitionis auctor ei fuisset; quem ubi cognovit, verbis gravibus hunc compellari utque proprisze domui, non autem pontificise bene regende attenderet moneri preecepit; nepotem vero ut paupertatem amplecteretur hortatus, de spe depulsum dimi- sit. Itaque vacantia bona aliis et allis divisit, nepotibus autem preeter pauca illa que initio tribuit, nihil magni dedisse fertur. Notum est quoque virum nobilem et preedivitem filiam suam, quee cum nepote, cardinalis Alexandrini fratre, nuptias iniret, Pape cum ingenti dote obtulisse; quippe qui cuperet affinitate Suse Sanctitati

socorrella, Y as¥ afiadid que tuviese por cierto que haria por ella mas de lo que pudiese.

No obstante el deseo de ayudar a la Reyna de Escocia y 4 los demas catholicos contra infideles y heréticos, se tiene por ciertos que por su embajador un gran Principe le envié 4 ofrecer una gruesa renta, y dicen de treinta mil ducados de su presentacion, parte para el Cardenal Alejandrino su sobrino, parte para dis- tribuir entre otros que le pareciese, y tambien le ha sido ofrecido el Seforio del lugar donde ὁ] y los suyos son naturales, y se sabe que no ha aceptado nada, porque esta puesto en que los suyos no sean ricos, y no solamente tomando de otros con los cuales podria perder algo de su libertad, pero ni aun de lo que el mismo Papa les podria dar ; y veese esto porque demandando uno de los sobrinos de mas autoridad cierta cosa, por avelle asi persuadido alguno que le deseaba ver mas rico, el Papa le mando decir quien le habia dado tal recuerdo, y como lo supo, enviole 4 decir palabras muy sentidas, y entre otras que atendiese 4 gobernar bien la propia casa, y no se entremetiese en la suya, y al sobrino, exhor- tandole 4 abrazar la pobreza, le envié sin darle nada de lo que pedia. Y asf de lo que vaca, da i unos y 4 otros, y no se entiende de cosa de momento que haya dado 4 los sobrinos, sino lo poco que les dio al principio. Sabese tambien que un Sefior de titulo y rico, envié a ofrecer su hija al Papa para que la casase con un su sobrino hermano del Cardenal Alejandrino, otreciendo gruesa dote, con deseo

DE SANCTO PIO V LITTERZ QUATUOR. 61

alligari; sed Pontifex, gratiis multis de bono studio actis, respon- dit nunquam inter suos audita fuisse Ducis, Marchionis vel Baro- nis nomina neque, novas has consuetudines sibi introducendas videri. De quo nepote, qui in collegio Germanico olim versatus, nunc apud cardinalem fratrem suum degit, proprio tamen utitur magistro, sermonem habebat quadam die cum Papa Majordomus cardinalis, censebatque opus fore ut numero augeretur familia, quum et domino Antonio Hieronymo tribuendi essent famuli: “ Quisnam est, ait Papa, ille dominus Antonius Hieronymus , ὃ Respondenti * fratrem esse Cardinalis ,, retulit subiratus: “ Qualis dominus Antonius ! Antonius quidem est et Antonius erit, nequaquam vero dominus Antonius , ! jussitque unum alterumve ei addici famulum, addiditque placere ut sibi ipsi, sicut antea, famularetur. | Antequam ad pontificiam cathedram eveheretur, Pontifex judzeum quemdam, Eliam nomine, preecipuum et inter congeneres divitem, virum prudentem, doctum et, pro judaica perfidia, probum cognove- rat; qui przeses et magnus gentis suse sacerdos seu fabb: erat, et quamvis crebra ipsius incitatione ad fidem christianam move- retur, resistebat tamen illi judeeus. Pontifex jam factus, singu- lari actus studio ut homo ille ad fidei lumen suscipiendum addu- ceretur, eum cum cardinalibus sermocinari curavit atque ipsemet cum eo aliquoties collocutus est; quem Deo quoque commendandum nostris in domo professa et in collegiis alibique, ut puto, commisit. Quid

de emparentar con Su Santidad ; y el Papa le respondié dandole muchas gracias de su voluntad, y en lo demas diciendo, que en su casa nunca abia habido titulo de Duque, ni Marques, ni Varon, y que no queria introducir en ella cosas nuevas. Deste mismo sobrino que ha estado en el colegio Germanico y ahora esté con su her- mano el Cardenal (aunque tiene su maestro particular) hablaba al Papa el Mayor- domo del dicho Cardenal, diciendo : que la familia habria de crecer por los criados que παρίδῃ de dar al Sr Antonio Hieronimo, demanda 6] Papa quien es este Sefor Antonio Hieronimo, y respondiendo, que era el dicho hermano del Cardenal, tom6 un poco de colera, diciendo : Que Sefior Antonio! Antonio es y Antonio sera y no Sefior Antonio. Y as{ le mandé dar un criado 6 dos diciendo que queria se sirviese él asimismo, como lo hacia primero.

Tenia conocimiento 6] Papa antes de su Pontificado con un judio llamado Elias muy principal y rico entre los de su ley, prudente, y docto y buena manera de hombre, en fuerza de su perfidia, y ahora era gobernador y sacerdote mayor 6 Rabi entre ellos, y parece que le habia dado muchos toques de hacerse cristiano, y defendiase el judio ; despues que fué Papa, tenia especial deseo que este hom- bre viniese 4 recivir la lumbre de la fé, y asf le hizo hablar 4 diversos Cardenales y él mismo le habl6é algunas veces, y le hizo encomendar a Dios; lo cual se hizo en nuestra casa y collegios y creo en otras partes. Y asf le ayudé la divina bondad

62 JOANNIS POLANCI S. J.

mirum ? Deo juvante, ad Papam die quadam accessit Elias seque ad Christi fidem inclinari significavit. lle hortatur ut rem per aliquot dies perpendat, si a Deo solo animum ad id moveri sentiat, rem ape- riat,se quidem multum gavisurum ; alia demum pro opportunitate adjiciens, hominem dimittit. Haud ita multo post bonus Elias sese diutius veritati et divino spiritui repugnare non posse atque una cum tribus filiis et nepote baptismum desiderare nuntiavit; quo nuntio ila delectatus est Pontifex ut Eliam accersiverit, et surgens de sella Deoque gratias agens, magno animo eum amplexus sit, atque ipsemet baptismum ei conferre cupiverit. Quod et tertia Pentecostes die preestitit, qaum adessent fere omnes cardinales, et quinque cate- chumenis quinque precipui constituti fuissent patrini; tantus fuit apparatus hominumque concursus tantaque letitie significatio,ut res fuerit miranda; aderant a templi latere judzi plurimi, ad id specta- culum missi: exacto autem ritu, summus Pontifex Veronicanum Sacri Vultus velum toti multitudini ostendi jussit, visusque est qui una cum cardinalibus, viris nobilibus totoque coetu ipsemet flexis popliti- bus venerabundum sese in conspectu reliquiarum prosternebat. Jura queedam et dona in novos christianos illos, et in Eliam quidem, nunc Michaelem nuncupatum, equestre quoddam S. Petri beneficium con- tulit,ejus filium sibi adoptavit Paulum nomine, missumque ad Patrem

y un dia comparecié delante del Papa, y le mostré estar inclinado a hacerse cris- tiano ; el Papa le encomend6 que lo mirase bien por algunos dias, y si se hallaba movido de Dios puramente se lo hiciese saber, que él se alegraria muy especial- mente dello, y diciendole lo demas que le parecid enviole ; 6] buen Elias, de allf 4 poco tiempo, dijo que él no podia ya mas resistir 4 la verdad, ni al espiritu de Dios, y que queria ser cristiano junto con tres hijos suyos y su nieto. Alegrose tanto de esto el Papa, que haciendole venir en su presencia se levanté de su silla, y dando gracias 4 Dios Ntro Sefior abrazo a Elias muy de corazon, y dijo que él mesmo le queria bautizar, y asi el tercer dia de la Pentecostes, presentes quasi todos los Cardenales y dando cinco de los principales por padrinos de los cinco que se habian de bautizar, los bautisé de su mesma mano, con una solemnidad y concurso tan grande de gentes, y con una demonstracion de alegria, que fué cosa mucho de maravillar; estaba presente una gran multitud de judios, 4 un canton de San Pedro, que les mandaron ver ese espectaculo, y acabado todo el auto del Bautismo, hizo mostrar el Vulto Santo de la Veronica el Papa 4 toda la multitud, viendo aquella gente misera 6] Papa hincado de rodillas con todos los Cardenales, sefiores y otras gentes con grande veneracion delante aquella reliquia santa. Did el Papa privilegios y dones 4 los nuevos baptizados y entre otros un caballerato de San Pedro al dicho Elias que ahora se llama Michael, tomando por hijo muy particu- larmente un nifio suyo de hasta siete afios, y hale enviado 4 ntro P. General, enco-

DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 63

nostrum Generalem, per cubicularium suum summopere commenda- vit, optans ut in collegio Germanico cum duobus suis nepotibus insti- tueretur, hosce dicens suos esse nepotes, illum esse suum filiuin. Magno studio plures judzos, nostrorum ope, adducere ad Christi legem conatur Michael, pluriumque reipsa animos eo inclinari acce- pimus : quos, ut sincere ac vere sese convertant, lumine gratie adjuvet Dominus !

Die festo Corporis Christi habita fuit solemnis supplicatio; cui interfuit Papa, debilis licet et morbo curando distentus, gestavitque SS. Sacramentum non ea ratione (licet justis de causis equa et sancta) qua decessores, sellee scilicet insidens atque regnum seu tiaram ditissimam capiti impositam tenens, sed pedibus procedens sine mitra vel corona tantaque humilitate ac pietate ut toti genti fuerit exemplo.

At in presens satis; utinam Deus Dominus noster vitam ei concedat, boni regiminis ac reformationis vota expleat, quoniam revera rectam illuc viam ingressus est. Eum R. V. per se et per alios commendet Domino, cujus gratia semper nobis adsit. |

Ex Urbe, 17 Junii 1566. R. V. Servus in Christo Joannes de Polanco.

mendandole mucho por un su camarero este dicho nifio llamado Paulo, para que fuese instituido y ensefiado en el colegio Germanico, con dos sobrinos que alli tiene, afiadiendo que aquellos le eran sobrinos y este hijo. Fl Michael anda con mucho fervor junto con algunos nuestros, para reducir muchos judios, y asf enten - demos que algun buen numero dellos andan movidos para convertirse. Dios Ntro Sefior les dé la lumbre de su gracia para que lo hagan como conviene.

El dia del Corpus Cristi, se hizo la procesion muy solemne, y aunque el Papa estaba flaco, y puesto en cierta cura, salié6 el mesmo 4 la procesion, llevando el Santisimo Sacramento, no de la manera que otros solian Ilevarle, siendos ellos levados en su silla, y con el Reyno, que es una corona muy rica, en la cabeza (aun- que ellos tendrian sus buenos y santos respetos) sino 4 pié y sin corona ni mitra, y con mucha humildad y devocion que cierto aun la ha dado 4 todo el pueblo, que en gran manera ha quedado edificado.

Y esto baste por ahora, plega 4 Dios Ntro Sefior darle vida y cumplimiento de los deseos que tiene del buen gobierno y reformacion de la Iglesia, que realmente lleva 6] camino que para ello conviene. V. R. le encomiende y haga encomendar a Dios Ntro Sefior, cuya gracia sea siempre en nuestras animas.

De Roma, 17 de Junio 1566.

De V. R. siervo en X*° JUAN DE PoLANco.

64 JOANNIS POLANCI S. J.

IV

Admodum reverende in Christo Pater, Pax Christi.

Sub finem mensis Julii, de Papa res nonnullas que edificationi fuerint perscripsi ; aliarum que postea contigerunt multe magneeque sedificationis, aliquas perstringam; longum enim foret recensere omnes.

Ipse quidem coeptum vite tenorem servat ; mediis tamen in labo- ribus, multis licet et continuis, sese melius solito valere fatetur ; idque Ecclesisze reformationis, quam unice cupit, studiosis summum est solatium.

Conjunctum sibi proxima cognatione nepotem, inter infideles cap- tivum, re suo, ignorans, ut puto, nepotem esse, redimi jusserat ; quem, ut Romam venit, remigis vestibus indutum excipere voluit; tum pristina servitute in mentem revocata, ad piam et christianam vitam deinceps agendam hortatus, in templum nostrum misit, nobis- que commendavit ut confessarium ad ea supplenda que preeterito tempore inter infideles preestare nequiverat, nancisceretur; equo deinde donavit et equestri ad S. Petri titulo, tunc vacuo, qui centum

IV

Molto reverendo in Christo Padre, Pax Christi.

Nel fine di luglio scrissi d’ alcune cose d’ edificatione del Papa; di poi ne sono successe molte altre, et di molta edificatione, delle quali alcune brevemente diro, perche sarebbe cosa lunga 1] voler dirle tutte.

Quanto alla persona sua osserva il modo col quale comincio, et quantunque fra molti et continui travagli, esso istesso confessa sentirsi meglio, che mai di sanita : la qual cosa da molta consolatione ἃ quelli che desiderano la riforma della Chiesa, nella quale ἰδία tutto I’ intento suo.

Haveva un nepote fra tutti il pid: propinquo, schiavo fra infideli, et con poca spesa lo fece riscatare, non si sapendo pero (come io credo) fusse suo nepote, et gionto che fu ἃ Roma volse vederlo con li istessi vestimenti di galeoto, et li fece una essortatione, riducendoli alla memoria la prigionia passata, et essortandolo ἃ far vita virtuosa et cristiana per I’ avenire, et doppo lo mando inchiesa fira racco- mendandolo ad uno dé firi, accid li dessi un confessor, col quale supplisse quel che perl’ a dietro fra infideli non havea potuto fare: cioé confessarsi. Doppo li diede un cavallo, et un cavallerato di Santo Pietro, che vacava, di valore poco

DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 65

plus minusve scutata annua ferat; parvis demum aliquot rebus instructum, in patriam domumque dimisit.

Quam liberum a parentibus necessariisque se ostendat, hinc etiam apparet quod nobilis quidam vir, vassallorum dominus, quum fundum prope Boschum, quo loco natus et eruditus est Papa, ipsi in nepotum gratiam vendendum offerret, responsum tulit : * Se mul- tum talia consilia mirari, quum mens sibi non esset parentibus dominia vel regna tradere; nequaquam igitur heec emenda videri ,. Eadem prudentia, domino loci illius Boschi, baroni e Mediolanensi ditione, sororem cardinalis Alexandrini in uxorem petenti, respon- dit summus Pontifex * hance non esse sibi mentem, sed potius ut neptis illa equalis conditionis maritum dotemque conditioni con- gruam acciperet ,.

Mos erat, quum cogeretur consistorium, ut tubarum aliorumque instrumentorum sonitus adhiberetur: quam pompam parum decere ratus, omitti jussit. Paucis etiam stipatus prodire solet ut tum uni- versalis tum particularis Romani Episcopi officio fungatur et eccle- 5185 invisat; in precipuis autem, scilicet ad S. Petri, S. Marise majo- ris et S. Joannis Lateranensis, concionem habet: quee omnia, ut minime consueta, ita magne sunt admirationi atque exemplo.

Sua vite ratione specimen reformande familie preebet; quam rem sollicite cordi habet, quum a Deo Domino nostro totius quidem

pia ὁ meno di 100 scudi, accid sene andassi con Dio & casa sua, con qualche altra coseta.

La medesima liberta quanto ἃ parenti mostrd in questo, che offerendosi un gentil’ huomo, signor di vassalli, di vender un suo loco ἃ Sua St4appresso il Bosco (loco nel quale ὁ nato et allevato il Papa) se lo voleva comprare per li suoi nepoti. Li rispose che si maravigliava molto, che havessi pensato simil cosa, perche I’ animo suo non era di lasciar stati 1 suoi parenti, et cosi non era per comprarlo. Et col medesimo spirito, domandando 1] signor del Bosco (che ἃ un Baron dello stato di Milano) una sorella del Cardinale Alessandrino per moglie, li rispose il Papa, che non era tale sua volonta, ma che essa si maritassi con un equale, et con la dote che per tal grado si richiedeva.

Quando si faceva il Consistorio, si usava per il passato musica di trombe, et altri varii instrumenti; questa pompa non si ἃ parsa conveniente; et cosi gia non s’ usa: et con poca gente va!Sua S'4a far I’ ufficio di Vescovo, non solam* univer- sale, ma etiam particolare di Roma, visitando le sue chiese, et anche predicando nelle principali, come in quella di santo Pietro, santa Maria maggiore, santo Giovan Laterano, cosa che come é insolita da molta admiratione et edificatione.

Col suo essempio, et cura, va riformando la famiglia, et ha pigliato questo molto di dovero, considerando che poi che Iddio N. SI’ ha dato la cura di tutta

TOM. VII. 7

66 JOANNIS POLANCI S. J.

Ecclesiee, sed praesertim domesticorum curam 510] commissam esse consideret, et nihil tanti referre sciat ad Urbis et cujuslibet regni ecclesiasticorum reformationem, quam quod exemplo sit familia pontificia. Ineunte hoc mense octobri, ad omnes palatii incolas verba fecit, quibus et ultimum vite finem, felicitatem, viamque, preecepta divina et ecclesiastica, exaggeraret, et ad ea amplectenda excitaret, propositis aliquot mandatis, quee omnino observari vellet.

Inter alia, nomen quisque suum, receptos ordines sacros, majores aut minores, simulque beneficia indicarent. Ipsum enim juvabat heec nosse; et intendere preterea videbatur, tum ne quis obtineret sequo plura, neve residentiam jure preescriptam negligeret, tum ut consta- ret cuinam et qualia beneficia essent conferenda.

Jussit etiam sacerdotes etsi beneficio carentes, quotidie aut ter sal- tem in hebdomade, sacrum facere, ne tanto bono populum frauda- rent; alios, preesertim diaconos vel subdiaconos quinto decimo quoque die communicare, ut strenui peccato resisterent.

Ut vero internam animi probitatem exteriori habitu manifestarent, preescripsit ut quicumque sacros ordines vel beneficia essent conse- cuti, vestem et coronam clericalem palam gererent (idemque cardina- libus etiam atque eorum familiaribus antea jam persuaserat) ; et, quo

la sua Chiesa, molto pit in particulare ha da tenerla delli suoi domestici, massime importando tanto |’ essempio di sua famiglia, accid si riformino quelle degl’ altri ecclesiastici di Roma, et di tutte I’ altre parti. Fece al principio di questo mese d’ ottobre una predica ἃ tutti quelli di sua casa, nella quale doppo haverli essa- gerato I’ ultimo fine della beatitudine, per la quale furno creati, et li mezzi delli divini precetti, et della santa Chiesa, li animo ἃ osservarli, et ἃ questo effetto li proposse certe ordinationi, che ad ogni modo voleva s’ osservassino.

Una delle quali fi, che ogni uno dessi i] suo nome in nota, et gl’ ordini sacri, minori, o maggiori, et insieme li beneficii che tengono, per che desiderava saperlo per sua sodisfattione; et questo pare lo faccia, accid niuno habbia piu di quel che deve tener, ὁ che non lasci di far la residenza essendo obbligato, et per veder se deve conferir qualche beneficio di nuovo, et ἃ qual soggetto lo debbia conferire.

Medesimam*® ordino che li sacerdoti ancorche non habbino beneficii, dicano la messa ogni giorno, almeno tre volte la settimana, por non mancar all’ utilita publica, per la quale [ἃ instituito questo santissimo sacrificio. Agl’ altri (massime diaconi, 6 subdiaconi) che al manco ogni 15 giorni si comunicassero, per armarsi e stabilirsi contro il peccato col S™° Sacramento.

Et accio che! esterior sia testimonio di sua buona mente, ordino che tutti quelli che havessero ordini sacri, ὁ vero beneficii, portassero |‘ habito clericale, (haven- do gia essortato i Cardinali ἃ far con sue famiglie il medesimo) et che portassero

DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 67

a reliquis discernerentur, portarent togam palliumque talare, Preela- tis tamen pristino more indui permissis; essentque vestimenta illa ex panno vel lanea tela, absque serico sive intus sive foris confecta. Ita quoque a suo domus magistro preecepit vestiri qui vestiendi essent, neve sinerentur, preterquam itineris aut imbrium tem- pore, penula vel capitis tegmine uti. Subuculas, crispatas mani- cas,et turgidas ocreas, quas usus habebat,e medio tolli, simplici vero atque honesto modo aptari vestimenta jussit, sicut senatus Romani reformatores pro laicis constituerunt.

Quia otium, teste experientia, tot malorum origo est, et familia pontificia, si soli famulatui vacaret, multum irreparabile tempus perderet deses, singulos ad audiendam lectionem, ter in hebdomade a palatii magistro instituendam, accedere precepit; coeptumque est legi psalmos. Preeter hanc, alias de rebus philosophicis lectiones ordi- navit; tempore autem quo non fieret lectio, libris aliquot ecclesiasti- cis approbatis instrui jussit qui cubiculis addicti essent; qui libros segre emerent, eis libros emi quos manu tenerent legerentque.

Colloquia otiosa et inhonesta vetuit; ut sermonem de lectioni- bus rebusque gravibus miscerent, seque in omnibus minime seecula-

la chierica aperta; et accid fussero conosciuti fra gl’ altri, che portassero la sottana, et soprana insin’ ἃ terra, senza pregiudicio pero delli prelati, quali osservarano il suo antico habito; et che li vestimenti fussero di panno, o rascia, senza niente di seta, ne di dentro, ne di fuora. Et cosi ordind al suo mastro di casa vestessi quelli, li quali si dovevano vestire, non permettendo che portino ferraiuoli, ne cappelli, se non in viaggio, ὁ in tempo di pioggia. Medesimam* comando si togliessero via le camiscie, et maniche crespate, et li cosciali delle calze gonfie, che s’ usano, ma fossino semplici, et honesti con tutto il resto che la Riforma del senato Romano haveva ordinato alli la yci intorno al vestire.

Et per che I’ otio ὁ causa di tanti mali come |’ esperientia ci insegna, et la mag- giori parte di sua famiglia starebbe otiosa, non occupandosi in altro che in suo servitio, et si perderebbe molto tempo, la quale perdita ἃ irreparabile, comandd che ogni uno delli suoi andassi & sentire la lettione che il mastro del sacro palacio doveva legger per suo ordine tre volte la settimana, et cosi detto Mastro ha comin- ciato ἃ legger i Psalmi. Oltre di questa lettione s’ ὁ ordinato si leggano altre in Palazzo di cose di Philosophia, et che nel tempo che non vi fussero lettioni, quelli che stessero nelle camere et sale appresso di esso havessero alcuni libri ecclesia- stici approbati con li quali si trattenessino, 6 si aiutassero. Et cosi si diede ordine che si comprassino alcuni libri per quelli, che non li potevano facilm* comprare per portarli in mano, et leggerli.

Vietd medesimamente li colloquii otiosi et dishonesti, ordinandoli trattassero sopra le lettioni letteli, et d’altre materie gravi, essortandoli ἃ mostrarsi in tutte

68 JOANNIS POLANCI S. J.

res, vanos, leves, sed maturos prudentesque exhiberent, hortatus est; ideoque potestatem D*° Ormanetto fecit eos notandi, monendi et corrigendi, imo ad se deferendi si oporteret : quem palatii in rebus spiritualibus preefectum constituit. Magistro etiam D»° Cirillo eos qui corrigi et subdi nollent, expellendi jus tribuit. Incitavit eos ut in palatio et foris cum piis, honestis et bonis conversarentur, improbos autem, preesertim histriones, scurras, lusores devitarent, neque in domibus suis homines vitio deditos habitare sinerent, at unusquisque quee supra relata sunt, a singulis pro statu suo rite observari curarent. Exponendo postea quibus ad hec ordinanda rationibus movere- tur, “ boni pastoris officium sibi incumbere dixit, eos scilicet vocandi et rectis viis ducendi : se principem quidem esse, sed prius pastorem quam principem; nihil esse cur statum ipsius sibi optarent, sed potius miserarentur nedum invidiz haberent; quippe sibi, post- quam Papa electus esset, ne unam quidem quietis horam fuisse, fastigium et majestatem acutissimas sibi esse spinas, quum et debita muneris officia et strictam commissi a Domino talenti rationem red- dendam cogitaret ,. Itaque D"° Ormanetto iterum mandavit ut jussa restricte exsequeretur, que si negligeret, a se ipso fore ut castiga- retur.

Deinde ad Vincentium Vitello, custodum suorum ducem, conver-

le sue attioni non secolari, vani, et leggieri, ma discreti, et maturi: et per adempire meglio questo diede potesta ἃ Monsig? Ormanetto di notarli, avisarli, et corregerli et di riferir anché alui, tutto quello, che li paressi conveniente dovessi sapere; et fece detto Monsign' Ormanetto Prefetto del Palazzo in queste cose speciali; et diede potesta al suo Mastro di casa chiamato Monsig' Cirillo, di scacciar fuor di casa sua li incorrigibili, et disubbedienti. Li essorto anché a conversare in Palazzo e fuora, con persone virtuose, honeste, et buone, discostandosi dalle nontali, et specialmente daquelle dei buffoni, adulatori, giocatori, etc., et che nelle famiglie dei suoi non habitasse gente vitiosa, ma le facessero osservare le sopradette cose ad ogni uno secundo il grado suo. Doppo dandoli diverse ragioni, per le quali gli ordinava le sopradette cose, li disse che il suo officio era come quello del buon pastore, cio ἃ chiamarli, et menarli per la via dritta; et che quantunque era prin- cipe, prima era pastor che principe, aggiongendo che havevano poca occasione di desiderar quello stato, 6 che pi presto dovevano haverli compassione, che invidia, poi che doppo che era stato eletto Papa, non haveva havuto pur un hora di riposso, et che tutto quello splendore et grandezza che vedevano, li erano spine pungentissime quando considera quello che ἃ obligato ἃ fare, et lo stretto conto che deve dare ἃ Iddio il Sig™¢ del talento commessoli; et ordind di nuovo ἃ detto Monsigt Ormanetto, che irremissibilm‘ facessi osservare il sopradetto, et che se non lo facesse, castigarebbe lui istesso di tal negligenza.

Voltosi ancora al signor Vincenzo Vitello capitano di sua guardia, et li comandd

DE SANCTO PIO V LITTEREZ QUATUOR. 69

sus, ipsi quoque dedit hanc provinciam ut precepta illa, quantum ad milites spectarent, servarentur, ut quiete viverent, neque insolenter se efferendo, neque justitiam in cujuslibet causa offendendo, etc. Ex quibus omnibus comparatum est ut palatium pontificium jam videa- tur prorsus immutatum et cardinales ejus exemplis vestigiisque inheerentes familias suas componere incipiant. Utinam eum Dominus Deus noster in dies foveat.

Ko jam constituto ordine domestico, eequiore animo feruntur, quan- tumvis arduee, leges Urbi constitute, verbi causa ea lex qua meretrices multis iisque preecipuis domibus ac viis expelluntur: pravo enim erant exemplo advenis, quum civitas nequaquam re, licet nomine, sancta videretur. Ne turba illa expelleretur, omni nervo contende- runt Romani multi, dolentes detrimento et jactura pluris trecentorum millium ducatorum quam latura esse! civitas. Quos consolabatur Pontifex, pro temporali jactura spiritualium bonorum copiam polli- citus ; obnixe vero instantibus “ semetipsum cum ἰοία curia, nisi illa turba expelleretur, ex Urbe profecturum esse , respondit. Itaque expulsa [αἰ : pars tamen, que minorem ad libidinem projectee erant, in unum alterumve ignobilem vicum, majoris incommodi vitandi gratia, congregata, at honestis civibus misceri minime permissa; illae quee majorem Dei offendendi occasionem dabant extorres facte.

facessi osservar anche lui la parte che di questo potrebbe toccar alli suoi soldati, et che facessi vivessino quietamente et senza insolentie alcune, et che sopra tutto li comandava facessi osservar la giustitia, senza accettione di persone etc. Con questo par che quel Palazzo non ἃ adesso quel che soleva esser per I’ ἃ dietro; et cominciano gia li Cardinali ἃ seguitar, et imitare questo essempio con le sue fami- glie. Iddio il 519 lo promueva di di in di.

Con dar tal’ ordine in casa sua, si accettano meglio gl’ ordini, che manda fuora, quantunque paiano difficili di metter in essecutione, come sbandir le donne dishoneste di Roma, quali habitavano in molte et principali case, et strade della citta, et davano mala edificatione 4 i forastieri, et erano causa, che Roma non paresse santa secondo suo epiteto. Molti delli Romani fecero grande sforzo et diligentie, accid questa gente non fusse scacciata di Roma, dicendo che perde- rebbe questa citta dell’ intrate, che haveva pit di trecento millia scudi ogn’ anno: ma il Papa li consolava, dicendoli, che sua perdita tempora’e saria ricompensata con molti heni spirituali, et insistendo essi Romani fortemente, li disse che se ne andarebbe con tutta la sua corte di Roma, se non sbandivano simil gente, et cosi furno scacciate, quantunque per evitar maggiori mali, si permesse che una parte di quelle che manco male facevano, restassi congregata in uno o duoi luoghi igno- bili di Roma, non si mescolando con case di gente honesta, et da bene, licenciando le donne che potevano dare maggior occasion d'offender Iddio fra !’ altre.

70 JOANNIS POLANCI 5. J.

Alia lege, multa peccata in diverticulis et cauponis exstinxit, in quibus domibus cibo potuque interdixit Orbis incolis, et ludos aleato- rios plane sustulit. Quamvis exinde 13 vel 14 millium ducatorum vectiyal redundaret annuum, quo schola Sapientize nuncupata aleba- tur, nihili damnum istud habuit, ut honoris divini ibi leesi et paupe- rum familiarum detrimenta extirparet. Caupone igitur, eo vectigali levatee, advenis tantum, quibus erant institute, subsistunt.

Alios aliunde delegit viros, quorum ministerio omnes Urbis eccle- sias diligenter visitaret; quare plura que injuria usurpata fuerant, reddita sunt, quedam sacris locis indecora abducta, restitutus in integrum cultus sacer. Decretas in Tridentino concilio de non dicenda privatim missa et de vestitu clericorum leges servari preecepit ; porro agitur nunc de constituenda forma quadam, sacris canonibus con- sentanea, quam clerus in vits suz ratione religiose custodiat. Itaque tam laicis quam clericis jam cavendum est sibi ne peccata admit- tant publica. Fama quidem exiit concubinum quemdam, ejecta prius concubina, fuisse ad ignominiam in foro S. Petri expositum nudum, postea Urbe expulsum et patriz uxorique redditum. Alii, quorum unus cujusdam cardinalis rhedarius, quum in publico inde-

Ancora ha ordinato altra cosa, con la quale cessaranno molti peccati, che si facevano nelle hosterie, et taverne, vietando, che nessuno delli habitanti in Roma possa mangiar ne bever in tali hosterie: et il gioco del tutto 5᾽ ὁ vietato in taliluoghi; ancor che davano alla citta di gabella del vino tredeci ὁ 14 milia ducati ogni anno, nella quale gabella stava fundato lo studio della sapientia, che chiamanoin Roma; non ha havuto risguardo & questo danno, per toglier via tali offese, che in simili luoghi si facevano ἃ Iddio il 555 et danno alle povere famiglie, et cosi le hosterie allegierite di questa gabella possono restar in piede per servitio delli passagieri, per li quali furno instituite.

Ha scelti alcuni buoni soggetti di diverse parti, servendosi del suo ministerio per far la visita esattamente di tutte le chiese di Roma, et cosi si sono restituite diverse cose usurpate, et si sono tolte via alcune indecentie de i luoghi sacri, et miglioratosi le cose del culto divino; et fra 1᾿ altre cose fa diligentemente osser- var il Decreto del Concilio dinon dir la messa privatamente, et d’andar in habito decente quelli che hanno ordine sacro ὁ beneficio, et si tratta al presente di far una formula secondo i Canoni, accid il clero viva religiosamente conforme ἃ quella: cosi ben anche li secolari come li ecclesiastici conviene vedano come vivono quanto alli peccati publici. D’un concubinario sé dise che doppo haver sbandito la sua concubina, lo fecero star nudo in santo Pietro publicamente alla vergogna ; et doppo fu anche lui sbandito alla terra dove stava sua moglie. Ad’altri perche giocavano in publico, et con indecentia, quantunq’ uno di loro era cocchiero d’un

DE SANCTO PIO V LITTERZ QUATUOR. 71

core luderent, in vincula conjecti et ter funibus ceesi sunt. Quocirca est cur unusquisque sibi prospiciat recteque vivat.

Rei religiosee, non solum in ditione ecclesiastica, sed etiam Bene- venti, quee est pontificia in regno Neapolitano civitas, animum adjecit, curavitque ut Sacra Inquisitio munus suum efficaciter exerceret; heec autem civitas, licet tumultu et seditione sacrum tribunal arcere niteretur, tamen serio volente Pontifice et juvante brachio seculari Viceregis, sese demum subdidit.

Quantumvis propter inusitatos sumptus, quos alias indicavi, num- morum prematur inopia, nihilominus per domesticam parsimoniam, quin populum vectigali gravet conciliive decreta relaxet, pecuniis expendendis haud caret, ubi opus est ; exempli causa, quum Turca- rum classis ad Ecclesise ditionem in Ancone partes veheretur, con- festim copias bene multas conscripsit, pretio parum sollicitus : quan- quam littus, Deo juvante, non attigerunt.

Catechumenis, incommoda domo utentibus, egregium palatium coemit; multas variasque eleemosynas in egenos, viatores, puellas dote carentes, multosque egrotos pauperes contulit, mensibus presertim septembri et octobri quibus plurima turba morbo afflictabatur mor- temque obibat. Quoniam vero Societas nostra spirituali et temporali auxilio aliquos levabat, duo 6 nostris cum nobili cive Romano Sancti-

cardinale principale, furno messi in prigione, et li diedero tre tratti di corda: si che ogni uno ha occasione di star sopra di se et viver bene.

Nelle cose della religione, non solamente ha havuto gran cura in questi stati della Chiesa, procurando che la santa Inquisitione faccia efficacemente l'ufficio suo ; ma in Benevento che ἃ una citta sua dentro del Regno di Napoli, nella quale tumultuando, et con seditione ricusavano di accettar questo tribunale: ma trat- tando questa cosa da dovero il Pontifice aiutato dal braccio secolare del Vicere, finalmente "hanno accettato.

Quantungue con le estraordinarie spese. delle quali gia un’ altra volta ho dato aviso,sitrovava povero di denari il Papa, niente di meno con la parsimonia domes- tica, senza gravar li popoli, ne conceder cose contra il Concilio, non li mancano denari da spendere quando li ἃ di bisogno, et cosi quando |’ Armata del Turco veniva verso le terre della chiesa nella Marca d’Ancona, senza guardar alla spesa, fece subito una buona provisione di gente, ben che Iddio fu servito, che non toccassero niente nel stato ecclesiastico.

Ha comprato ancora un palazzo principale per li catecumeni, che stavano molto scomodi di habitatione, et ha fatto molte, et varie lemosine, quando ἃ poveri, quando ἃ passaggieri, quando ἃ zitelle, che non havevano la dote, et ἃ molti altri poveri infermi, et massime questi mesi passati di settembre, et ottobre, che qui in Roma ὁ stato un gran numero di poveri infermi, et cominciava ἃ morir molta

72 JOANNIS POLANCI 5. J. DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR.

tatem Suam adiere, necessitatem significaturi cui occurrere dignare- tur. Mcerore idcirco afflictus, magna charitate,quum imperare posset, rogavit ut Societas eam curam susciperet, “ se pecunias, quamdiu haberet, medicorum mercedem et medicamenta necessaria datu- rum ,. Quare, per ejus largitatem et bonum quod cardinalibus ceterisque Romanis prebuit documentum, plus mille et ducen- tis vel trecentis, quot solebant inveniri, egrotis auxilia preestabantur: necdum cessarunt eleemosyna et bona opera, licet plurimi sanati fuerint et minor jam sit egrotorum numerus.

Sed hactenus litterarum satis esto. Utinam Dominus noster suo Vicario vitam et salutem, quam Ecclesie profuturam viderit , imper- tiatur ; summum Pontificem precibus R* V* commendatum habeo.

Ex Urbe, 21 Octobris 1566. R= V* Servus in Christo

Joannes de Polanco.

gente: et havendo la fra comp. cominciato ad aiutar spual, et temporalmente alcuni, andorno duoi dei firicon un gentil’huomo Romano a far intender questa necessita ἃ Sua St4 accié la favorisse et aiutassi; et lo trovorno multo afflitto per questo istesso, et con grande affetto di charita prego che la comp. fra pigliasse questo assunto (potendo glielo molto ben comandar) et disse che lui provederebbe di denari mentre li havessi, et satisfarebbe alli medici, et di sua specieria farebbe dar tutte le medecine necessarie : et cosi con la liberalita di Sua St4 et con il buon essempio che diede alli cardinale et alli Romani, acciO aiutassero di sua parte, si sono aiutati piu di mille et 200 6 trecento infermi ordinarij, et ancora seguita la lemosina, et buona opera, quantunq’ sono guariti molti, et gia ὁ molto minor il numero. — Ma basta lo sopradetto per lettera. Dio il S'¢ dia ἃ questo suo Vicario la vita et sanita che per il bene di sua santa Chiesa vede essere conveniente, et V.R.lo raccomandi a sua divina Maesta. Di Roma, li 21 d’ottobre 1566. Di V.R.servo in X° JOANNE DE PoLaNnco.

DE INVENTION SE

CORPORUM SS. PRIMI ET FELICIANI

MARTYRUM NOMENTANORUM (i).

Occurrit inter collectanea Bollandiana (cod. ms. biblioth. reg. Bruxellensis n. 8965-66, p. 206) apographum instrumenti, quo consignatur recognitio reliquia- rum sanctorum Primi et Feliciani, die 9 januarii 1625 auctoritate SS. Ὁ. N. Ur- bani VIII habita in ecclesia S. Stephani in monte Celio. Quod instrumentum a publico notario conficiendum curavit hoc ipso die, ut ipse testatur, R. P. Joannes Baptista Tuscus S. J., tunc temporis ecclesiz prefectus in collegio Germanico et Hungarico, Rome Gregorii XIII curis instituto et Societatis patribus commisso. Hoc scilicet instrumento constat sanctorum illorum martyrum reliquias diu delituisse in ecclesia sancti Stephani in monte Ccelio, que fuerat supradicto col- legio unita, easque ibi etiam tune remanere. Deceptum proinde fuisse apparet Henschenium nostrum, ubi contra traditionem communiter vigentem (2) asseruit non extare suo tempore Rome ullas notabiles reliquias SS. Primi et Feliciani (3). Cui doctissimi scriptoris errori ut mederetur, sicut ipse affirmat epistola in lisdem collectaneis preeposita, presens apographum, proprio nomine subsignatum et sigillo collegii Germanici et Hungarici munitum, Antverpiamn ad P. Sollerium hagiographum misit anno 1735 R. P. Franciscus Volunius Piccolomini, rector Ger- manici collegii. Anno sequenti 1736, curante P. Piccolomineo, facta est solernnis alia reliquiarum illarum recognitio, et in altare ipsis digne suscipiendis in eadem ecclesia preparatum translatio die nona junii, sanctorum martyrum festo assi- gnata. Cujus translationis luculentam quidem narrationem tradit P. Cordara(4),

(1) De quibus v. Act. SS., tom. II Junii, p. 149-154. — (2) Cf. Descrizione di Roma moderna ... con la autorita del cardinal Baronio, Alfonso Ciaconio, 1). Antonio Bosio, Ottavio Panciroli ... In Roma, 1697, p. 577. — (8) Act. SS., t.c., p. 150. — (4) Dissertazione circa il martirio de’ santi Primi, e Feliciano, con una breve rela- zione della recognizione de loro sacri corpi,; e della solenne traslazione, che ne fece Panno 1736, nella chiesa di 5. Stefano Rotondo sul monte Celio; ap. Zaccaria, Raccolta di dissertazioni di storta ecclesiastica. In Roma, 1794, tom. VIII, diss. xu. — Reliqua de sanctis martyribus documenta facili negotio reperientur, si quem juvabunt, adhibito eximio opere ἃ. v. U. Chevalier, Répertoire des sources histo- riques du moyen dge. Interim non pigebit levem correxisse errorem qui eruditissi- mum auctorem fugit. Videlicet 1. c. indicat libellum cui titulus: Notizia storica de ritrovamento e primo culto del glorioso martire San Primo. Roma, 1835. Jamvero, qui in hoc libello laudatur, non est martyr viee Nomentane Primus, cum Feliciano

14 DE INVENTIONE CORPORUM

injecta simul presentis nostri instrumenti mentione (1), at hujus textu non exhibito. Unde hanc omissionem, occasione oblata, supplere a re nostra non alie- num esse duximus.

Ego infrascriptus coram Deo et sanctis martyribus Primo et Feli- ciano testor qualiter die 7 januarii anni jubilei 1625 injunctum mihi fuit a reverendo patre Bernardino Castorio S. J., et collegii Germa-

nici et Ungarici rectore, ut sequenti die ad S. Stephani protomartyris

* supplenda vox quedam.

ecclesiam in Coelio monte sitam me conferrem ad inquirenda corpora sanctorum martyrum Primi et Feliciani, idque faciendum esse dixit de mandato summi pontificis Urbani VIII. Die igitur 8 ejusdem mensis et anni ad preedictam ecclesiam profectus, ibi inveni D. Joan- nem Petrum Casciolinum,notarium substitutum Dni Silvestri Spadse, notarii illustrissimi cardinalis Milini, tune urbis vicarii, qui eadem de causa illuc iverat. Paulo post venit D. Bartholomeeus Oregius, canonicus sancti Celsi, missus et ipse ab illustrissimo cardinali Bar- berino, summi pontificis nepote, ut si corpora invenirentur, ei notum fieret. Vocatis igitur duobus e Societate Jesu fratribus coadjutoribus, ante summum altare terram effodere ccepimus, factaque competenti cavea, invenimus primo marmoream casam, quinque pulcherrimis quadratis laminis marmoreis constructam ; que casa, quia circumcirca erat muro contecta, et quid esset non bene apparebat, jussimus lami- nam unam a parte * parum discoopertam nonnihil frangi : quo facto, statim apparuit capsa una lapidea, amotoque superposito operculo a parte superiori duabus palmis* aliisque ornamentis inciso, eam vidi- mus plenam magnis ac pulcherrimis ossibus; et licet propter indicia prius habita et propter ipsam traditionem crederemus esse pignora que querebamus, ut tamen certiores essemus, ccepimus intus que- rere signum aliquod; et dum quereremus, invenimus plumbeam laminam, in qua ab una parte erat scriptum = Pri: & Fev : cor*.= ex altera vero parte erat scriptum = Re iguié SS. Primi ET FEvIcIANI MART. = Quibus omnibus bene lectis, inspectis et consideratis, indu- bitate affirmavimus esse corpora preedictorum martyrum. Quo facto, jussimus lapideam capsam cooperiri et multis sigillis obsignari, postea iterum casam et caveam claudi et impleri; atque ita discessi- mus. Die vero nona ejusdem mensis et anni omnes, qui prius, redivi- mus; preeterea reverendus P.rector collegii, post quem venit reveren- dissimus Dfius D. Laudivius Zacchias de Nobilibus, episcopus Montis

capite multatus, sed adolescens, cujus sacra ossa anno 1831 reperta fuerunt in crypta sancti Hippolyti et, probante S. P.Gregorio XVI, tamquam martyris exuvise publico cultu donata. — (1) L. c., p. 276.

SS. PRIMI ET FELICIANI. 15

Falisci et preefectus domus summi pontificis, qui ab eodem pontifice literas habebat in forma brevi sub anulo piscatoris datas, ut preedic- tarum reliquiarum insignem partem extraheret. Cum igitur ad locum ubi reliquie sunt ventum est, iterum effossa terra, aperta casa et capsa, reverendissimus episcopus accessit indutus rochetto et stola : et cum reliquias extrahere cvepisset, reverendus P. rector, videns quod forma brevis non servaretur, reclamavit ne id fieret. Tunc reverendissimus episcopus respondit, se vivee vocis oraculo faculta- tem majorem extrahendi habere. Aliquas ergo partes extraxit, nimi- rum duo femora, duo ossa superioris partis brachii, tria ossa inferioris partis brachii, et quatuor particulas cranei sive calvarise. Que omnes partes extractee non efficiunt quin vere et sine ulla dubitatione affir- mare possimus et debeamus, sub altari remansisse corpora SS. Primi et Feliciani : partes enim extracte, comparate cum iis quee reman- serunt, nullam sensibilem extractionis mutationem efficiunt. Extractis igitur preedictis reliquiis, et scriniolo serico rubro cooperto inclusis, dixit reverendissimus episcopus, velle se statim eodem vesperi (erat hora 23) summo pontifici offerre, qui preedictis reliquiis gratificari volebat serenissimo principi Polonorum Whladislao, qui paucis ante diebus Romam venerat, et dum reliquise ipsi parabantur, Neapolim perrexerat, inde huc reversurus. His peractis, omnia, ut prius, dili- genter clausa sunt, donec altiori nobiliorique apparatu ac forma meliori constituantur. Que omnia quia me preesente et spectante sunt peracta, Deum testor, me fideliter heec notasse ad ejus et pree- dictorum sanctorum martyrum gloriam majorem. De preedicta inven- tione et extractione sanctarum reliquiarum in publica forma rogatus est D. Jo. Petrus Casciolinus, notarius substitutus D. Silvestri Spade, notarii illustrissimi cardinalis vicarii, hac die 9 januarii 1625.

Ego Jo. Baptista Tuscus, ecclesiarum collegii preefectus, manu propria scripsi heec et subscripsi die 9 jan. 1625.

In Dei Nomine. Amen. Preesenti publico instrumento cunctis ubique pateat evidenter et sit notum, quod anno a nativitate ejusdem Domini millesimo sexcentesimo vigesimo quinto, indictione octava, die vero nona mensis januarii, pontificatus autem sanctissimi in Christo patris et Ὁ. N. Ὁ. Urbami divina providentia paps octavi anno secundo, in mei notarii publici testiumque infrascriptorum preesentia preesens et personaliter existens illustrissimus et reverendissimus D. Laudivius Zacchias episcopus Montis Falisci, domus et palatii apostolici ejusdem sanctissimi preefectus, qui habens pree manibus suis breve ejusdem S. D. N. sibi directum sub anulo piscatoris sub datum Rome apud S. Petrum die nona presentis mensis januarii tenoris sequentis, vide- licet : = Urbanus papa octavus ad futuram rei memoriam. Ardens

16 DE INVENTIONE CORPORUM

catholic religionis zelus, ac singularis pietas, necnon eximia in nos et hanc sanctam sedem fidei et devotionis, aliaque multa egregia merita, quibus dilectissimum filium nobilem virum Whladislaum, charissimi in Christo filii nostri Sigismundi, Polonize et Suecise regis, ilius natum a Domino novimus insignitum, merito postulant, ut spi- rituali ejusdem Wladislai consolationi, quantum cum Domino pos- sumus, favorabiliter consulamus. Motu itaque proprio, et ex certa scientia nostra, venerabili fratri Laudivio episcopo Montis Flasconen- sis, domus et palatii nostri apostolici preefecto, per preesentes com- mittimus et mandamus, ut ad ecclesiam sancti Stephani in Ccelio monte de Urbe personaliter se conferat, ac nullo etiam dilecti filii nostri in alma Urbe vicarii in spiritualibus generalis, sive preesiden- tium et superiorum ejusdem ecclesiz aut aliorum quorumcumque requisito consensu, insignem partem sacrarum reliquiarum utriusque corporis SS. Primi et Feliciani, quae in eadem ecclesia asservantur, etiamsi muro clause sint, auctoritate nostra extrahat, illasque dilecto filio nostro Francisco sanctee Agathe diacono cardinali Barberino nuncupato nostro secundum carnem ex fratre germano nepoti tradat et consignet. Ipsi autem Francisco cardinali, ut reliquias hujusmodi dicto Wladislao donare et elargiri libere possit et valeat, dicta aucto- ritate tenore preesentium plenam et amplam facultatem et auctorita- tem concedimus et impertimur; injungentes propterea eidem vicario nostro ac mandantes in virtute sanctz obedientiz, et sub aliis arbi- trii nostri poenis, preesidentibus et superioribus preedictis, ut dictus vicarius eidem Laudivio episcopo in extractione reliquiarum hujus- modi, quatenus opus sit, faveat et assistat; praesidentes vero et supe- riores predicti eidem Laudivio in preemissis pareant et obediant, ejusque monita et Jussa omni, qua decet, reverentia et celeritate exequantur, non obstantibus constitutionibus et ordinationibus apo- stolicis, ac dict ecclesize, etiam juramento, confirmatione apostolica vel quavis firmitate alia roboratis, statutis, et consuetudinibus, nec- non quibusvis prohibitionibus in contrarium quomodolibet factis, ceterisque contrariis quibuscumque. — Datum Rome apud sanctum Petrum sub anulo piscatoris die nona januarii 1625, pontificatus nostri anno secundo. V. Theatin. Loco anuli piscatoris. — Cui qui- dem brevi et contentis in eo volens preedictus illustrissimus et reve- rendissimus D. Laudivius episcopus, ut par est, obtemperare, sponte etc. omni meliori modo etc. se personaliter etc. una mecum notario, ac admodum R. P. rectore collegii Germanici, dictse ecclesiz sancti Stephani superiore, testibusque infrascriptis, apostolica auctoritate, ut supra, sibi attributa, ad dictam ecclesiam sancti Stephani se con- tulit, et in ea preemissa humili et secreta oratione, pluribus lumina- ribus accensis, de sub altari majori extrahere fecit capsulam marmo-

SS. PRIMI ET FELICIANI. 17

ream lapide similiter marmoreo coopertam, illaque mox aperta, reperit ab uno capite laminam plumbeam cum sequenti inscriptione = Reiiguiz SS. Prou et Feviciani = qua lamina amota et ablata, subtus eam invenit sacrosanctas reliquias preedictorum sanctorum Primi et Feliciani, ex quibus preedicta apostolica auctoritate sibi in preinserto brevi attributa propriis ejus manibus reverenter accepit infrascriptas partes, duo femora sive ossa coxiz, duos humeros sive ‘ossa superioris partis brachii, tres radios sive ossa inferioris partis brachii, quatuor parva frusta ossis cranei sive capitis; quas sic reve- renter ex dicta capsula marmorea acceptas et extractas, in vase ibi- dem preeparato reposuit, preedictamque capsulam marmoream cum aliis reliquiis in ea remanentibus eodem, quo erat, modo reaptari et elaudi, ac sigillo illustrissimi et reverendissimi D. Francisci 5. R. E. cardinalis Barberini in cera que appellatur hispanica muniri, et in eodem loco sub eodem altari reponi diligenter curavit. Preedictas igi- tur reliquias, ut supra, extractas et acceptas in vase, in quo reposite erant, secum asportavit ad effectum exequendi mandatum sanctissi- mi D. N. pape sibi in dicto brevi injunctum omni etc. Super quibus omnibus et singulis petitum fuit a me notario publico infrascripto, ut de preemissis unum vel plura publicum seu publica conficerem instru- mentum et instrumenta. Actum Rome in dicta ecclesia sancti Ste- phani presentibus ibidem ill. D. Jo. Maria Alduino Lunensi-Sarza- nensis dicecesis et R. P. Jo. Baptista Tusco presbytero, Soc. Jesu religioso, testibus ad preemissa omnia et singula vocatis, habitis specialiter atque rogatis etc.

Ego infrascriptus testor, hsec superius scripta esse fideliter extracta ex libro manuscripto hujus collegiit Germanici Hungarici, qui in nostro archivio asservatur. In quorum fidem subscriptionem meam apposui et in posteriori parte sigillo munivi, hac die 12 aprilis 1735.

Franciscus Votunius PiccoLominets, Soc. J., Coll! Germ et Hung! in Urbe rector.

MISCELLANEA.

Ex codice papyraceo bibliothecee regis Bruxellensis sec. xvu, signato n° 2158-67, qui olim erat domus probationis Mechliniensis S. J., quatuor documenta excerpta typis damus. Et primum quidem, de S. Ignatio, aliquid conferre videtur ad ea illu- stranda que jam pridem Joannes Pinius de beatificatione S.Ignatii in Actis Sancto- rum conscripsit (1). Secundum, de S. Antonio a Padua, inservit ad ampliorem no- titiam venerationis quam ubique beato thaumaturgo populus christianus adhibuit. Tertium est de S. Livino; quartum tandem, de S. Deppa virgine et martyre, cujus prorsus ignote non nisi in preetermissis decessores nostri mentionem fecerunt (2).

Factis duobus miraculis sacrum in honorem B. P. N. Ignatiia summo pontifice Paulo V celebrari permittitur.

Haud diu preeteriit cum Patres Congregationis Oratorii supplica- rent pro B. Philippo Nereo, ut donec canonizaretur missa de confes- sore non pontifice in ejus honorem celebrari posset. Responsum ab uno cardinalium deberi prius illam gratiam B. Ignatio, qui prius obiisset nec posse sine injuria ipsi posteriori concedi: hinc nobis et occasio et voluntas hanc gratiam prosequendi et divino tandem favore assequendi fuit.

Primo unum accidit circa cardinalem Montis Regalis (3) immerito huic petitioni adversantem, usque adeo ut in congregatione cardina- lium facta mentione canonizationis B. P. N. ut fertur, diceret, iniqua comparatione: Quidni et ego coquum meum canonizari expetam ? Exhorruerunt reliqui dicente pre ceteris illustrissimo cardinali Paravicino(4) ; non posse non impendere gravem vindictam, de tanto contemptu: quod et accidit cum eodem die podagra corriperetur tam atroci, et que defluxio in manus prius cadebat, in fauces jam defluebat, donec tandem extingueret hominem sine sacramentis.

Sub idem tempus illustrissimi Pamphilii (5) soror tantum non exanimis jacebat, continuis febribus, lethargo et delirio, mzestissimus

(1) Tom. VII Julii, § xcvin, p. 606. — (2) Tom. V Junii, p. 155. Cf. Cousin, Hist. de Tournay, pp. 350, 352; et Annus Littere Societatis Jesu anni 1612, pp. 412, 413. — (3) Ludovicus de Torres archiepiscopus Montis Regalis in Sicilia, a Paulo V die 11 septembris an. 1606 creatus cardinalis titulo S. Pancratii, vita functus die 9 julii an. 1609. Cf. Ciaconius, Vite# et Res geste Pontificum Romanorum et δι R. E. Cardinalium, edit. A, Oldoini, tom. IV, coll. 401, 402. — (4) Octavius Paravicinus, a Gregorio XIV 5. R. E. presbyter cardinalis tit. S. Alexii creatus an. 1591, die sexta martii. Cf. Ciaconius, op. cit., coll. 227, 228. — (5) Hieronymus Pamphilius, a Clemente VIII renuntiatus S. R. E. presbyter cardinalis tituli S. Blasii de Annulo an. 1604, die nona junii. Cf. Ciaconius, op. cit., coll. 344, 361.

DE 8. IGNATIO. 19

cardinalis ad B.Ignatium se convertit, inquiens : Mihine servabis soro- rem cum ego jam satagam rerum tuarum ? Non frustra emisit preces, nam sequente mane sospitem ostendit sororem dilapso toto in pedem morbo, brevique inde elapso. Quod recens exemplum circa seipsum cardinalem per se propensum fecit in causa B. P. N. ferventissimum. Hiludque cum in communi consessu cardinalium referebat, concordi sententia statuerunt ut de B. P. N. festum et officium duplex cele- braretur, a nostris quidem ubique, ab externis vero non nisi in ipso festo, et ubi jacebat corpus ; quod consultum cum die 4 sequenti * referendum erat summo pontifici, quee dies erat vigilia B. Ignatii, nostri volentes* anticipare tempus ad majorem preeparationem, inde et aliunde, summus pontifex limitavit concessionem totam cardina- libus ad festum simplex, nobisque privatum. Attamen cum maxima qua potuit solemnitate celebratum est ipso R. P. Generali cantante summum sacrum et concionante, novem cardinalibus templum et cubiculum B. P. visitantibus, oratoribus Hispanie et Francis coho-

nestantibus, frequentia tanta populi et nobilium ut plurium non esset ' capax templum. Verum edoctus pontifex nobis nulli posse esse usui festum simplex sequenti anno, obrueretur ab officio de B. Virgine, vel in Hispania ubi incidit in octavam S. Jacobi, eo quoque magis quod insolitum sit derogare consulto cardinalium, indulsit ut in officium duplex commutaretur, atque ut ipsam octavam pompa qua vellemus maxima celebraremus.

Igitur campane statim pulsabantur,adornabatur templum et omnia altaria, totumque corpus romanum Societatis perfundebatur gaudio. Summo igitur mane nostri patres fratresque turmatim complent templum, confluunt amici, comparant se omnes ad communionem. R. P. N. solemne facit sacrum, omnibusque pro dignitate expletis, commensales fuerunt illustrissimus Bellarminus, et Xantinus epis- copus habeturque concio a patre Ludovico Balmerano, omnium stupore, multorum lacrymis, a prandio quoque vespertinum canta- tum officium non impari devotione et solemnitate.

Die* proxima post octavam attulit illustrissimus Pinellus (1) decre- tum ad R. P. N.; quod antequam tradidit, nixus genibus coram ima- gine B. Patris nostri sese illi commendavit, tum surgens suum quod solum desiderabatur nomen subscripsit, deinde geniculans semel, ubi iterum ad monumentum ipsius in templo patrocinium B. P. N. requisivit. Sequenti die adiit pontificem P. N. generalis cum omnibus assistentibus et procuratore generali et patre Alegonio; quibus letiori

(1) Dominicus Pinellus, episcopus Firmanus, a Sixto V creatus est S. R. E. cardi- nalis tit. S. Laurentii in Pane & Perna an. 1585, die 18 decembris. Cf. Ciaconius, op. cit., coll. 151, 155 sqq.

* cod. sequendi. * forsan pro

nostris F volentibus.

* cod. dies.

80 DE S. ANTONIO DE PADUA.

vultu arridens pontifex, ait: Congratulandum Ecclesiz de B. Ignatio novo qui pro ea ac persona nostra Deo supplicet, quod et a tota Socie- tate nihil βογὶ ambigo. Infiebat R. P. N. illud beneficium tam exi- mium esse ut nomine Societatis totius in gratiarum actionem, ab unoquoque sacerdote tria sacra, et totidem rosaria ab unoquoque fratre quam citissime legerentur; dignaretur vero Sua Sanctitas cum opportunum ipsi videretur hanc gratiam cumulare canonizatione B. P. N. Resumpsit pontifex : Paratissimus ero votis vestris servire, ut erentus comprobabit.

Exemplum informationis episcopi(1) Funcialis in insula Madera de sudore et lacrymis imaginis S. Antonii de Padua.

Visis processu et informatione mandato nostro imo per nos facta de sudore et lacrymis imaginis 5. Antonii de Padua, ecclesize paro- chialis S. Marie hujus civitatis Funcialis, a die atque hora qua cepit inundatio, comprobatum invenimus primo decembris 1601 summo mane tantam exstitisse repentinam atque extraordinariam fluminum ipsam civitatem influentium exundationem, ut muros ejusdem ac pontes zedesque quamplurimas dejecerit et in mare cum rebus omni- bus detulerit, populo quidem salvo non tamen sine difficultate ac periculo. Cum igitur flumen templum ipsum alluens idipsum ad alti- tudinem trium aut quatuor palmorum implesset, accurrerunt sacer- dotes ad eripiendum venerabile sacramentum, sed minime valuerunt. Interea quidam seculares effractis cancellis ferreis sacristiee illud extraxerunt, ac deposuerunt in oratorio domus Antonii de Govea, ejusdem ecclesiz beneficiati. Inter alios autem qui accurrerunt ad auferendas imagines et ornamenta altarium, fuit quidam Jacobus Barbosa aurifaber, qui in domum suam detulit preedictam imaginem ©. Antonii, quam ejus uxor cum aliis mulieribus tbidem metu inun- dationis consistenlibus, magna cum. devotione suis ips brachiis complexe sunt, sanctum deprecantes ut apud misericordiz Domi- num pro salute populi in tantis periculis constituti intercederet. Deinde imagine ipsius cuidam arce imposita et ante illam genuflexe, viderunt in vultu mutari colorem, oculos lacrymabundos in ccelum attolli, et circa barbam esse guttam aque, unionis instar; alteram similem guttam cernebant in brachio infantis Jesu, quem manu tene- bat. Clamore igitur eorum qui heec intuebantur excitati vicini, subite accurrit populi multitudo, quorum communi et unanimi testimonio

(1) Ludov. de Figuerido, de Lemos. Cf. Gams, Series episcoporum Ecclesiz catholic, p. 471.

DE S. ANTONIO DE PADUA. — 8

inter quos multi erant sacerdotes confirmatum est, primos qui illam domum ingressi sunt vidisse ejusdem statuse-interiores oculorum angulos humefactos, et duos quasi sulcos seu lineas in maxillis, quee ab ipsis lacrymis impress apparebant; vidisse inquam in oculo dextro guttam unam, alteram in extremitate barbee, ac tertiam sub sinistrum pueri Jesu brachium. Et accedentes duo sacerdotes ad abstergendas strophiolis lacrymas, et faciem imaginis mundandam, viderunt omnes circumstantes, mox iterum oculos madefieri decur- rentibus lacrymis supra genas, et emisso simul sudore ex facie, quee etiam visa est mutare colorem ut supra. Alii conspicati sunt ex oculo dextro emitti lacrymam quasi unionem et ex sinistro defluentem rivulum quasi lacrymarum. Jnsuper ex gena dextra decurrentem sudorem ad extremitates usque barbe ita ut cucullum ipsum ma- defecerit, capillis etiam humectatis quasi sudantis et facie admo- dum pallida atque a priore dissimili. Accedente autem diacono in conspectu omnium ut lacrymas et sudorem abstergeret, notarunt omnes majores ex oculis lacrymas bis emissas copiosiusque quam antea. Et quamdiu diaconus in abstergendo perstitit, hors scilicet spatio, vidit emitti aquam ex oculis dicte imaginis tamquam per- sone sudantis et flentis. Compertum item est et comprobatum, cum laicus quidam serico abstergeret lacrymas et sudorem, statim

alias recentes emitti, et ab eo tempore ccepit inundatio cessare, ac.

potuit transferri venerabile sacramentum ex oratorio preedicti domini beneficiati ad templum S. Jacobi, quo etiam delata fuit sancta imago, que altari imposita iterum sudavit, et lacrymata est. Heec omnia populi devotionem vehementer auxerunt, qui tum gemitibus tum lacrymis oravit sanctum ut pro illa civitate ad Dominum intercedere dignaretur. Ejusdem enim meritis et intercessioni tribuerunt adeo subitam Domini flagelli cessationem. Nos itaque rite consideratis ac examinatis omnibus supra narratis, et cognita antiquitate illius ima- ginis * lignese, quam devotus olim quidam sancto viro huc ex Flan- dria afferendam curaverat, judicio gravium theologorum censemus et profitemur sudorem et lacrymas ejus imaginis esse rem miraculo- sam et supernaturalem et pro miraculo approbamus, utque pro tali divulgetur et populo denuntietur mandamus, ad Dei gloriam san- ctique laudem, et devotionis fidelium augmentum. — Funciali ΧΙ Januarii 1602. |

TOM. VII. 8

" cod. imaginem.

82 DE. S. LIVINO.

Miraculum quoddam S. Livini patroni civitatis Gandavensis.

Mirabilis Deus in sanctis suis. — Die 17 hujus mensis contigit Gan- davi miraculum in templo summo, nempe D. Joannis(1), circa horam nonam. Narravit illud mihi frater noster Bernardus hujus collegii coadjutor, qui ex ore sacerdotis veram habuit rei historiam, qui infirmum vidit et templum ingredi et etiam egredi sanum ac incolu- mem. Eo die audiebamus campanas pulsari in D. Joanne solemniter, verum que esset causa hujus rei omnes eramus inscii. Unus hoc, alius illud suspicabatur. Nam hora 12 in meridie iste pulsus fiebat, miraculum autem contigerat mane circa horam nonam. Narratio ejusmodi est.

Erat quidam Gandensis civis adolescens a mense maio sic infirmus et claudus, ut non vosset incedere nisi scipioni innixus, quem dolor tantopere affligebat, ut vivere eum teederet. Nocte diem 7™ antece- dente hujus mensis cum lecto incumberet, graviterque torqueretur, incidit illi dolenti vehemens cogitatio, si adiret D. Levini altare, cujus sacellum habetur in D. Joanne, se curatum iri.Facto mane crepusculo insciis parentibus surgit, cul nox longa nimium pro desiderio tem- plum adeundi videbatur. Adit templum, vix baculo innixus poterat gradus quosdam ascendere : demum procubuit ante V. Sacramen- tum, ubi paululum oravit.

Quo facto sacellum D. Levini accessit, quod ingressus ubi fuisset, ad latus altaris flexit genua, oravit aliquo tempore : post orationem sensit gravissimos in latere dolores. Admiratus doloris vehementiam, relicto illo cornu altaris adiit alterum cornu ejusdem altaris, ibique oravit. Tantumdem eo loci sensit doloris. Cum admiraretur graves hos dolores, surrexit in pedes sensitque omnes dolores evanuisse, ac se plane ab omni morbo liberum. Gum demum cogitans templo vellet egredi, mirantur tum seculares tum viri ecclesiastici illum sine sci- pione recto corpore ingredi, ex eo hujus rei causam requirunt, is totam historiam exposuit, quaomodo de nocte sibi ardens desiderium incessisset divi Levini sacellum adeundi, inde curationem omnem sperans, deinde quid sibi in sacello contigisset. Ei mox advocantur parentes, let: advolant,sospitem ac incolumem filium in templo repe- riunt. Meridie pontificis jussu admodum solemniter campane sonue- runt. Je Deum quoque clerus musico cantavit, totus populus ad tem- plum accurrit, tanti jubili causam auditurus. Die sequenti id est die 18 hujus mensis iterum populus ad ecclesiam solemni pulsu evocatur, adest adolescens incolumis, canitur magnifice sacrum ipso preesente.

(1) Nunc S. Bavonis. Cf. Kervyn de Volkaersbeke, Eglise cathédrale de S. Bacon, tom. I, p. 2.

DE S. DEPPA. 83

Ex litteris Rdi Patris Ludovici Carlerii (1) datis Tornaci 9 Julii 1612 ad R. P. Cornelium Cornelii (2).

Rem gratissimam R* V= et toti collegio me facturum confido si paucis que hic magno totius populi Tornacensis applausu, in trans- latione sanctorum corporum ex Urbe missorum ex collegio nostro ad has 8.465 facta sunt, paucis perstrinxero. Rem ergo aggredior, plura forsan postea intelligetis.

Vicesima quinta junii templum domus nostre consecravit Ilustris- simus Dominus Archiepiscopus Cameracensis Joannes Richardotus, ipsumque augustissime Dei matri dedicavit, qua re confecta solemni prandio exceptus est, cum nonnullis reverendis honorandisque viris canonicis religiosis nobilibus et senatoribus qui convivium IIlustris- simi causa honestarent. Tempore mense novitii decem declamave- runt diversis idiomatibus. Sub vesperas jucundissimum erat audire campanulas 6 turricivica dulce quiddam festivumque perstrepentes in adventum sequentis diei. Quo die publico senatus mandato civium officinee atque civitatis portee occlusse sunt, itaque factum est ut nullis curribus in urbem nisi peracta supplicatione patuerit aditus : eo inquam die religiose et preeclare admodum celebrata est trans- latio reliquiarum nuper ab Urbe missarum que sancte Depps sunt, et alterius divi gloriosorum martyrum. In qua ut dicam in genere quod mihi visum est totius ecclesia Nerviorum egregia pietas emi- cuit, et nominatim cleri magistratus et universi populi pientissima religio quemvis catholicum mirifice recreavit. Quidquid enim ab lis in hane rem sancti officii preestari potuit totum liberalissime contu- lerunt. Corpus pompz solemnioris omnibus membris fuit absolu- tum, ordo pulcherrimus, templa cultissima, platese ornatissimee, quee omnia sincere pietatis argumenta sunt, singula breviter fideliterque referam. Circuitus pompe in longitudine fuit intervallum quod est a domo nostra ad collegium Societatis, in latitudine vero forum et vie celebriores, que cathedralis S. Maris: edes ambiunt. Hec loca funiculis hederaceis per arces extensis quasi contiguata erant, taberne fere omnes variis tapetibus obducte luminibus appensis tanquam in testimonium popularis charitatis: crebra ad parietes altaria, quatuor in medio. compitorum, in quibus singulis lipsana sacra aliquantisper quievere. Addo quod omnium tantus ubique concursus esset, ut fenestris domorum superne plenis adhuc illas inferne premeret numerosa multitudo omnis sexus. Templa tria

(1) P. Ludovicus Carlier, soc. magistri novitiorum, consultor, admonitor. — (2) R. P. Cornelius Cornelis, S. Scripture lector in coll. Lovan., vulgo Cornelius a Lapide, alias van den Steen, sic dictus a predio natali Steen, in pago Bocholé (Bree, Limb. belg.).

* cod. decanta.

84 DE 8. DEPPA.

omnino cultissima fuerunt. Cathedralis primum, alterum collegii Societatis, tertium denique nostrum in quibus omnibus pompa sub- stitit honorificentissime. Sed ordinem translationis referamus.

Sacramenta omnia mechanicorum Tornacensium civili ritu prei- bant. In fronte sacri exercitus procedebat ordo religiosissimus capucinorum. Hos immediate sequebantur novitii nostri et ceteri domestici coadjutores atque sacerdotes, omnes cum superpelliceis, cum rectoribus et aliis quibusdam patribus vicinorum collegiorum. Proxime succedebat familia franciscanorum, his Augustianorum et illis parochi civitatis cum clericis suis. Deinde collegium ecclesiz cathedralis, cui duo religiosi ordines permixti erant, 5. Marci videlicet et S. Martini. In capite horum omnium procedebant ornatissimi viri sacerdotes e capitulo canonicorum ritu solemniore et amplitu- dine. Demum thesauri reliquiarum bajulabantur in thecis arte pulcherrima ditissimaque laboratis. Sustinebant illas patres nostri more sacrificantium induti et aliis alii succedebant faces albas preeferentes. Sequebantur abbates duo; scilicet S. Martini et S. Amandi. Iis succedebat Illustrissimus Archiepiscopus, deinde clarissimi senatores ordine binario et quidem nonnulli eorum cum face alba. Ad extremum boni procedebant omnes viri decani civium artificum in togis rubris, instructi cereis ardentibus, gravi juxta pia- que reverentia. Addo infinitam populi frequentiam omnis etatis et sexus fuisse quee triumphi seriem magna devotione et pietate termi- nabat. Ante egressum ad S. Mariz congregabatur ista parochialis ecclesia. Inde ad templum collegii itum est; unde primum variis hym- nis et canticis in jubilo solemni decantatis thesauri sacri prodierunt ea magnificentia et ordine quo supra diximus. In foro cum bombar- dis sacramenta civilia stabant tamquam ale due, per quarum medium acies ordinata excipiebatur; illam preeteritam crebris explo- sionibus cives prosecuti sunt ter quaterque repetitis magno tumultu et fragore. Statum est autem in choro sedis cathedralis, ubi missa decantata * est magnificentissima celebritate concioque habita de reliquiis venerandis ab eximio domino doctore Bouchar ejusdem ecclesize canonico, unde eadem pompa ad templum nostrum trans- latee sunt reliquise ubi a populo et maxime ἃ novitiis magno cordis affectu honorantur. Nec mirum : siquidem Deppam pii nostri novitii in matrem elegerunt; cujus preesidio et tutela in via divini servitii plurimum se adjutum iri confidunt.

Ilustre accidit miraculum superioribus mensibus et medicorum testimonio, S. Deppz patrocinio, circa fratrem nostrum Joannem Henrici divinitus plane gravi morbo liberatum. Is enim ischiade laborans, qui morbus est chronicus, nec nisi post dolores diuturnos discursis quatuor morbi temporibus curari solet, hoc inquam vexa-

DE B. JOANNE SALERNITANO. 85

tus morbo, frustra adhibitis ex arte remediis, in ipso vigore summis doloribus urgentibus,S. Deppz auxilio implorato, repente sanus evasit et sic sanus, ut qui nec in pedes stare nec sedens continere se nec in strato nisi gemens esse non posset, mox ambulare et sani hominis munia obire potuerit. Pluribus miraculis forsitan Dominus Deus hance tam celebrem virginem ac martyrem illustrabit, quam nobis vobisque imo et toti Belgio futuram propitiam confido. R= V™ Domi- nus Deus quam diutissime incolumem conservet. Amantissimam et plurimam salutem R. P. V. Rectori(1), R. P. Leonardo (2), P. Pree- posito (3), P. Regio (4) aliisque PP. et FF., quorum SS'* sacrificiis et precibus me et novitios nostros plurimum commendo. Tornaci e domo Probationis, 9 Julii 1612.

De B. Joanne SaLerniTano, Orpinis PREDICATORUM.

Apud Joannem Stiltingum in commentariv ad Acta B. Joannis Salernitani (5) ista leguntur: “ Nescio qua de causa majores nostri eam vitam non exscripserint, dum erant Florentia ; certe eam ma. in scriniis nostris modo non invenio. , Et heec seribens erravit. Nam in musseo nostro inter collectanea decessorum nostrorum repertum est apographum ejusdem vite, cui ad calcem hec notula ascripta est: Ex ms. codice in 4° conventus sancte Mariz Novell# Florentia exscripsi jussu illu- strissimit Domini Francisci Redi, patricit Aretini, in gratiam doctissimorum et eruditissimorum PP. Godefridi Henachenti et Danielis Papebrochii die XIIII men- sis decembris, anno Domint MDCLXI. Juvabit ergo ex isto apographo que in Actis jam editis desiderentur, Analectis inserere.

Fratris Joannis Caroli Florentini ordinis preedicatorum in vitam fratris Joannis Salernitani primi fundatoris Beatese Marise Novelise preefatio incipit.

Ego si nulla alia ratione pro exceptis a Deo nostro muneribus talentorum me illius debitorem esse cognoscerem, hac vel maxime illi debeo, quod nonnullorum fratrum nostrorum describere vitas mihi omnium minimo collatum fuisse consi- dero. Nam cum in ea tempora inciderim in que vixisse magis penitet quam delectet propter hujus etatis mores ; et studia eorum intueri ac preeterea descri-

(1) R. P. Michael Vigilius de Viron, rector collegii Lovaniensis a die 25 maii an. 1612. — (2) R. P. Leonardus Lessius, tunc prefectus studiorum et preeses casuum. — (3) R. P. Joannes Prepositus, seu Prévost, Atrebatensis, S. Theologise lector. — (4) P. Regius, i. 6. A’gidius De Coninck, Belliolanus (Bailleul), S. Theo- logie lector. — (5) Act. SS., add. 10 Sept., tom. III, pag. 625, n. 5.

86 DE B. JOANNE SALERNITANO.

bere gesta, qui ante nostram etatem juste sancteque vixerunt, horum compara- tione temporum ad voluptatem quamdam et bene gestorum amorem abunde atti- neat necesse est. Quis enim est, qui si in tenebris pergat, procul autem vel perexi- guam intueatur lucem, non magnopere delectetur, spemque meliorem, quam ante visam habuisset lucem, profecto incipiat habere, gressusque ad illam suos dirigere properet? Praeterea et in solatii cujusdam transire locum certo scimus societa- temque, ut ita dixerim, pergenti non injocundam efficere? Et revera si diligentius intueamur, res ita se habet ut diximus.

Cum enim preclara majorum intuemur gesta, nonne si recte sapimus quam maxime in hiis delectamur, licet nonnumquam vel malitia ipsa vel morum deper- ditione vel nostre conditionis imbecillitate hiis contraria faciamus, que in aliis longe miramur? Unde illud etiam provenire solet, ut ad gloriam nobis esse creda- mus, cum proavos nostros multis floruisse virtutibus ad memoriam revocamus: quasi enim eorum tegimur umbra atque armis munimur, cum illorum egregia facta nostris hominibus commendamus, ut jam nil esse credatur quod noceat, cum ex tam claris piisque parentibus nos prodiisse commemoramus; quin eo magis nos et vereri et amare homines debeant, quos noverint eorum aliqua ex parte fuisse cognatos, quamvis enim plerumque degeneres nati sint, non tamen videtur eorum oblitteranda esse memoria aut abolenda, quorum opera tam multa tamque preclara Deus ipse facienda putaverit. Nam quemadmodum magnas aut frugiferas arbores non idcirco incidimus, quod nonnumquam aut fructus non proferunt aut permixtim bonos et malos, quin potius in alia tempora reservamus, ita et mere- mur ipsi ab hominibus honorari tametsi ad superiorum nequaquam merita acce- damus, illos quidem si non moribus vel ore ipso et aspectu habituque referimus, quorum gloria a priscis hominibus celebrata est, neque vero hanc bonorum defi- cientiam tantopere admirabimur, si prophetz sententiam ante oculos proponamus qua perhumane inquiehat : Omnis consummationts vidi finem. Si enim opulentis- sima regna, si civitates populosissimas, si amplissimos populos defecisse videmus, et pene ad nihilum esse redactos, quis nobis admirationis locus relinquitur, si homines quorum thesaurus, ut refert apostolus, fictilibus vasis includitur, luteasque inhabitat domos defecisse videamus? Equidem ita se habet rerum ipsa natura, ut quidquid oritur occidat, nihilque sub sole perpetuum, vel sub lune globo sternum ; proinde equa pene conditio est et ineuntis etatis et in senectutem vergentis, ut morbis plurimis sint referte, quasi jam finem suum ipsemet adsciscant; solum id interest quod infantiles ad purgationem morbi, seniles autem tendunt ad mor- tem nature virtute, que in infantibus augescit, in senibus decrescente.

Itaque ut primum in eam ipsam cognitionem deveni, ut nonnullorum fratrum nostrorum gesta describerem, incredibile dictu est quam vehementer me ipsorum patrum facta dictaque affecerint. Altera quidem ex parte nostrorum pudebat tem- porum, cum illorum intuerer vitam qui hujus religionis prima fundamenta jece- runt; altera vero desiderio accendebar mirabili, cum cernerem nos non procul ab hiis patribus nostris abesse, si modo velimus viri fortes et non molles existere. Nam et multos illi pertulere labores maximosque conflictus, quos si refugiendos

DE B. JOANNE SALERNITANO. 87

putarent, numquam ad tantum glorie pervenissent; nos autem et pueris leviores et feminis imhecilliores, facientibus certe hoc moribus nostris, evasimus; neque enim illi pre nobis aut ferrea corpora aut invincibilia corda sortiti sunt, sed sua virtute et probitate etiam fortissimos hostes infirmissimos reddidere. Sed has nostrarum rerum deplorationes in tempus aliud differamus. Quis enim tam inops verborum est, ut nesciat sua tempora deplorare? Magis autem horum venera- bilium virorum persequamur gesta quibus illi tantum laudis et gloriw sunt conse- cuti. .

Accedunt proinde, ut legends vite exemplar precipuum, Joannis Salernitani facta dictaque, qui primus in hac urbe fuit nostre religionis parens, cujus nequa- quam merita nostra satis posset lingua referre, si etiam omnes vires nostras in hac ipsa re decrevissemus effundere. Ceterum etsi in horum pervestigatione magnopere laborarim, magis tamen amor scribendi eorum gesta apud me valuit quam omnis in edendo labor. Equidem memini me nonnumquam nocte media surrexisse cum quid memoratu dignum devenisset in mentem, mihique videbar szpe dormiens scriptitare que mox exsurgens ut erant recentiimpressa memoria, litteris ipse mandarem. Existimo autem me sepissime, eorum hoc facijentibus meritis, divina potius fuisse subministratione locutum, quam ingenio meo. Deus enim solet subministrare vires, ubi vel minimam animadverterit caritatis in mente subintrare scintillam. Qua quidem in re duo mihi, precor, lectores omnes indulgeant: primum quidem si digressiones aliquando scribens effecerim, que videantur a gestis longius aberrare ; cognoscant autem hoc ad historie jucundi- tatem et gratiam attinere, si multa variaque contineat, modo non sint omnino ab incepto proposito aliena; in hiis enim rebus non indecens est ad animos homi- num excitandos aliquando superiorum temporum gesta inserere, quibus et res ipse clariores evadant et alliciantur homines ad legendum. Deinde si orationes quasdam in hiis viderint esse descriptas, oro, meminerint me de predicatoribus scribere, et preedicatorum religionis professorem esse, cui indecens sit a sua professione atque natura discedere, magis autem accusari possem, si in hac ipsa ab ineunte etate educatus, non ut predicator, sed ut commentator describerem. Quod vero in hac ipsa re omnibus, ut arbitror, poterit videri pulcherrimum erit, quod in hiis fratrum nostrorum gestis videre licebit, ut domus nostra religioque Florentiz nata sit, deinde ut enutrita excreverit, postremo ut labentibus annis pene ad occasum devenerit, sicque principio finis videbitur probe fuisse com- missus.

Num. 1 post verba ignavo milite indigebat add. :

Adversus enim tantos tamque feroces hereticorum conflictus et mundanorum hominum manus validissimas, quibus christianorum omnes populi erant completi, ut Deus ipse illorum facinoribus com- motus gravissime una visione ecclesiam ruere demonstrasset, altera vero trinis plagis in christianos animadvertere omnino decrevisset, nisi hos duos pia ejus genitrix beatum Dominicum pariter et Fran-

88 DE B. JOANNE SALERNITANO.

ciscum juste illius iracundiee objecisset. Aliud vero quod ad hance nostram florentissimam.....

Eodem numero post verba cupidissime suscepisse add. :

Quippe cum Florentinorum ingenia prudentia et astu acutissima ac solertissima sciret, profecto haud nisi singulari prudentia et vir- tute magnifecisset viros ; preecipuum vero hujus veritatis argumen- tum est, quod major solet esse adversariorum conatus, ubi multis et frequentibus victoriis elati duces exercitus novis tyronibus non sine rubore cedendum putent, quare nituntur, instant omniaque faciunt, quibus credant solito triumpho potiri; itaque non minime virtutis esse oportet quos veteranis militibus et crebra victoria claris obji- ciendos esse duxerimus. Hiis igitur persuaderi.....

Eodem numero post verba esse mittendum add.:

Cujus quidem rei he haberi cause potuerunt communes. Cum enim beatus Dominicus Calaroga, villa Hispanise, ortus multis jam virtutibus esset in orbe clarissimus, plurimi ad ejus magisterium convolabant, quippe jam Reginaldum virum insignem sua oratione ad se attraxerat, Corradumque Germanurn doctrina et rerum notitia singularem, aliosque permultos; incipiebatque sacra preedicatorum religio sensim adolescere et in dies potioribus incrementis excres- cere et augeri; nam preter id quod sana doctrina populos informa- bat, miraque virtutis et sanctitatis exempla preebebat, multa quoque prodigiorum illum fama vulgabat. Jam vero deficiente fratribus pane, miro angelorum ministerio illis subvenerat, jam Stephani cardinalis nepotem equo ruentem vite reddiderat, jam architectum ruina oppressum totoque corpore fractum ad vitam revocarat, Jam deni- que inaudita prodigia per eum Dominus suis fidelibus demonstrabat. Malignos preeterea spiritus ex obsessis corporibus effugabat, multos variosque hominum propulsabat morbos, humanasque mentes agnoscens prophetico spiritu actus, quo etiam vellet, szepissime per- movebat. Eloquentise vero et preedicationis ardore tantopere apud civitates et populos valuit, ut omnibus arduas vitee vias et ad seterni- tatem ducentes planas et expeditas et splendore multo coruscas ostenderet; nec quidquam aliud toto desiderio postularent, quam ut nostros preedicatores ac fere semiapostolos ad civitates suas summo studio evocarent. Heereticorum quoque non contemnendam manum formido ingens invaserat, cum se cernerent eorum spiritui repugnare non posse; tanta illos Deus gratia et virtute repleverat. Jamque locum Rome, Tholose Parisiisque susceperant, jam apud omnes summee venerationi habebantur atque honori, jam et apud nostros Bononise sedes assumpserant. Cumque confirmationem sue religio-

DE B. JOANNE SALERNITANO. 89

nis ab Honorio impetrasset et ab Innocentio suscepisset, Bononiam ut suse peregrinationis terminum eligendam curavit. Namque in ea urbe honestissimum a civitate acceperat locum, in quo cum novis fratribus degens, orationibus, jejuniis divinique verbi preedicationibus incumbebat. Erat autem vivus illi et efficax sermo, magisque in vir- tutem ac sanctimoniam tendens quam in ostentatione constitutus ; neque enim aut vanis vulgi rumoribus, aut populorum plausibus pascebatur, nec vultus aut faciei abstertionibus aut multorum se prosequentium catervis inaniter fultus, nec hujusce temporis et seta- tis assentationibus aut hominum gesticulationibus, aut lenociniis sibimet complacebat; sed hos omnes humanos fastus effugiens ea modo divinis tribuebat eloquiis, quee legisset aut audisset apostolicis moribus convenire. Itaque et voluntarise paupertati et proximorum saluti studiosissime intendebat, omnia illa diligenter efficiens quee sestimaret ad populorur conversionem conferre. Maxima autem 111 cura adversus hereticorum errores fuit, quos ita insequebatur ut dies noctesque aliud nihil videretur solertissime meditari. Unde et miraculi cujusdam loco illi adscribitur, quod cum aliquando apud heereticum hospitio fuisset exceptus, eadem illum nocte ad vers fidei rudimenta incredibiliter revocaverit. Difficile vero dictu est quam brevi, Deo prosperos illi exhibente successus, heec preedicato- rum religio creverit, quam adoleverit, quamve confestim roborata in lucem emerserit; quemadmodum enim, prophetz ut similitudine utar, imber aut nix e ccelo proveniens universam terram irrigat et infundit, illamque germinare fructusque proferre facit, ita hsec sacra -preedicatorum religio aridas hominum mentes et ob divine gratiz caritatem steriles infundebat et frugiferas reddens, in horrea Dei collectas fruges et a paleis segregatas cogebat. Itaque multos Romee discipulos, plures ad Gallias, nonnullos quoque ad has regiones nostras una secum ipse perduxerat. Ea igitur tempestate....

Num. 3 post verba nisi dexterse Excelsi fuit add. :

Hunc autem juvenem dicere aperte non ausim fratrem Joannem Salernitanum fuisse, quem beati Patris Dominici gesta non nomi- nant; fieri tamen potuisse inquam, ut Joannes Salernitanus esset, pro cujus salute beatus Pater Dominicus tanto studio ac lacrymis exorasset, veluti spiritu preevideret eum in ordine virum clarissimum atque optimum evasurum. Nam ubi ejus felicia conscribuntur gesta, paulo post Apuli adolescentis regressum beatum Dominicum fratres ad capitulum convocasse memoratur, eisque quatuor fratrum interi- tum preedixisse, quorum duos corpore, alios vero anima asseruit esse morituros. Deinde in Hispania consistens cum fratres ab eo nonnulli discessissent, laborum teedio victi, tandem eos omnes suis orationi-

* cod. incidebat.

90 DE B. JOANNE SALERNITANO.

bus ad vitee vias piissime statuit esse revocandos. Cum igitur pro hiis oraverit quos divino afflatus spiritu preevidebat sue religioni neces- sarios esse, alios vero abire permiserit, hinc conjecturari potest pro hiis tantum orasse, quos Deus illi revelasset perspicuos in religione futuros. Quod autem hunc Patris nostri gesta non nominent, fieri et hac maxime potuit ratione. Nam quemadmodum Lucas in calce sui evangelii cum de se ipso, ut aiunt, loqueretur, solum Cleopham nomi- nat, quibus Salvator ut peregrinus apparuit, ac veluti evangeliste alii Mattheei conversionem scribentes, ab ejus proprio nomine abstinent ob honorem; fieri profecto eadem potuit ratione ut de viro preestantis- simo Joanne Salernitano historiam conscribentes, patres ob honorem illius dumtaxat patriam nominandam esse decreverint, proprium vero nomen tacendum, licet is fuerit de quo illa narrarent. Utcumque fuerit, optimum ac sanctissimum virum fuisse et ea que. praedixi- mus et que paulo post referemus demonstrant. Et de publicis quidem causis quid nostra religio Florentiam venerit tanta dixisse sufficiat. Privata vero causa heec fuil, quam deinceps referemus. Cum enim beatus Pater Dominicus fratres suos in universum dispersisset orbem, Florentia civitas hac modo religione carebat, versicolores autem hii canes albo nigroque distincti in quosque luporum ardentissime fere- bantur greges, qui ovile dominicum dentibus misere lacerabant depascebanturque fidelium artus dire impieque, quos nulla hominum eripuisset manus. Gregem vero hereticorum fecerat multitudo, qui ita invaluerat ut eorum dogmatibus omnia fcedarentur. Nostrorum autem hominum officium erat hos quidem preedicationibus, alios autem confessionibus, ceteros consiliis et ammonitionibus revocare ad vitam ct fidcles eorum dentibus liberare. Erant preeterea illa tem- pestate et aliis quam maxime involuti malis; nam superbia plurimum, avaritia immensum, luxuria vero supra modum omnia possidebat. Itaque et hereticorum pestis, et vitiorum illuvies ita populos omnes et civitates invaserat, ita unum facinus aliud tutabatur, ut quocumque se verteret qui crimina evasisset que diximus, in hereticos incide- ret*, Licet autem ita res se haberet, non defuere tamen qui nonnum- quam et adhortationibus et consiliis et objurgationibus fidelibus ipsis adessent, eosque in vias salutis dirigerent; unde et ob eam rem Domini manum abbreviatam dicunt non esse et ubi habundavit delictum, superhabundat et gratia; plurimi quorum Deus corda teti- gerat huic operi intendebant. Ceterum ejus temporis confessiones et poenitentiz non tanta agebantur dignitate, nec ut modo cernitur talis erat earum rerum liberalitas, at quibusdam generalibus, ut ita dixe- rim, confessionibus et absolutionibus contenti, injunctas eodem modo poenitentias, si qui erant bene disposili, faciebant, nec erat qui coge- ret ad hujusmodi facienda, sed prisca fidelium utebantur simplicitate,

DE B. JOANNE SALERNITANO. 91

in qua nisi eos nature bonitas adjuvaret, permulti in mala prorue- bant facinora, existimabant autem hujusmodi levibus viis satis ani- marum saluti fore consultum. Per idem tempus...

Num. 14 post verba Per idem vero tempus add. :

Preeclara item erat in Tuscia et apud omnes Italize populos Assisini Francisci sanctitas atque virtus, qui et ipse divino spiritu tactus novum fratrum ordinem, quem ob humilitatem Minorum appellari voluerat, multo fervore condiderat, collegamque in preedicationis officio cum Patre nostro Dominico fore Deus ipse decreverat, cujus cum longe lateque diffunderetur virtus, suos et ipse fratres Floren- tiam destinavit, ut una cum Preedicatoribus disseminationi verbi Dei studio et diligentia omni incumberent. Erat autem inter eos sancta queedam emulatio ad virtutem: pulchrumque fuisset cum in dies honestior quidam videretur fieri delectus ad novam militiam quis ad suos plures milites attraxisset? Et illi quidem victus vestitusque asperitate aliisque virtutibus, nostri vero habitus honestate et omnium bonarum artium disciplinis ac preeterea sanctis reliquarum virtutum exercitationibus invicem si fieri posset superare propera- bant. Igitur cum Florentiam advenissent....

Eodem numero post verba tempore aliquo permanserunt add.:

Gaudebant itaque populus harum duarum religionum multa vir- tute et gratia roboratus. Hereticorum vero perfidia ingemiscebat abunde, cum cerneret ab hujuscemodi canibus non mediocriter se arceri ac nonnumquam etiam dentibus laniari. Igitur nec jam astutia preevalebant, nec argutiis suis animos hominum capiebant, hiis omnia eorum figmenta solventibus, nec hypocrisi sua, ut ante fecis- sent, simplicis populi mentes involvere, cum intuerentur has duas religiones omnibus eorum conatibus repugnare. Existimo enim has religiones divino quodam munere ccelo fuisse delapsas, ut vias omnes ad vitam pulcherrimas esse ac securissimas demonstrarent; et ne qua arte carerent, Preedicatores quidem adversus luporum incur- sus canum in se gestavere figuram, quod Gregorio teste certe viro sanctissimo affirmare non dubito in ea quam de pauperis Lazari homelia scripsit; Minores vero divino, ut arbitror, docti oraculo quo facilius veros lupos invaderent, sicque ars artem deciperet, ovinam tmentem lupina adoperientes pelle, eorum prestigia utilius dissipa- rent : id enim et Christus adversus diabolum gessit, cum et humanam induit carnem ut eo artificiosius diaboli insidias superaret. Hinc ergo a nostris canibus urgebantur, illinc autem ab apparentibus lupis nullo modo quiescere sinebantur, fiebatque hujuscemodi ducibus atque tyronibus non minima eorum ceedes, aut certe suas heereses revocabant ipsa veritate coacti. Sed cum eisdem....

92 DE B. JOANNE SALERNITANO.

Eodem numero post verba commorati sunt add. :

Deinde ad Sanctum Gallum habitaculum deligentes multa virtute et singulari mentis et corporis paupertate degebant, solum vero pree- dicationi et optimarum artium exercitationi omnes operam et dili- gentiam adhibentes multorum ad justificationes Domini revocabant mentes; tandem inde moventes ad Sanctam Mariam que Templum dicitur multo tempore habitarunt, donec civium opera perspectis eorum virtutibus insignem obtinuerunt locum, ubi et nunc eos habi- tare videmus quam domum Sancte Crucis vocant. Locum vero...

Num. 21 post verba paupertatem voluntariam custodite add. :

Denique divinam maledictionem imprecatus est si quis in sua reli- gione possessiones inferret. Hiisque dictis....

Eodem numero post verba Florentiam remeavit add. :

Fuit autem felix transitus ejus nonis Augusti anno salutis mccxx1. Cum ergo....

Num. 23 post verba obtinuit locum add. :

Erat autem ea ecclesia admodum parva et ad occidentem sita, protendebatur vero illam plateam versus quam nos veterem appella- mus; utque conjecturari possumus ex hiis vestigiis, quee prioris ecclesise remanserunt, altare illius erat sub minori fenestra illius sacelli quod sacristiam dicimus ; longitudo vero ad medium usque chori quod nunc cernimus, erat, novum sacellum versus, quod purita- tis dicunt, a nobili nuper Ricasolorum familia sedificatum. Ecclesia vero nova ad meridiem sita est, quasi ex transverso ad priorem eccle- siam, ut si crucem efficias; cujus structura et opus longe magnificum cetera alia nostre civitatis templorum eedificia superat et excellit, cum operis firmitate tum et dignitate sua. Nam si ad primam ejus ecclesize portam consistas, intusque illam spectes, cum testudinata sit, omnes illas testudines egregia arte confectas uno simul oculi ictu perspicies, una alterius aspectum nulla ratione impediente. Con- structa est autem eo testudinis genere quod quintum acutum appel- lant : quod ita firmissimum est, ut etiam si pene columpnas incideres, in se ipsis manerent firmissime ; neque vero catenis aut aliis hujus- modi apparentibus firmamentis consistit, sed in semetipsam illam artifices erigentes egregium ac firmissimum reddidere templum per omnia secula duraturum. Aiunt autem hoc fecisse nostraee domus conversos, quippe invenio et ita a majoribus natu accepi, per ea tem- pora ordinem supra septem et triginta fuisse ingressos, quorum ple- rique architectonic artis peritissimi habebantur, quorum studio et opera templum ipsum eedificatum est. Duos quoque pontes quos

DE B. JOANNE SALERNITANO. 93

Sanctz Trinitatis et Carrariz dicimus, ferunt hos civitati restituisse reipublice sumptu, qui aquarum inundatione corruerant. Solum autem nove hujus ecclesis construende a filiis Jacobi equitis preestantissimi, Tornaquineiorum clara familia procreati ; altera ex parte emptum a fratribus constat, reliquum vero a plerisque ailiis. Cujus fortasse rei gratia primum altare Tornaquineiorum familie attributum est. Fabrice autem preecipui cooperatores fuere frater Pascalis primum, deinde Raynerius, quem grecum dixere, postremo omnium prestantissimus Jacobus Passavantes, cujus amplissimo studio ecclesia ipsa perfecta est, et fortasse ob meritum marmoreo sepulcro ante majus altare conditus jacet. Liberam igitur fratres ac veluti manentem civitatem ex preedicti sacerdotis cessione consecuti cum animadverterent se jam, ut antea fecissent, non esse ad diversa habitacula migraturos, ad preedictee domus fabricam animum inten- dunt, impetrataque venia a legato omnia que ad preedictam eccle- siam pertinere viderentur, de possessionibus inquam, preeter hortum vendere adorti sunt, quatenus et beati Patris Dominici monitis inhe- rerent et ad convenientes extruendas domos pecunias invenirent. Eo vero tempore....

Num. 24 post verba Nicolaum Pratensem add.:

Ubertinorum comitum familia natum, quem posterior eetas Ostien- sem et Velletrensem episcopum cardinalem vidit, existimo nostre domus extitisse fratrem, quandoquidem Pratenses multos fratres nostra domus ante susceperat, nec locum Prati nostra religio adhuc esset consecuta. Domino itaque fratribus suis opem ferente, satis commodam tum quidem construxere domum, designationem vero longe egregiam, quam nunc cernimus ipsi perfectam, posteritati solertissime relinquentes. Neque enim repente tanta res fieri potuis- set, eoque vel maxime quod elemosinis et fratrum patrimoniis cuncta per ea tempora gerebantur. Nam et fratrem Johannem Infangatum eam majoris claustri partem ad orientem positam, quee infirmorum domui conjuncta est, suo patrimonio edificasse ejus familise signa demonstrant. Infirmariam vero Leonardus Statius vir preclarus restaurari curavit, quam Ameriorum familia ante construxerat. Eam autem claustri partem que ad occidentem porrigitur alium quem- dam ex Lucignanentium Faleonum familia natum fratrem extruxisse apertissimum est; ceterum quee ad meridiem pestis (tempore 3), quze anno salutis mcccc urbem invaserat, compleverunt ; alteram vero Balthasar, Ubriaca familia natus, fratrum item suasu, et Alexius Strozza nostre religionis professor, vir excellens ac memoria dignus, propriis patrimoniis construxere. Primum vero claustrum, quod ingenti est magnificentia edificatum, et Guidalotta familia et Casti-

94 DE B. JOANNE SALERNITANO.

lionensis atque hii quos Pazinos dicunt privatis suis sumptibus con- diderunt.Itaque omnia que in hac domo tanta videntur magnificentia fuisse constructa aut fratrum procuratione et opera, aut eorum patrimoniis edificata constat. Sed redeo unde digressus sum. Cum igitur beati Joannis....

Num. 33 post verba dignatur efficere add. :

Hiis igitur et hujus initiis sacra Preedicatorum religio Florentize nata est, ac suse infantise tempora cum sua laude et gloria decurrit. Iila vero tum quidem hoc ordine gesta sunt, ut discant homines in divina semper confidere bonitate que et confracta solidare et abjecta reducere, et omnino deperdita cum voluerit potest utilius invenire. Qui cum Spiritu sancto vivit et regnat Deus in secula seculorum. Amen.

SANCTI

GHORGII CHOZEBITS

CONFESSORIS ET MONACHI

VITA AUCTORE ANTONIO EJUS DISCIPULO.

Preclari anachoretze et thaumaturgi Georgii, qui seeculo v1 et vu (1) floruit in Chozibe monasterio, vix tenuem notitiam dederunt (2), imo solum fere nomen citarunt majores nostri ex menwis sub die 8 Januarii (3). Decreverant tamen in supplemento Januarti, ut aiebat Henschenius (4), amplissimam Vitam sancti hujus monachi dare; hanc sane ipsam, quam tandem nacti in scriniis conserva- bant (6). Eam olim propria manu magna cum cura transcripserat totam et cum manuscripto codice studiose contulerat Papebrochius ipse, uti constat inspecta ecgraphi nostri scriptura, jureque concluditur ex diserta doctissimi hagiographi in re huic connexa assertione Sic enim ille in commentario previo ad Acta SS. Martyrum Sabaitarum : Dicta porro Acta (MM. Sab.)... una cum aliis sanctorum ad Palastinam fere pertinentium Vitis descripsimus anno 1662 ex probatissimo annorum plusquam sexcentorum codice Petri Seguieri Cancellarii Francia, nobis Parisiis commodato in gratiam R. P. Francisci Anati, confessoris regii (6). Jamvero, uti ex contentis conspicitur, codex is erat, seculi circiter x, qui numero cccii signatur inter mss. bibliothece Coisliniane seu Segueriane a c]. Montfaucon descripte (7) : ubi a fol. 185 ad 171 occurrit Vita S. Georgii, pone Acta S. Stephani Sabaite monachi thaumaturgi, ab eodem Papebrochio eadem occasione exscripta insertaque in Act. SS. die 13 Julii (8). In suo autem commentario ad hee Acta

(1) Eo tempore (c. 638) quo Sarraceni duce Humar sanctam civitatem oceuparunt (v. Act. SS., tom. I Maii, p. x11). — (2) Act. SS., tom. III April., p. 39 d, annot. a. — (3) Act. SS., tom. I Jan., p. 483; cfr. Martinov, Annus ecclesiasticus graco-slavicus (Act. SS., tom. XI Octobr.), ad ἃ. 8 Jan., p. 33: ubi enumerata habebis varia kalen- daria sancti Georgii nomen referentia. — (4) Act. SS., tom. III April., lc. — (5) Vide Martinov, 1. c., p. 34, observanda. Ephemerides grxco-mosce#, ἃ. 8 Jan. (Act. SS., tom. I Maii, 1. ¢.). — (6) Act. SS., tom. III Mart., p. 166, ἢ. 4; cfr. tom. III Jul., p. 528, n. 20. — (7) Montfaucon, Bibliotheca Coisliniana, olim Segueriana (Parisiis, 1715), part. II, cap. 1v, p. 416. Nec aliud hujus vitze exemplar inter mss., que Purisiis exstant, reperire est. Cfr. Fabricius, Bibliotheca Greca (ed. Harles), vol, X, p. 231. — (8) Tom. III Jul., 1. ¢.

96 VITA

previo (1) Joannes Pinius demonstrat quanti sil faciendus codex ille et in quo numero habende plures ex Vitis eo contentis.

Inter preclara hec monumenta non extremum profecto locum vindicat S. Georgii Vita. Habet enim et ipsa plane singulares sinceritatis characteres (2): siquidem, ab ipsius sancti discipulo conscripta, cui nomen Antonius, quique diu Georgii discipline adhesit ac gestorum testis fuit immediatus (3), exactam refert indo- lem vite monastice, qualis ex parallelis scriptis (4) nota nobis est; notitiamque pre se fert accuratam, tum variorum monasteriorum que in Palestina, presertim prope Jordanem, existebant (5), tum circumjacentis regionis, tum etiam factorum hujus temporis (6).

Quamobrem hanc Vitam, juxta ecgraphum nostrum, Papebrochii nempe, liben- tissime Analectis nostris inserimus, addita versione latina, ac preecipuis difficul- tatibus, si quando oportebit, occasione data enodatis. Preterea multe voces in Antonii scripto adhibentur greco-barbare, singulares aut parum usitate; quarum plures explicate sunt a majoribus nostris variis in Jocis modo indi- catis (7), alie a Cotelerio (8), Monachis Benedictinis (9), Cangio (10), etc.; quasdam vix alibi reperire est. Horum vocabulorum pauca nos, presertim ἅπαξ λεγόμενα, in ipso textus decursu explicabimus, reliquis sola versione declaratis; satius enim visum est, toto documento edito, tunc demum completum singularium locutionum indicem texere, adjecta tum notatione loci in quo occurrunt, tum singularum inter- pretatione.

Si quis monasterii Chozibe initia fataque amplius novisse cupiverit, adeat quze ad diem 28 Octobris commentatus est Remigius De Buck de S. Joanne Cho- zebita (11).

(1) ἴω. c. — (2) Lc. — (8) V. infra, cap. im, n. 12. — (4) Citari possunt, preter Moschi Pratum spirituale et Vitas Patrum Rosweydi, varie Vite: que occurrunt in Act. SS., ut S. Euthymii (tom. II Jan., p. 302), SS. Martyrum Laure S. Sabm (tom. III Mart., p. 167), S. Theodori Siceotee (tom. ΠῚ April., p. 33), S. Joannis Silentiarii (tom. III Maii, p. 232), 5. Stephani Sabaite (tom. III Julii, p. 531), S. Cyriaci abbatis (tom. VIII Sept., p. 147), etc. — (5) Cfr. Joannes Phocas, De locis sanctis, in Act. SS., tom. II Maii, p. 1-1x, et quod ibid. sequitur, p. x-xv1, Antonini Placentini Itinerarium ; etc. — (6) Quare, ut spes erat Papebrochio, ea vita docebit multa circa statum monasteriorum terre sancte et quorumdam etiam monachorum martyria (Act. SS., tom. I Maii, p. x1). — (7) Not. 4. — (8) J.-B. Cotelerius, Eccle- 85 grace Monumenta, 3 vol. (Parisiis, 1677-1686). — (9) Analecta graca (Parisiis, 1688). — (10) Glossaria ad auctores infime grecitatis et latinitatis. — (11) Act. SS., tom. XII Octob., p. 589, n. 6; cfr. Martinov, 1. c. : apud quem Joannes ab auctore Menologii Ecclesio orientalis, Demetrio Versinski, dicitur Chozebiticum monaste- rium fundasse, (V. Act. SS., l. c., ἢ. 7-9).

5

10

45

S. GEORGII CHOZEBITA. 97

Blog καὶ πολιτεία. τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Γεωργίου τοῦ Κυπρίου τοῦ ἐν τῷ Χωζιβᾷ,

Caput I. Georgii patria et parentes; initium vite ejus mona- sticee. — Γεώργιος τῷ μὲν γένει Κύπριος ὑπῆρχεν, γονέων δὲ εὐσεβῶν χαὶ περιουσίᾳ συμμέτρῳ βεβιωκότων, ἅτε δεῖ ἀπὸ χτήματος ὄντων. Εἶχεν d& καὶ ἀδελφόν μειζότερον, Ἡρακλείδην καλούμενον, ὅστις καὶ τῶν τεχόντων ἔτι περιόντων ἐλθὼν εἰς τὴν ἁγίαν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ Ἡμῶν πόλιν εἰς προσευχὴν, κατελθὼν de ἐν τῷ ᾿Ιωρδάνῃ κἀκεῖθεν προσχυγήσας τῷ Θεῷ, ἀπελθὼν ἐν λαύρᾳ τῇ λεγομένῃ Καλαμῶνος, γέγονε μόναχος. Τοῦ 6s παιδὸς Γεωργίου μόνου τοῖς γονεῦσι καταλειφθέντος, ἀνήγετο πάσῃ εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι διαπρέπων.

B’, Τῶν δὲ φυσάντων τὸν βίον ὑπεξελθόντων καὶ τοῦ παιδὸς ὀρφανισθέντος, ὁ τούτου θεῖος αὐτὸν προελάβετο σὺν τοῖς γονικοῖς αὐτοῦ, ἔχων καὶ θυγατέριον μονογενὲς ζεῦξαι αὐτῷ ταύτην βουλόμενος, ᾿Αλλ᾽ ὁ νέος, τοῖς χοσμιχοῖς ἀπαρεσχόμενος, ἔτι δὲ καὶ μὴ βουλόμενος γυναικὶ προσομηλῆσαι, ἔχων ἕτερον θεῖον ἡγούμενον μοναστηρίου, τούτῳ

VITA ET CONVERSATIO SANCTI PATRIS NOSTRI ΟἜΟΒΟΙ CyYPRII QUI VIXIT IN CHOZIBA.

Caput I. Georgii patria et parentes; initium vite ejus mona- sticee. — Georgius natione Cyprius fuit, ortus parentibus piis et fortune mediocris, re familiari, quanta necessaria est, fruentibus. Erat autem ei frater natu major, Heraclides dictus, qui parentibus adhuc superstitibus, quum ivisset orandi gratia in sanctam Christi Dei nostri civitatem, tum ad Jordanem descendisset adoravissetque Deum, hinc vero secessisset in lauram que dicitur Calamonis (1), ibi factus est monachus. Georgius igitur, parentibus relictus solus, insti- tuebatur, omnique pietate et gravitate excellebat.

2. Ipsis vero sublatis, orphanum puerum patruus assumpsit cum paternis bonis. Qui filiam habens unicam, hanc matrimonio jungere nepoti cupiebat. At juvenis mundanarum rerum pertesus, quum preeterea alligari cum muliere nollet, ad alium patruum hegumenum

(1) De situ hujus laure vid. Act. SS., tom. ΠῚ Maii, p. vm;. tom. III Jul., p. 544, annot. ὃ, cum locis ibi allegatis.

TOM. VII. 9

Georgius Cyprius,

Heraclidem fratrem imitatus, spreto matrimonio,

* ecgr.

᾿ἤγαγα

devictaque patrul importuni- tate, lauram Calamonis petit;

sed, imberbis adhuc, mittitur in Chozibe ceenobium ;

98 VITA

mpostouyey, θέλων thy povayixhy μετελθεῖν πολιτείαν, ὡς καὶ Ἡρακλείδης ὁ ἀδελφὸς αὑτοῦ ἐπεποιήχει, ᾿Αλλ᾽ ὁ τούτου θεῖος, ὁ τὰ γονικὰ αὐτοῦ ἔχων, μαθὼν ἐχεῖσε αὐτὸν ὄντα, ἐλθὼν ἐμάχετο τῷ ἰδίῳ ἀδελφῷ ἀποδοῦναι τὸν παῖδα, Ὁ δὲ ἀποχριθεὶς ἔφη αὐτῷ " Our’ ἐγὼ αὐτὸν Ἦγαγον * ἐνταῦθα, οὐτ᾽ ἐγὼ αὐτὸν ἀποβάλλομαι. Ἡλικχίαν ἔχει" τὸ σύμφερον αὐτὸς ἑαυτῷ ἐχλέξηται,

I’, Γνοὺς δὲ 6 νέος τῶν δύο θείων τὴν περὶ αὑτοῦ ἔνστασιν, πάντα καταλιπὼν, λαθραίως τῆς νήσου ἐξέδραμεν καὶ ἀνελθὼν εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν καὶ προσχυγήσας τοὺς ἁγίους Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν τόπους, κατελθὼν χαὶ ἐν τῷ ᾿Ιωρδάνῃ xdxet προσευξάμενος, ἀπῆλθεν πρὸς τὸν ἴδιον αὑτοῦ ἀδελφὸν εἰς τὴν λαύραν τοῦ Καλαμῶνος, Ὁ δὲ τοῦτον θεασά- μενος ἔτι γέον τυγχάνοντα καὶ ἀγένειον, κατὰ τὰς ἐντολὰς τῶν ἁγίων πατέρων, οὐχ ἠβουλήθη ἐν τῇ λαύρᾳ κατέχειν αὐτὸν ἀγένειον ὄντα " ἀλλὰ ἀναγαγὼν αὐτὸν εἰς τὴν τῆς ἁγίας δεσποίνης ἡμῶν τῆς θεοτόχου

Γ

0

μονὴν, τὴν μὲ νύν Χωζιβᾶν, παρέδωκεν, αὐτὸν τῷ ἡγεμόνι, χαὶ αὐτὸς 15

ὑπέστρεψεν εἰς τὴν ἴδιαν κέλλαν.

monasterii aufugit, monasticam conversationem, Heraclidis fratris exemplo, ineundi cupidus. Sed patruus qui ejus bona habebat, audito ibi eum esse, venit et contendit cum fratre suo ut redderet puerum. Cui frater respondit : Negue ego ipsum huc adduzi, neque ego ipsum ejicio. “Etatem habet; quod conrenit ipse sibi eligat.

3. Juvenis vero, ubi cognovit duorum patruorum circa seipsum litem, derelictis omnibus, clam ex insula (1) evasit; quumque ascen- disset in sanctam civitatem et veneratus esset sacra Christi Dei nostri loca (2), descendit in Jordanem ; ubi postquam adoravit, ad fratrem abiit in lauram Calamonis. Hic vero, quem juvenem vidit et imber- bem adhuc, noluit juxta preecepta sanctorum patrum in lauram admittere imberbem (3), sed deductum in sanctze domine nostre Dei genitricis domum (4), que dicitur Choziba, commisit hegumeno, re- versusque est in propriam cellam.

(1) Conjicitur ex hoc nomine Calamonis lauram fuisse aqua circumdatam ; hincque forsan appellationem (Lauram arundineti, ut vertit Zinus) sortitam (cfr. tom. III Maii, p. 237, annot. δ). — (2) Sancta Christi veri Dei nostri loca, sepe, apud scriptores et concilia hujus etatis, dicuntur monasteria circa Hierosolymam extructa (Act. SS., tom. If Jan., p. 298). — (3) En tibi novum hujus disciplinz exemplum, his addendum que a Bollando etc., allata sunt (tom. II Jan., p. 299). — (4) Hoc scilicet nomine solebat designari, propter miracula multaaB. V. in hoc loco impetrata, quorum plura narrabuntur infra (cap. v1). Age vero quum, ut expo- nit et allatis auctoritatibus probat Bollandus, in Vita S. Euthymii Magni, hegumeni

40

5. GEORGI] CHOZEBITA. 99

A’, Ὁ δὲ ἡγούμενος θεωρῶν thy πολλὴν εὐστάθειαν καὶ μοναχικὴν εὐλάβειαν ἐν αὐτῷ, οὐ μετὰ πολὺν χρόνον ἀπέθριξε καὶ τὸ μοναδικὸν ἐνέδυσε σχῆμα. Προσκαλεσάμενος δέ τινα τῶν μοναζόντων ἐν προχοπῇ ἀσκήσεως ὑπάρχοντα, ἔχοντα δὲ καὶ τὴν διακονίαν τοῦ νεοχηπίου * οὕτω λεγομένου ®, παρέδωκεν αὐτὸν αὐτῷ συνδιαχονητήν. Ἤν ὁ γέρων σχληρὸς, Meconotapixds τῷ γένει, Ev μιᾷ οὖν ἀποστέλλει τὸν γέον εἰς τὸν χείμαρρον ἐνέγκαι ἢ τὸ ὕδωρ, καὶ διαπελθὼν ὑπέστρεψεν ἄπρακτος " οὐχ ἠδυνήθη γὰρ μετὰ τῶν ἐνδυμάτων αὑτοῦ ἐκ συνοχῆς καλάμων καὶ ξύλων τοῦ ὕδατος σεσωρευμένου τοῦτο ἐνέγκαι ", Ὁ δὲ πεποίηχεν αὐτὸν ἀποδυσάμενον τὸ ἱμάτιον αὑτοῦ καὶ περιζωσάμενον τὸ ἐπιρριπτάριον αὑτοῦ, οὕτως ἀπελθεῖν καὶ ἀγαγεῖν τὸ ὕδωρ, Χρονίζοντος δὲ τοῦ παιδὸς εἰς τὴν ἔξοδον τοῦ ὕδατος, καταχρύψας ὁ γέρων τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ ἀπῆλθεν

4. Hegumenus vero, considerata permagna ejus constantia ac monastica circumspectione, non post multum tempus totondit et monastico induit habitu. Tum, advocato solitario qui jam profecerat in ascesi,et cui data erat cura novi horti (ut aiunt), tradidit hunc operis adjutorem. Erat senex durus, ex Mesopotamia oriundus. Qui die quo- dam mittit juvenem in torrentem (1) ad afferendam aquam ; hicque quum abiisset reversus est infecto negotio; non potuerat enim cum vestimentis suis undam implexis arundinibus et lignis coopertam attingere. Tunc jussit ille ut, posito vestimento et preecinctus epirrip- tario (2), abiret ac deferret aquam. Quum autem moraretur juvenis egredi ex aqua, senex, celatis ejus vestibus, abiit hora comestionis.

tn eremo sanctz civitatis Act. SS., tom. II Jan., p. 298, lauram inter et ceenobium id intercedat discriminis, guod in caenobiis illi viverent qui vitam exercerent com- munem, in lauris vero qui a congregatione separatam et quietam, elucebit ex hac sancti Georgii Vita domum Doming nostra Dei genitricis in Choziba, nec lauram simpliciter fuisse, nec simpliciter ccenobium, sed utrumque simul et conjunctim. Nimirum id erat ibi factum quod S. Gerasimus exemplo suo docue- rat: In medio laure ceenobium collocatum, in quo monachi primo exercebantur, quos, cum ad perfectionis mensuras pervenerant, in cellis laure collocabat; eos anachoretas appellabant :in quorum sortem non cooptabantur jurenes aut imberbes. Unde absolute nimis scripsit Henschenius (tom. III April., p. 39, annot. a : Chuzoba, alibi Choziba, Laura fuit, non cenobium.— (1) Et re quidem vera mona- sterium Chozibe haud longe ab ingenti voragine distare, quam torrens mediam secet, observat Joann. Phocas (Act. SS., tom. II Maii, p. v1). — (2) Epirriptarium sancte# civitatis incol# accolxque parvum mantellum nominant : illo non induuntnr cum ad ecclestam conveniunt, sed tantum cum manibus opus aut mantbus iter faciunt, Que adnotatio manu seculi x adjecta legitur in margine codicis hujus Coisliniani, ad vitam 8. Stephani Sabaite (v. Act. SS., tom. II Julii, p. 548, annot. f).

* cegr. νεοχήπιον * ecgr. λεγόμενον * ecgr.

ἠνέγκαι

* ecgr.

éveyy at

ubi severi senis, ipsi preposito,

qui eum dure exercehat,

alapamque ei injuste dederat,

manum divina ultione exsiccatam